به گزارش باشگاه خبرنگاران شهر، مادی ها به صورت کانال های وسیع در بالادست از رودخانه جدا شده و با شیب یک هزار پس از طی چند 10 کیلومتر به زمین های آبخور رسیده و در این قسمت با جوی های کوچک در سطح زمین جاری می شده اند و نهایتا در طی مسیر خود روستاهای متعددی را تغذیه و آبیاری می کردند و در پايین دست، هرزآب آن ها به چشمه ها یا مادی های دیگری سرازیر می شده است.
باریکه ای را که از جدول برای آبیاری مزارع و خانه های مردم می گیرند، جوی می خوانند. هر کدام از تقسیمات اول و دوم باز بر حسب محلی که در آن می شود دارای اسامی معینی است ....»
طومار شیخ بهایی یکی از اسناد مطرح در پیشینه شناسی مادی ها است.(اعتقاد بسیاری بر آن است که شیخ بهایی مادی ها را احداث و آب زاینده رود را تقسیم کرده است). در متن طومار عباراتی وجود دارد که دلالت بر وجود مادی ها پیش از دوره صفویه می کند.
معرفی مای های مشهور اصفهان
به طور کلی تعداد 154 نهر یا مادی از زاینده رود جدا می شود که در طومار شیخ بهایی تعداد این نهرها 78 عدد ذکر شده که 47 نهر از سمت چپ و سه نهر از سمت راست منشعب می شوند. این تقسیم بر اساس 33سهم اصلی انجام می شود و هر سهم، خود تقسیمات فرعی دیگری هم داشته است. از این تعداد مادی ها اکنون 10 مادی در بافت کنونی شهر اصفهان جاری است که جهت آن ها از جنوب غربی به شمال شرقی بوده است و طبق تقسیم بندی فرعی دیگر به نام "لت" تمام اراضی و باغات و خانه های شخصی مشروب می شده است.(1) نسبت مادی ها به خیابان های شرقی ـ غربی و شمالی ـ جنوبی شهر، نسبت وتر مثلث قائم الزوایه است. این ویژگی خاص موقعیت ممتازی را برای مادی ها به وجود آورده که همواره طی مسیر و در فاصله مبدا و مقصدهای خاص، کمترین طول را داشته و وقت کمتری را طلب می کنند.(2) اسامی مادی هایی که در زمان صفویه شهر اصفهان را زیر پوشش خود داشتند، از شمال رودخانه به ترتیب از پایین به بالا عبارت است از: نیاصرم، فرشادی، فدن، تیران، قمیش و در جنوب رودخانه: شایج،نایج و عبدالله خان (3)
مادی نیاصرم؛ پرآب ترین مادی اصفهان:
این مادی از کنار پل مارنان از رودخانه جدا شده و از خیابان صائب، نهرجوی آسیاب بدان ملحق می شود و در امتداد خیابان صائب از کنار محله باغ جنت به طرف شرق جریان می یابد و به موازات رودخانه از خیابان شاهپوری،اردیبهشت، آذر، شمس آبادی، چهارباغ، فردوسی، کارخانه دخانیات، خیابان چهارباغ خواجو،کارخانه پشم باف(محل فعلی صدا و سیمای مرکز اصفهان) می گذرد و سپس در امتداد خیابان مشتاق به سمت شرق حرکت می کند و از خیابان بزرگمهر گذشته و زمین های زراعی شرق اصفهان را آبیاری می کند.
مادی فرشادی:
این نهر از قسمت بالای نیاصرم در کنار قریه ناژنان از رودخانه جدا شده و از خیابان آتش و محله لنبان، چهارسوق، شمس آباد عبور کرده و به موازات مادی نیاصرم از خیابان شاهپور، اردیبهشت، آذر، شمس آبادی، چهارباغ گذشته سپس وارد مدرسه سلطانی و کاروانسرای عباسی(هتل عباسی فعلی) شده و از خیابان استانداری و دروازه حسن آباد و خیابان ملک گذشته و شاخه ای از آن به مادی نیاصرم می پیوندد.
مادی فدن:
این مادی از آبادی طی آباد بالای ناژوان از رودخانه جدا شده و پس از گذشتن از خیابان خیام، مسجد لنبان، محله شمس آباد و خیابان های شاپور، اردیبشهت، شیخ بهایی، طالقانی به محله دروازه دولت می رسد و درآنجا به دوشاخه تقسیم می شود:شاخه ای در سمت شمال شرق به محله دردشت می رسد و شاخه دیگر پس از گذشتن از چهارباغ وارد چهلستون شده از تالار تیموری،خیابان سپه و شمال میدان نقش جهان گذشته، وارد مدرسه ملاعبدالله شده و از کاروانسرای مخلص می گذرد.
مادی تیران:
این مادی که بیشتر در حد غربی واقع شده، ظرفیت آن به اندازه نهرفرشادی است و از مغرب شهر، محله چهارسو و محله نو و بیدآباد را مشروب می نماید و بعد به شمال شهر می رود و قراء مورنان، آهنگران و مزارع آن را سیراب می کند. از این مادی شاخه های زیادی منشعب شده است که یک شاخه از آن آسیابی را می گرداند و به شاخه مادی فدن می ریزد.
(1).JPG)
مادی قمش(قمیش)؛ دومین مادی پرآب اصفهان:
محل انشعاب نهر قمش از رودخانه از نهرهای یاد شده، بالاتر است. این نهر بسیار معتبر بوده و آبادی قرای ماربین نزدیک به شهر از قبیل نصرآباد و گورتان و جوزدان مرهون برکت و سخاوت این نهر است. آب این نهر از سایر نهرها بیشتر و از نیاصرم کمتر است.
باریکه ای را که از جدول برای آبیاری مزارع و خانه های مردم می گیرند، جوی می خوانند. هر کدام از تقسیمات اول و دوم باز بر حسب محلی که در آن می شود دارای اسامی معینی است ....»
طومار شیخ بهایی یکی از اسناد مطرح در پیشینه شناسی مادی ها است.(اعتقاد بسیاری بر آن است که شیخ بهایی مادی ها را احداث و آب زاینده رود را تقسیم کرده است). در متن طومار عباراتی وجود دارد که دلالت بر وجود مادی ها پیش از دوره صفویه می کند.
معرفی مای های مشهور اصفهان
به طور کلی تعداد 154 نهر یا مادی از زاینده رود جدا می شود که در طومار شیخ بهایی تعداد این نهرها 78 عدد ذکر شده که 47 نهر از سمت چپ و سه نهر از سمت راست منشعب می شوند. این تقسیم بر اساس 33سهم اصلی انجام می شود و هر سهم، خود تقسیمات فرعی دیگری هم داشته است. از این تعداد مادی ها اکنون 10 مادی در بافت کنونی شهر اصفهان جاری است که جهت آن ها از جنوب غربی به شمال شرقی بوده است و طبق تقسیم بندی فرعی دیگر به نام "لت" تمام اراضی و باغات و خانه های شخصی مشروب می شده است.(1) نسبت مادی ها به خیابان های شرقی ـ غربی و شمالی ـ جنوبی شهر، نسبت وتر مثلث قائم الزوایه است. این ویژگی خاص موقعیت ممتازی را برای مادی ها به وجود آورده که همواره طی مسیر و در فاصله مبدا و مقصدهای خاص، کمترین طول را داشته و وقت کمتری را طلب می کنند.(2) اسامی مادی هایی که در زمان صفویه شهر اصفهان را زیر پوشش خود داشتند، از شمال رودخانه به ترتیب از پایین به بالا عبارت است از: نیاصرم، فرشادی، فدن، تیران، قمیش و در جنوب رودخانه: شایج،نایج و عبدالله خان (3)
مادی نیاصرم؛ پرآب ترین مادی اصفهان:
این مادی از کنار پل مارنان از رودخانه جدا شده و از خیابان صائب، نهرجوی آسیاب بدان ملحق می شود و در امتداد خیابان صائب از کنار محله باغ جنت به طرف شرق جریان می یابد و به موازات رودخانه از خیابان شاهپوری،اردیبهشت، آذر، شمس آبادی، چهارباغ، فردوسی، کارخانه دخانیات، خیابان چهارباغ خواجو،کارخانه پشم باف(محل فعلی صدا و سیمای مرکز اصفهان) می گذرد و سپس در امتداد خیابان مشتاق به سمت شرق حرکت می کند و از خیابان بزرگمهر گذشته و زمین های زراعی شرق اصفهان را آبیاری می کند.
مادی فرشادی:
این نهر از قسمت بالای نیاصرم در کنار قریه ناژنان از رودخانه جدا شده و از خیابان آتش و محله لنبان، چهارسوق، شمس آباد عبور کرده و به موازات مادی نیاصرم از خیابان شاهپور، اردیبهشت، آذر، شمس آبادی، چهارباغ گذشته سپس وارد مدرسه سلطانی و کاروانسرای عباسی(هتل عباسی فعلی) شده و از خیابان استانداری و دروازه حسن آباد و خیابان ملک گذشته و شاخه ای از آن به مادی نیاصرم می پیوندد.
مادی فدن:
این مادی از آبادی طی آباد بالای ناژوان از رودخانه جدا شده و پس از گذشتن از خیابان خیام، مسجد لنبان، محله شمس آباد و خیابان های شاپور، اردیبشهت، شیخ بهایی، طالقانی به محله دروازه دولت می رسد و درآنجا به دوشاخه تقسیم می شود:شاخه ای در سمت شمال شرق به محله دردشت می رسد و شاخه دیگر پس از گذشتن از چهارباغ وارد چهلستون شده از تالار تیموری،خیابان سپه و شمال میدان نقش جهان گذشته، وارد مدرسه ملاعبدالله شده و از کاروانسرای مخلص می گذرد.
مادی تیران:
این مادی که بیشتر در حد غربی واقع شده، ظرفیت آن به اندازه نهرفرشادی است و از مغرب شهر، محله چهارسو و محله نو و بیدآباد را مشروب می نماید و بعد به شمال شهر می رود و قراء مورنان، آهنگران و مزارع آن را سیراب می کند. از این مادی شاخه های زیادی منشعب شده است که یک شاخه از آن آسیابی را می گرداند و به شاخه مادی فدن می ریزد.
مادی قمش(قمیش)؛ دومین مادی پرآب اصفهان:
محل انشعاب نهر قمش از رودخانه از نهرهای یاد شده، بالاتر است. این نهر بسیار معتبر بوده و آبادی قرای ماربین نزدیک به شهر از قبیل نصرآباد و گورتان و جوزدان مرهون برکت و سخاوت این نهر است. آب این نهر از سایر نهرها بیشتر و از نیاصرم کمتر است.
مادی شایج:
مادی شایج از کنار رودخانه در بالای مارنان شروع شده، دستگرد و حسن آباد را مشروب نموده، در جلو فرح آباد به 2 « لت » تقسیم می شود که یک شعبه آن به سیچان می رود و شعبه دیگر آن به آب دویست و پنجاه معروف است، زمین های اطراف کارخانه وطن و کوله پارچه را مشروب می سازد.
.jpg)
مادی نایج:
مبدا مادی نایج در املاک مارنان است و جلفا،سیچان، باغ زرشک، املاک جنوبی و سی وسه پل و اطراف کارخانه شهرضا و ریسباف را مشروب می سازد.
مادی عبدالله:
جوی عبدالله خان نزدیک پل مارنان به رودخانه می ریزد و مبدا آن تقریبا هزار متر بالاتر و در املاک مارنان واقع است و آسیاب و بیشه های معروف به سه آسیاب از آب آن استفاده می نمایند.
.jpg)
باتوجه به نقش مادی ها در سرسبزی و آبادانی اصفهان و توصیف آن به «باغ شهر» ، همچنین نقشی که آن در محافظت شهر از بلایای طبیعی نظیر سیل و باد،... دارد، لازم است که برای احیا و نگهداری آن با اختصاص هزینه ناچیز در حد محدوده بندی و زیباسازی اطراف آن و جمع آوری زباله،نخاله ها و پساب های شهری درون این کانال ها، از این پتانسیل بالقوه در توسعه جاذبه گردشگری طبیعی در دل نصف جهان زیبا تلاش بیشتری انجام شود.
پی نوشت:
(1) حسینی ابری،1379
(2) جعفری، 1372
(3) ( http://cityserv.isfahan)
انتهای پیام/
41/07/07
نظر شما