رعایت اصول بودجه کنترل و نظارت را آسان می کند

به گزارش خبرگزاري ايمنا، رضا اميني در جلسه علني امروز شوراي اسلامي شهر اصفهان اظهاركرد: در متون تخصصی، بودجه به عنوان سندي تعریف می شود که شامل واژه ها و ارقامی است که هزینه ها را به اهداف معین ارتباط می دهد .
وي با اشاره به اينكه بودجه ریزي عبارت است از تبدیل منابع مالی به اهداف انسانی افزود: در واقع بودجه به مجموعه اي از اهداف و برنامه ها به همراه قیمت هاي مربوط به آنها اطلاق مي شود.
رئيس شوراي اسلامي شهر اصفهان تصريح كرد: مفهوم بودجه همگام با تکامل حکومت ها و پیچیده تر شدن وظایفشان، تغییر و تکامل یافته است.
اميني با بيان اينكه این تکامل را می توان به سه مرحله متمایز تقسیم کرد، اظهاركرد: در مرحله اول تقريبا از 1920 تا 1935  تاكيد عمده بر روي ايجاد ایجاد یک سیستم با کفایت برای کنترل هزینه ها، حسابداری هزینه ها و  پیوند بین حسابداری و بودجه بوده است.
وي ادامه داد: مرحله دوم که در توسعه بودجه عملیاتی خود را نشان می دهد، استفاده از بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی مطرح شد در واقع در اين مرحله بر بودجه ای تاکید داشت که کار و فعالیتهای سازمان را اندازه بگیرد.
رئيس شوراي اسلامي شهر اصفهان اضافه كرد:  مرحله سوم نيز با پیوند دادن بودجه و برنامه به عنوان معیاری برای تجزیه و تحلیل رفاه اقتصادی آغاز شد و بر روی پیشرفت هایی که در فن آوری های تصمیم گیری و اطلاعاتی رخ داده بود، تمرکز داشت.
اميني با اشاره به اصول بودجه گفت: بودجه هم مانند دیگر رشته هاي علوم اقتصادي تابع اصولی است که  منظور از این اصول لزوم رعایت قواعد و تشریفاتی است تا بودجه تنظیمی  وسیله مفید و قاطعی به منظور کنترل و شناسایی دخل و خرج  باشد .
وي افزود: فلسفه وجودی این اصول  برای جلو گیری از حیف و میل ها و به منظور نظارت و کنترل مالی است.
رئيس شوراي اسلامي شهر اصفهان تصريح كرد: اصل سالانه بودجه، وحدت بودجه، جامعيت بودجه، شامليت، تخصيص و عدم تخصيص، انعطاف پذيري، تخميني بودن درآمد، تحديدي بودن هزينه ها و تعادل از اصول بودجه محسوب مي شوند.
امینی به اصل سالانه بودن بودجه اشاره کرد و ادامه داد: بودجه یک پیش بینی و برآورد و تخمین براي آینده است و با توجه به این موضوع داراي بعد زمانی است، یعنی ابتدا و انتهاي این برآورد مشخص است.
وی بیان کرد: معمولا اًین دوره مالی یک سال شمسی است، یعنی دخل و خرج براي یک سال پیش بینی می شود و یک بار براي تمام سال مورد تصویب قرار می گیرد.
 رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان گفت: اصل وحدت بودجه یکی دیگر از این اصول است و براي این که کارهاي مکرر و پراکنده موجب اتلاف وقت دستگاه نظارت و مجریان نشود، در این اصل توصیه می شود تنها یک بار بودجه واحدي در یک مجموعه به تصویب برسد، به صورتی که حاوي تمام عملیات بخش اجرایی باشد، به عبارت دیگر براي یکسال مالی باید یک لایحه بودجه تنظیم شود و تمام دخل و خرج در سندي واحد ارائه شود.
امینی با تاکید بر اینکه متمم بودجه یکی از موارد استثناء بر اصل وحدت بودجه است، اظهار کرد: اصل جامعیت بودجه از مهم ترین اصول بودجه است و این اصل به منظور تأمین صراحت و دقت در تنظیم و اجراي بودجه است و بر پایه این اصل بودجه باید به صورت کامل و براي تمام بخش های اجرایی به صورت یک جا تهیه و به دستگاه  قانون گذاري تقدیم شود.
وی ادامه داد: در ایران و در بودجه دولت از زمان انتقال بودجه از وزارت دارائی در سال 1343 به سازمان مدیریت و برنامه ریزي کشور اصل جامعیت تحقق یافت و بودجه کل کشور تقدیم پارلمان وقت شد.  
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با اشاره به اصل شاملیت یا تفصیل افزود: در این اصل توصیه می شود که بودجه باید به صورت مشروح به ریز و جزء و به تفصیل تهیه و تنظیم و  پیشنهاد شود و براي آگاهی عموم انتشار یابد.
امینی به اصل تخصیص و عدم تخصیص اشاره و تصریح کرد: براساس اصل تخصیص تمام ارقام مندرج در بودجه باید به همان وضع و ترتیبی که در بودجه تعیین شده و مجوز آن صادر شده، وصول یا به مصرف برسد و اصل تخصیصی هیچ گونه تغییر یا انعطاف و جابه جایی را نمی پذیرد و خود را موظف و متعهد می دارد که به همان صورتی که به تصویب قوه مقننه رسیده است به مرحله ي اجرا درآورد.
 وی با تاکید بر اینکه اصل عدم تخصیص به منزله عکس اصل تخصیص نیست و این اصل در واقع الهام بخشی از اصل جامعیت بودجه است، خاطرنشان کرد: بنابر اصل عدم تخصیص هیچ درآمدي نباید براي هزینه خاصی تخصیص داده شود و هیچ هزینه اي نباید از درآمد به خصوصی تأمین شود و به عبارت دیگر تمام درآمدها باید به خزانه واریز شود و از درآمد عمومی براي هزینه ها تأمین اعتبار شود.  
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با اشاره به اصل انعطاف پذیري اظهار کرد: به زبان مالی، اصل انعطاف پذیري به معنای اصلاح بودجه است و به عبارتی  تغییر و جابه جایی در موارد هزینه و برنامه هاي دستگاه بدون آن که در جمع اعتبارات از برخی مواد و برنامه هاي دستگاهی کسر و به همان مبلغ به پاره اي از مواد برنامه هاي دیگر اضافه شود و بدون آنکه در جمع اعتبارات مصوب تغییري به عمل آید.
امینی ادامه داد: در حال حاضر پیشرفت سریع عملیات یا تحصیل حداکثر استفاده از نیروي انسانی و منابع دیگر و نقش بودجه در مدیریت اهمیت دارد و با توجه به این موضوع نباید شکل قانون بودجه به صورت مواد هزینه و مانند آن از تحرك مدیر بکاهد.
وی با اشاره به اصل تخمینی بودن درآمدها گفت: درآمدهاي پیش بینی شده در بودجه جنبه تخمینی دارد و این بدان معنی است که منظور شدن مبلغی به عنوان درآمد در بودجه  مجوزي براي وصول از اشخاص حقیقی و حقوقی  به هر نحو نمی شود و در هرمورد نیاز به مجوز قانونی دارد و پیش بینی به هر میزان مانع وصول درآمدهاي بیشتري از منابع مربوط نیست.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با تاکید بر اینکه با توجه به این موضوع وصول مبلغ بیشتري خارج از ضوابط تعیین شده در قانون از افراد حقیقی و حقوقی خلاف است، اضافه کرد: اصل تحدیدي بودن هزینه ها یکی دیگر از اصول بودجه است و منظور از اصل تحدیدي بودن هزینه ها آن است که حداکثر پرداخت ها در حد اعتبار مصوب و تجاوز از آن ممنوع است و به عبارت دیگر تصویب اعتبارات اجازه خرج است نه تکلیف.
امینی بیان کرد: با توجه به این موضوع میزان تعهد براي دستگاه هاي اجرائی حداکثر برابر تخصیص اعتبار است و تخصیص اعتبار حداکثر برابر اعتبارات مصوب در سند بودجه است و رابطه زیر در هر مقطع زمانی طی یکسال مالی باید همواره برقرار باشد.
وی تاکید کرد: اصل تعادل یکی دیگر از اصول بودجه است و اصل تعادل به حفظ موازنه بین درآمدها و مخارج می پردازد، به صورتی که مجری بتواند بدون استقراض، تعهدات مالی خود را بپردازد.
وی با اشاره به اینکه به عبارت دیگر بودجه باید نه کسر داشته باشد و نه اضافه، افزود: منظور از کسري بودجه، فزونی هزینه ها بر درآمدها و مازاد بودجه بیانگر فزونی درآمدها بر هزینه ها است.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان به موارد استفاده از بودجه اشاره کرد و گفت: بودجه به عنوان ابزار کنترل است و بودجه ریزی بعد از پیدایش حکومت های پارلمانی به وجود آمد، یعنی آغاز کار بودجه نویسی به زمانی بر می گردد که مردم در مقابل اختناق حکومت ها دست به انقلاب زدند و حق مسلم نظارت مردم بر اموال عمومی به صورت کنترل درآمدها و هزینه های دولتی توسط نمایندگانشان دایر شد.
امینی با تاکید بر اینکه از این رو بخش مهمی از قانون اساسی هر کشور به چگونگی دخل و خرج آن کشور اختصاص دارد، اظهار کرد:  نظارت بر دخل و خرج به موجب همین قوانین بر عهده نمایندگان برگزیده مردم واگذار شده که از منافع مالیات دهندگان و دریافت کنندگان خدمات دولت حمایت کنند و با توجه به این موضوع طبیعی است که هرگاه مسئله دخل و خرج کشور برای این نمایندگان مطرح شود آنها در وهله نخست به فکر ایفای مسئولیتی هستند که به موجب قانون به عهده آنها محول شده است. 
وی با بیان اینکه بودجه به عنوان ابزار مدیریت مالی است، ادامه داد: با توسعه وظایف حاکمیت و افزایش سریع هزینه های بخش اجرایی و پیوند آن با وضعیت عمومی اقتصاد کنترل مخارج اهمیت خود را از دست داد و نیاز به بهبود در سیستم های برنامه ریزی، کنترل و مدیریت منابع بخش عمومی مطرح شد تا تصمیم گیرندگان را قادر سازد دید وسیع تری پیدا کرده و اطلاعات وسیعی در مورد نتایج عملکردها و هزینه های اجرایی فعالیت ها داشته باشند.
وی با بیان اینکه این امر موجب توجه بخش های اجرایی به اقتصادی بودن، کارآیی و اثربخشی منابع و به عبارتی مدیریت مالی  شد، تصریح کرد: مواجهه با این شرایط نه تنها نیاز به بهبود روش ها و رویه های بودجه بندی موجود برای افزایش هماهنگی سیستم را مطرح ساخت، بلکه بعد جدیدی برای تصمیم گیری در مدیریت و مدیریت مالی افزود، یعنی سیستم بودجه بندی عملیاتی و برنامه ای را برای بازنگری و ارزیابی مدیریت فعالیت های دولتی مطرح ساخت.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان اضافه کرد: ویژگی و وجه تمایز این سیستم از سیستم بودجه متداول تاکید روی اهداف، نتایج و منافع حاصل از هر یک از اقلام هزینه ها و یافتن پاسخ به این سوال بود که درآمدها به چه منظور خرج می شود.
وی با اشاره به اینکه بودجه به عنوان ابزار برنامه ریزی است، تاکید کرد: استفاده از بودجه به عنوان ابزار سیاست گذاری یا برنامه ریزی به منظور تنظیم سیاست های مالی برای مقاصد اقتصادی صورت گرفت تا به وسیله آن درآمدها و هزینه های بودجه ای چند هدف ویژه را برای حفظ تعادل اقتصادی و جلوگیری از بروز بحران تامین کند.
امینی با تاکید بر اینکه نخست اینکه از نظر سیاست های اقتصادی و مقاصد مربوط به استفاده از منابع، صورت های بودجه ای بتواند هدف های سرمایه گذاری و نرخ رشد و همچنین چگونگی اختصاص منابع به هزینه های مصرفی، انتقالی و سرمایه ای در بین بخش ها را معلوم کند، افزود: دوم اینکه تعیین نرخ رشد اقتصادی به دلیل ارتباط با میزان اشتغال، ثبات قیمت ها و موازنه بخش خارجی به گونه ای صورت پذیرد که منافع اجتماعی را حداکثر و فشارهای مالیاتی وارده یا هزینه های خارج کردن منابع از بخش خصوصی را حداقل سازد .  
وی ادامه داد: سوم اینکه بودجه در نقش اقتصادی خود ابزار تقلیل نابرابری های درآمدی و تعدیل آثار توزیعی کارکرد نامطلوب جریان های تولیدی باشد و برای تامین این اهداف نقش مالیات ها و برنامه های هزینه ای مورد توجه قرار داشت.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان گفت: بودجه به عنوان ابزار راهبردی است و مورد استفاده چهارم بودجه نویسی از زمانی آغاز می شود که محیط سازمانی به یک محیط متلاطم و آشفته مبدل شد و پیچیدگی تصمیم و تغییر و تحولات بنیادی و خودجوش در محیط سازمانی، برنامه ریزی راهبردی را در مدیریت پدید آورد.
امینی اظهار کرد: در این دوره بودجه نویسی به عنوان ابزار و عامل راهبردی برای رویارویی با حوادث غیر قابل پیش بینی مورد استفاده قرار گرفت.  
وی به انواع شیوه های بودجه ریزی اشاره کرد و ادامه داد: بودجه ریزی افزایشی، برنامه ای، بر مبنای صفر و بودجه ریزی عملیاتی از شیوه های بودجه ریزی است.
امینی با اشاره به اینکه بودجه ريزي عملياتي نوعي سيستم برنامه ريزي، بودجه ريزي و ارزيابي است كه بر رابطه بودجه هزينه شده و نتايج مورد انتظار تأكيد مي كند، تصریح کرد: در چارچوب بودجه ريزي عملياتي مديران بخش هاي مختلف بر اساس استانداردهاي مشخصي تحت عنوان شاخص هاي عملكرد پاسخگو هستند. 
 وی با تاکید بر اینکه در بودجه ريزي عملياتي  منابع براساس اولويت امور و نتايج قابل اندازه گيري تخصيص داده مي شوند، اضافه کرد: بودجه عملياتي محصول برنامه ريزي استراتژيك است كه درآن تصميمات مربوط به تخصيص بهينه منابع برپايه نتايج پذيرفته شده و محك هاي سازماني مربوط به اهداف كلي، اختصاصي، استراتژي ها و برنامه هاي عملياتي هر سازمان صورت مي گيرد.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان تاکید کرد: پس از تهيه برنامه استراتژيك، هر سازماني كه اعتبارات دولتي دريافت مي كند بودجه خود را طوري تهيه و تنظيم مي كند كه تصميم گيري هاي داراي اولويت مربوط به برنامه استراتژيك خود رامنعكس كند، پس تقاضاي بودجه توسط سازمان بيانگر نيازهاي آن سازمان براي اجراي نتايج داراي اولويت در برنامه استراتژيك خود است.
وی با اشاره به اینکه بودجه ريزي عملياتي يك برنامه تلفيق عملكرد سالانه و بودجه سالانه است كه روابط بين سطح اعتبارات برنامه و نتايج مورد انتظار را نشان مي دهد و همچنين تائيد مي كند كه يك هدف يا مجموعه اي از هدف ها بايد با مقدار معيني از اعتبارات به دست آيد، افزود: يك بودجه عملياتي عبارت است از يك برنامه سالانه به همراه يك بودجه سالانه كه رابطه ميان ميزان وجوه تخصيص يافته به هر برنامه با نتايج به دست آمده از اجراي آن برنامه را نشان مي دهد و اين بدان معني است كه با هر ميزان مخارج انجام شده در هر برنامه باید مجموعه معيني از اهداف تامين شود.
امینی با اشاره به ويژگي هاي بودجه عملياتي گفت: چارچوب زماني براي انجام بودجه عملياتي بايد واقع گرايانه باشد و برنامه هاي استراتژيك باید  با معني، با تفكر و براساس نيازها و بر مبناي داده ها و اطلاعات و به منظور تهيه بودجه عملياتي باشد.
وی با بیان اینکه شكل بودجه عملياتي بايد ساده و قابل فهم باشد تا اجراي آن بهتر و ساده تر صورت گيرد، اظهار کرد: قوه مجريه و مقننه نيازمند فهم هدف و روابط حاكم بر بودجه عملياتي هستند، به طوري كه تعهدات اجراي بودجه عملياتي نمايان شود.
 رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با تاکید بر اینکه قانونگذاران بايد نقش فعال تري در اجراي بودجه عملياتي اجرا كنند، ادامه داد: به طور كلي سه روش اصلي اجرای بودجه ريزی عملياتی، وجود دارد که حسابداری قيمت تمام شده، کارسنجی و هزينه يابی بر مبنای فعاليت به عنوان این روش ها است.
 وی با اشاره به اهداف بودجه ریزي عملیاتی تصریح کرد: هدف نهایی بودجه ریزي عملیاتی کمک به اتخاذ تصمیمات عقلایی درباره تخصیص و تعهد منابع دولتی براساس پیامدهاي قابل سنجش است که نتایج قابل انتظار (عملکرد) دستگاه را در طول زمان منعکس می کند.
 امینی با بیان اینکه ارائه مبناي صحیح براي اتخاذ تصمیم در خصوص تخصیص منابع، تعیین نتایج قابل سنجش و مورد انتظار که از یک تخصیص بودجه خاص قابل حصول است و تمرکز فرآیند تصمیم گیري روي مهم ترین مسائل و چالش هایی که دستگاه با آن مواجه است در بودجه ریزی عملیاتی دنبال می شود، اضافه کرد: ایجاد یک فرآیند منطقی براي تصمیم گیري در خصوص بودجه که به طور مستقیم با فرآیند برنامه ریزي، اجرا و کنترل، ارزیابی و گزارش عملکرد در ارتباط است.
وی به ضرورت ایجاد ارتباط بین بودجه و نتایج عملکرد بودجه، تمرکز فرآیند تصمیم گیري روي مهم ترین مسائل و چالش هایی که دستگاه با آن مواجه است و ارائه مبنایی براي پاسخ گویی بیشتر در قبال استفاده از منابع کشور اشاره و تاکید کرد: همچنین افزایش کارایی مدیریت هزینه ها و صرفه جویی در هزینه ها ضروری است.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان به مزایاي بودجه ریزي عملیاتی اشاره کرد و افزود: بودجه ریزی عملیاتی سبب افزایش پاسخگویی بر اساس نتایج، بهبود مدیریت عملکرد و بهبود نحوه تخصیص می شود و يك ابزار تشخيصي ارزشمند ارائه مي دهد، به توجيه بودجه كمك مي كند، به عنوان مبنايي براي نظام مديريت عملكرد عمل مي كند، اجازه مي دهد برنامه ها اهداف دوجانبه داشته باشد و از تصميم هاي آگاهانه و ملموس تر حمايت مي كند.
وی با اشاره به اینکه يك بودجه عملياتي اثربخش، نسبت به بودجه ريزي سنتي، شفافيت بيشتري را به عملكرد عملياتي نسبت به بودجه ريزي سنتي مي دهد، اظهار کرد: بودجه ريزي عملياتي با استفاده از مقياس هاي واضح، هزينه كلي فعاليت را به عنوان مبنايي براي چهارچوب ستاده هاي برنامه ها و اهداف عملكرد مي سنجد و ابزار ارزشمندي براي بررسي چگونگي تأثير تغييرات در مخارج بر نتايج را تأمين مي كند.
امینی با اشاره به مراحل انجام بودجه ریزي عملیاتی گفت: تجدید ساختار بودجه و سازماندهی آن بر اساس برنامه هاي راهبردي، تشریح و تصریح رابطه ساختار سازمان با بودجه هاي عملیاتی از بالا به پایین، مرتبط ساختن فعالیتهاي روزمره به بودجه بر اساس شاخص ها و استخراج هزینه کامل فعالیت جهت تسهیل دستیابی به اهداف از جمله مراحل بودجه ریزی عملیاتی است.
وی بیان کرد: طراحی الگوی برنامه ریزی و بودجه ریزی در راستای اهداف برنامه به نهادی نیاز پیدا می کند که همزمان با برقراری انضباط مالی، تخصیص منابع به اولویت ها را سامان بدهد و ایجاد کارایی عملیات انضباط مالی بستگی تام به بودجه ریزی دارد.
/7