حجت الاسلام خطاط در ابتدای سخن و در پاسخ به این سوال که حضرت علی(ع) را چگونه باید شناخت و چگونه معرفی کرد، گفت : وجود مقدس معصومین و به ویژه امیرالمومنین(ع) یک بعد نورانی دارند و یک بعد معرفی زندگی . بعد نورانی بعدی است معرفتی که در آن ما عظمت ایشان را تنها از راه روایت های اهل بیت(ع) می توانیم بشناسیم و هیچ راه دیگری ندارد، چون اگر از آنها فاصله بگیریم، یا قدمی بالاتر می گذاریم و یا یک قدم پایین تر، و هر دوی آنها ما را با مشکلات مواجه می کند. پس باید هرچه را که اهل بیت برای ما معرفی کرده اند و همان حد و مرزی که تعیین نموده اند را بشناسیم و معرفی کنیم.
وی ادامه داد: اما در بعد معرفی زندگی حضرت امیر علیه السلام ، شناخت آن می تواند به عنوان یک الگو در زندگی ما قرار گیرد. چه در بعد زندگی شخصی حضرت و چه در بعد زندگی اجتماعی، و این چیزی است که باید با کمک تاریخ از آن بهره مند شویم.
استاد خطاط در ادامه یکی از ویژگی های حضرت علی علیه السلام بعد از پیامبر را حکومت 5 ساله ایشان دانست و افزود: اگرچه که سایر ائمه معصومین(ع) قریب به 250 سال در بین انسان ها زیسته اند، اما روایات ایشان به واقع از زبان کسانی بیان شده که در راس هرم قدرت نیستند و اما کتاب ارزشمند نهج البلاغه از زبان کسی بیان شده که در راس قدرت قرار داشته و لذا تفاوتی که نهج البلاغه با سایر روایات دارد این است که ما انسان های عادی به همه ی امور از پایین نگاه می کنیم و او از بالا نگاه می کند . پس یکی از بهترین راه های شناخت حضرت علی علیه السلام نهج البلاغه آن حضرت است و باید در نظر داشت که سیره امیرالمومنین شاخصه بزرگ این کتاب می باشد.
استاد برجسته حوزه علمیه اصفهان در ادامه بیان داشت: به طور مثال با مسلمانانی که بر علیه حکومت قیام می کنند چگونه باید برخورد کرد؟ چه شیعه و چه اهل سنت معتقداند تنها سیره امیرالمومنین است و هیچ چیز دیگر در مورد آن نداریم که پاسخگو باشد، چون کسی از مسلمانان بر پیغمبر شورش نکرد اما در زمان حکومت حضرت علی علیه السلام سه جنگ جمل ، صفین و نهروان باعث شد تا نحوه برخورد با اسرا ، گشتگان ، فراری ها ، خانواده و اموال آنها مشخص گردد و چه سنی و چه شیعه بر این معتقدند که اگر این حکومت 5 ساله نبود پاسخی برای این سوالات نداشتیم. اینها از ضرورت شناخت حضرت امیر علیه السلام حکایت دارد.
امیرالمومنین یک اصول گرای محض بود
این مدرس حوزه علمیه عدالت محور بودن امیرالمومنین را یکی از مولفه های ضروری شناخت آن حضرت دانست و گفت: ما خیلی جاها باید از امکانات مادی ، از شرایط و منافعی که می توانیم به دست آوریم برای حفظ اصول دست برداریم. امیرالمومنین این کار را می کرد و نمونه دیگری هم ندارد و ایشان معتقد بودند که اگر حکومت از دست برود، ما از اصول خود دست بر نمی داریم و این شیوی امیرالمومنین بود و بهتر است بگوییم که امیرالمومنین یک اصول گرای محض بود. لذا ابن ابی الحدید می گوید: به خاطر عدالت ، حضرت علی علیه السلام را کشتند.
جدای زندگی شخصی حضرت، مواردی که به آنها اشاره شد چیزهایی هستند که مطالعه آنها ضرورت دارد و راه این مطالعه هم بررسی منابعی است که در دسترس است و آن هم نهج البلاغه است و نهج البلاغه به غیر از 5 یا 6 خطبه همه در زمان حکومت حضرت علی علیه السلام بیان شده است.
هر کس دور خانه خدا طواف می کند باید سعی کند علی وار زندگی کند
مدیر حوزه علمیه امام صادق علیه السلام در پاسخ به این سوال که چرا امیرالمومنین در کعبه به دنیا آمد گفت: در مقدمه پاسخ به این سوال باید گفت چنانچه مقام ابراهیم را بخواهیم تفسیر کنیم باید بدانیم چرا باید سنگی را که جای پای حضرت ابراهیم است ، حد فاصل بین نماز خود و کعبه قرار می دهیم وچرا باید در برابر من قرار گیرد تا من به طرف کعبه باشم و این چه خصوصیتی دارد؟
وی ادامه داد: تصور می کنم خداوند متعال با این کار می خواهد بگوید ای انسان تو باید با من ارتباط برقرار کنی منتها با این وسیله ها ، و این ارتباط را باید از این گام برداری . یعنی باید دنبال حضرت ابراهیم باشی تا به من برسی.
وی خاطرنشان کرد: در شرح و تفسیر فلسفه ی تولد حضرت علی علیه السلام در کعبه کوتاهی هایی صورت گرفته است، اما باید دانست که هر کس دور خانه خدا طواف می کند باید علی وار زندگی کند. این زادگاه امیرالمومنین است ، این چیزی است که نیاز بشر است ، چون بشر الگو می خواهد، یعنی ارتباط با خدا به یک الگو نیاز دارد که از جنس خود من باشد و در برابر من باشد و خداوند متعال این چنین مقدر کرده است که حضرت پایان عمر خود را نیز در مسجد به پایان برساند و چه زیبا که شاعر نیز گفته است : میسر نگردد به کس این سعادت / به کعبه ولادت به مسجد شهادت. پس این جایگاه باید معلوم گردد که امیرالمومنین به عنوان انسان کامل جامع الاطرافی است که صلاحیت الگو قرار گرفتن برای بشر با معرفی خدا را دارد.
امیرالمومنین در تمام آیات قرآن حضور دارد
حجت الاسلام والمسلمین خطاط در ادامه گفتگو و در پاسخ به این سوال که آیا حضرت علی علیه السلام در قرآن معرفی شده است یا خیر ؟ اظهار داشت : بعضی ها ادعا کرده اند که ربع یا ثلث قرآن در مورد علی علیه السلام است و حتی اسنادی هم گردآوری کرده اند و این یعنی که قرآن با حضرت امیر مرتبط است . اگر کسی با قرآن ارتباط پیدا کند نمی تواند قرآن را از علی جدا کند و باید دانست که علی از قرآن جداشدنی نیست .
وی ادامه داد: در روایتی آمده : ابن مسعود در مدینه تفسیر می گفت ، معاویه اورا توبیخ کرد، او در جواب عمل معاویه گفت : شما می گویی که برای مردم قرآن نگویم؟ معاویه گفت : چرا بگو، اما این حرف ها را نزن ، حرف معاویه این بود که می گفت کاری به علی نداشته باش.
باید توجه داشت که ابن مسعود کاری به علی نداشت اما قرآن ، علی است و هرچه از آن بیرون می آید نوعی معرفی علی است.
وی خاطرنشان کرد: اما اسم امیرالمومنین در قرآن نیست چون سبک قرآن اسم آوری نیست ولی امیرالمومنین در تمام آیات قرآن حضور دارد و قابل مشاهده است.
دیدگاه پیامبر ( ص ) در مورد امیرالمومنین را از کتب اهل سنت هم می توان استخراج کرد
خطاط در ادامه و در پاسخ به اینکه دیدگاه پیامبر و اهل سنت در مورد حضرت علی چیست؟ گفت: از دیدگاه و بیانات پیامبر اکرم(ص) جدای از منابع شیعی که در دسترس همگان است باید به کتب اهل سنت مراجعه کرد. یعنی می توان امیرالمومنین را در دیدگاه پیامبر(ص) با منابع اهل سنت بررسی کرد. این دیدگاه را می توان در کتابی همچون " علی در سحاح سته " و حتی در روایتی به نقل از پیامبر که در کتب اهل سنت آمده بررسی کرد. ایشان می فرمایند: إنّ عليّا و شيعتَهُ هُمُ الفائزونَ يومَ القيامةِ؛ على و شيعيان او همان رستگارانِ در روز رستخيزند.
این کارشناس مذهبی در ادامه تصریح کرد: باید در نظر داشت که شخصیت امیرالمومنین(ع) اینطور نیست که فقط در منابع شیعی بیان شده باشد، بلکه در منابع اهل سنت هم خیلی فراوان مطرح شده و منابعی که مطالعه آنها برای شناخت شخصیت حضرت بسیار لازم است منابع اهل سنت است که خوب به آن پرداخته اند، در حالی که خیلی از موارد را هم کتمان می کنند
رمز محبت علی در دل ها، حق است
استاد خطاط در پاسخ به این سوال که سبب دوستی و محبت حضرت علی(ع) در دل ها و رمز جاذبه آن چیست پاسخ داد: حق این خصوصیت را دارد ، باطل مثل کف روی آب است، تمام می شود، اما حق ماندنی است. اگر قطب نما سالم باشد قطب را نشان می دهد اما اگر مشکلی باشد آن در قطب نماست و با قطب لازم نیست ما کاری داشته باشیم. حق هم خصوصیتش این است، دل حق پسند است و امیرالمومنین هم خصوصیتش در حق بودنش است.
وی ادامه داد: چیزی که دوست داشتنی نیست را ما نمی توانیم به اجبار دوست داشته باشیم. وقتی غبار را از دل رفع کنیم علی دوست داشتنی است و او را دوست می داریم، این خصوصیت حق است که در وجود نازنین امیرالمومنین(ع) تجلی پیدا کرده است. "علی مع الحق والحق مع علی "
وی افزود: باید توجه داشت که حق ماندگار است و جاذبه دارد و رمز محبت علی در دل ها و رمز جاذبه علی حق است. بنابراین دوستی امیرالمومنین سکوی پرش انسان به طرف کمال است
حجت الاسلام والمسلمین خطاط در تکمیل سوال قبل و در پاسخ به این سوال که آیا صرف محبت حضرت علی(ع) ما را بهشتی می کند پاسخ داد: محبت کشش دارد و باعث نجات می شود، یعنی اگر بخواهیم تعبیر کنیم محبت یک سکوی پرواز است. محبت یک ارتباط قلبی است که خودش یک درجه ای از کمال است، یعنی اینکه انسان بدی را دوست نمی دارد و خوبی را دوست می دارد و این خودش یک کمال است. دوستی نسبت به شخصی که انسان دوستش می دارد نشان دهنده سلامت دل است و بر این اساس دوستی امیرالمومنین(ع) سکوی پرش انسان به طرف کمال است.
وی ادامه داد: زندگی حضرت علی(ع) زمانی به عنوان یک الگوی سبک زندگی اسلامی قابل عرضه است که آن را جامع و کامل بررسی کنیم.
مدیر حوزه علمیه امام صادق(ع) در جواب به سوال بعدی مبنی بر اینکه آیا زندگی حضرت علی(ع) می تواند الگویی برای سبک زندگی اسلامی در زمان کنونی باشد گفت: شکی نیست که زندگی حضرت علی(ع) نمونه برتر سبک زندگی اسلامی است و اصلا معصومین برای همین امر آمده اند. خداوند در قرآن مجید می فرماید اگر ما بنا بود فرشته هم بفرستیم لباس آدم به تنش می کردیم تا اینکه به شکل آدم باشد، برای چی؟ برای اینکه بین آدم هاست و می خواهد الگوی مردم باشد.
وی افزود: امیرالمومنین(ع) هم اصلا برای برای همین امر و برای هدایت آمده است، هم در گفتار و هم در اعمال و لذا اساس در همین است. اما نکته اینجاست که اگر بخواهیم زندگی حضرت علی(ع) را به عنوان مدل سبک زندگی اسلامی بدانیم و به آن عمل کنیم باید به طور جامع آن را بررسی کنیم و نباید تنها به یک روایت بسنده کنیم که حضرت در موردی خاص چگونه عمل می کرده است و حال ما نیز به آن عمل کنیم. این قابل عرضه نیست و باید دوره ی 5 ساله حکومت، دوره قبل از حکومت، یعنی دوره 25 ساله ای که به شکل ظاهری مورد قبول حکومت نبود، دوره پیغمبر اکرم(ص) را که امام در زندگی شخصی و فردی شان به عنوان یک همسر و پدر عمل کرده اند را در کنار هم دید و آن موقع شناخت شخصیت ایشان برای ما شیرین تر خواهد شد. اینکه در منابر و در جلساتی کوتاه و خاص به آن پرداخته شود و جامع و کامل نباشد را نمی توان به عنوان یک الگوی زندگی انتخاب کرد چون ممکن است این بیان کوتاه جاذبه داشته باشد یا حتی دافعه.
وی با اشاره به اینکه شرح زندگی امیرالمومنین(ع) برای جامعه و مردم باید جامع الاطراف باشد و همه ابعاد زندگی حضرت را در نظر بگیرد گفت: یقینا در این حالت زندگی حضرت الگوی خوبی است. باید باور داشته باشیم که علی زنده است و قرآن این باور را به ما نشان داده است.
استاد خطاط در ادامه درباره مسئله متوسل شدن مردم در گرفتاری ها به ائمه معصومین(ع) گفت: این مسئله شبیه به این است که ما زمین بخوریم و به فردی بگوییم دست من را بگیر!
وی افزود: استفاده از ابزار در زندگی همه ما لازم است. تنها چیزی که باعث ایجاد شبهه توسط برخی از افراد شده این است که امیرالمومنین از دنیا رفته اند و این مشکل یک مشکل عقیدتی است و باید دید که آنها زنده اند یا مرده؟ اینکه قرآن مجید می فرماید : وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (کسانی را که در راه خدا کشته شده اند مرده مپندار ، بلکه زنده اند و نزدپروردگارشان به ايشان روزی می دهند) ، باید این را برای خود حل کنیم و آن را باور کنیم نه اینکه فقط بخوانیم و ترجمه کنیم و باید بدانیم که نه تنها آنها مرده نیستند بلکه زنده اند و باید با چه زبانی قرآن مجید این مطلب را بگوید؟
عصاره پیغمبراکرم ( ص ) در وجود امیرالمومنین(ع) است
استاد خطاط در پاسخ به این سوال که چرا در بسیاری از روایات حضرت علی(ع) را تقسیم کننده بهشت و جهنم می دانند ؟ پاسخ داد: به زبان عامیانه می گویم که چون که صد آمد نود هم پیش ماست. وقتی ما می گوییم علی یعنی پیغمبر ( ص ). ما اگر گفتیم پیغمبر معنا این نیست که علی هست ولی اگر گفتیم علی یعنی پیغمبر هست.
وی ادامه داد: ما علی را قبول داریم که می گوید : من یکی از برده های پیامبرم. اگر برای علی(ع) جدای از پیغمبر(ص) و جدای از خدا شخصیتی قائل بودیم این سوال مطح می شد که چرا علی(ع) را تقسیم کننده بهشت و جهنم می دانند، اما وقتی می گوییم عصاره پیغمبر(ص) در امیرالمومنین(ع) می باشد این سوال مردود می شود، لذا پیامبر( ص) به حضرت علی(ع) می فرماید ( که در دعای ندبه هم آن را می خوانیم ): اگر تو نباشی مومن شناخته شده نیست.
در معرفی علی(ع) به جامعه کوتاهی کرده ایم
حجت الاسلام والمسلمین خطاط در جمع بندی صحبت های خود افزود: ما یا به خاطر ناتوانی و یا به خاطر کوتاهی، نه امیرالمومنین را شناختیم و نه به جامعه معرفی کردیم! و اگر علی(ع) در بین مسلمانان موقعیت دارد این عظمت خود حضرت می باشد نه فعالیتی که ما انجام داده ایم
ما باید برگردیم و امیرالمومنین را بشناسیم و به جامعه بشناسانیم تا جامعه راه خودش را پیدا کند./
نظر شما