بخش خصوصی می تواند گلابتون سازی را نجات دهد

به گزارش ایمنا، این استاد هیچ شاگردی ندارد و معتقد است اصلا آموزش گلابتون سازی به صرفه هم نیست، چون هیچ شاگردی حاضر نمی شود تنها چند میلیون طلا و نقره و ابریشم بخرد، در حالی که بازاری هم برای فروش این نخ وجود ندارد و استاد شمس علی در این سال ها همیشه نخ هایش را با حمایت اداره میراث ساخته است. حال باید پرسید اگر استاد شمس علی تنها استاد این هنر در اصفهان باشد، آیا بعد از او این هنر زنده خواهد ماند؟ این سوال را از خود او و محمد حسین دهقانی، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان پرسیده ایم.
به کارگیری یشم و آتش برای گلابتون سازی
مهدی شمس علی، تنها هنرمندی که در حال حاضر در اصفهان گلابتون سازی کار می کند، درباره آن به خبرنگار ایمنا می گوید: استاد قبلی این هنر، عباسعلی فولادگر بود که چندی پیش فوت کرد، ولی من هم گلابتون سازی از قبل بلد بودم و برای کارگاه خودم نخ گلابتون می ساختم، ولی به تازگی سازمان صنایع دستی از من خواسته برایشان نخ گلابتون بسازم.
او درباره مراحل ساخت گلابتون هم بیان می کند: ابتدا 400 مثقال نقره خالص را آب می کنیم و به صورت مفتول گِرد می کنیم تا 35 سانتیمتر طول و سه سانتیمتر قطر پیدا کند.
او ادامه می دهد: سپس طلای 24 عیار را بر روی این نقره می چسبانیم، به طوری که هر 100 مثقال نقره خالص، 5 مثقال طلای خالص دارد. سپس آن را در آتش می گذاریم تا طلا به نقره بچسبد. اگر این ها زمان زیادی در آتش باشد، طلا جذب نقره می شود و بعد جدا کردن طلا از نقره به تیزاب کاری نیاز دارد که مقرون به صرفه نیست.
شمس علی اضافه می کند: سپس سنگ یشم روی آن می کشیم تا کاملا طلا به نقره بچسبد. سپس آلیاژ طلا و نقره به شکل شمش را به آهنگر مخصوص می دهیم تا آن را گرد کند و به طول دو متر درآورد. بعد آن را با حدیده می کشیم تا به 40 هزار متر طول تبدیل شود و شکل نخ پیدا کند، به طوری که هر 10 مثقال آن هزار متر طول داشته باشد.
او می افزاید: این نخ گرد است و ما می خواهیم آن را روی ابریشم بتابانیم. به همین دلیل آن را از حالت گردی درمی آوریم. وقتی به این مرحله رسید، به آن در هشت می گوییم، به این معنا که هشت صدم میلیمتر قطر دارد.
این استاد گلابتون سازی بیان می کند: در این مرحله آلیاژ را نورد می کنیم و قطر آن را به اندازه دو صدم میلیمتر درمی آوریم، به صورتی که از حالت گردی دربیاید و تبدیل به نخی پهن شود.
شمس علی اظهار می کند: وقتی نخ پهن شد، می گویند نقده کامل شده است. در این مرحله نقده را روی قرقره چرخ خاصی می اندازند و نخ در شیار پروانه این چرخ می افتد. وقتی چرخ به حرکت درمی آید، نقده را دور ابریشم می تاباند و نخ گلابتون برای بافته شدن در پارچه زری آماده می شود.
وقت آموزش گلابتون سازی را ندارم
او در پاسخ به این که آیا این هنر بعد از او در اصفهان ادامه پیدا می کند، می گوید: خدا می داند ادامه پیدا می کند یا نه. اگر کسی آمد آن را یاد گرفت، ادامه می یابد. اگر هم کسی نیامد، ادامه نمی یابد.
شمس علی بیان می کند: نخ گلابتون از الیاف طلا، نقره و ابریشم ساخته می شود که هر سه آن ها گران است. این هنر بسیار گران است و به همین دلیل نمی توانم آن را به کسی آموزش دهم، چون از طرفی من آموزش زری بافی و ترمه بافی می دهم و وقت آموزش گلابتون سازی را ندارم و از طرف دیگر اگر یک شاگرد الیاف گلابتون را از من بدزدد، من باید خسارت آن را به اداره میراث بدهم.
او ادامه می دهد: اکنون هم اداره میراث میزانی طلا و نقره به من تحویل می دهد و من باید همان میزان گلابتون ساخته شده را به آن ها تحویل دهم. آموزش گلابتون سازی خرابی دارد و اگر یک نفر بخواهد آن را یاد بگیرد، باید 3 میلیون تومان طلا و نقره بخرد و کسی حاضر نیست این کار را بکند، چون استفاده از نخ گلابتون رواج ندارد و حتی اگر کسی آن را بسازد، نمی تواند خریداری برای آن پیدا کند.
شمس علی اضافه می کند: گلابتون مخصوص زری بافی است و زری بافی هم فقط مخصوص موزه است. کسی پارچه زری را نمی شناسند و نمی خرد. پارچه زری هم الان در بازار نیست.
او می افزاید: وقتی پارچه ها بافته می شود، در موزه های دولت می ماند. در زمان صفوی پارچه زری بافی برای لباس و پرده بسته به بضاعت فرد کاربرد داشته، ولی بعدا محو شد و من هم در خانه برای یک نفر کار می کردم و سپس از 47 سال پیش تاکنون برای دولت کار می کنم.
گلابتون سازی بازار فروش ندارد
این استاد گلابتون سازی می گوید: گلابتون سازی بازار فروش ندارد و ما با بیرون کاری نداریم و تنها استاد آن در اصفهان در حال حاضر من هستم که پارچه زری و ترمه هم می بافم و به همین دلیل قبلا نمی رسیدم گلابتون سازی کنم.
او ادامه می دهد: به تازگی به سفارش سازمان صنایع دستی اصفهان در حال ساخت 600 گرم نخ گلابتون هستم. قرار است این نخ های گلابتون با دستگاه زری بافی سازمان میراث در پارچه های زری استفاده شود.
شمس علی بیان می کند: اخیرا یک نفر 20 گرم نخ گلابتون از من خرید، ولی به طور کلی کسی نخ گلابتون با قیمت گرمی 40 هزار تومان نمی خرد. مشتری آثار من همیشه دولت و سازمان میراث و اداره ارشاد بوده اند و من 30 سال برای اداره ارشاد و 18 سال برای سازمان میراث کار کرده ام.
او اضافه می کند: کسانی که وضع مالی شان خوب است، حواسشان به گلابتون سازی و سرمایه گذاری در آن نیست. شاید بتوان این نخ های گلابتون را در پارچه زری به کار برد، ولی معمولا کسی حاضر نمی شود پارچه متری 8 میلیون تومان بخرد.
این استاد می افزاید: اگر بشود سرمایه گذارها را تشویق کرد، باید من گلابتون بسازم و به آن ها گرمی 30 هزار تومان بفروشم و بعد خود سرمایه گذار باید بتواند نخ ها را بفروشد. اگر یک تاجر اهل کار بازار باشد و بتواند تبلیغ کارش را بکند و سرمایه اش را نگه دارد، می تواند این نخ ها را بفروشد، ولی برای این کار هم باید آن ها را به پارچه تبدیل کند، چون کسی نخ گلابتون نمی خرد.
گلابتون سازی دچار چالش شده است
محمد حسین دهقانی، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان هم درباره وضعیت فعلی هنر گلابتون سازی به خبرنگار ایمنا می گوید: گلابتون سازی از رشته های اصیل و سنتی اصفهان است و متاسفانه با فوت استاد فولادگر روند تولید این نخ دچار چالش شد.
او ادامه می دهد: اولویت ما این است که فرزند استاد فولادگر را به ادامه راه او ترغیب کنیم و منتظر پاسخ او هستیم. با این وجود گلابتون سازی با استاد فولادگر تمام نشد و استاد شمس علی از قبل در این زمینه کار می کرد و استاد شعبانی از هنرمندان زری باف شهرضا هم گلابتون تولید می کند.
دهقانی بیان می کند: برای توسعه و ترویج این هنر باید حتی در قالب جذب نیرو آن را آموزش دهیم. رییس پژوهشکده صنایع دستی کشور اعلام آمادگی کرده تا کارگاه گلابتون سازی در پژوهشکده ایجاد کند.
او اضافه می کند: اخیرا بخش خصوصی هم کارگاه های زری بافی و گلابتون سازی تاسیس کرده که این نشان می دهد همان طور که زری بافی از بحران خارج شد و اکنون کارگاه های زیادی از آن در استان و کشور به شکل خصوصی و دولتی داریم، گلابتون سازی هم با تاسیس کارگاه های دولتی و خصوصی می تواند نجات یابد.
دهقانی می افزاید: وقتی بخش خصوصی وارد کار شود، در کنار کارگاه زری بافی اش، کارگاه گلابتون سازی برای بافت پارچه های زری هم تاسیس می کند و سپس پارچه ها به صورت لباس یا تزیینات وارد بازار می شود و مشتری اش را پیدا می کند.
او می گوید: امیدواریم در سال جاری با تعامل با هنرمندان شاهد همکاری بین بخشی با دولت و اتفاقات خوب در عرصه تولید و بازرگانی صنایع دستی باشیم، چرا که اگر قرار به تحول باشد، باید زمینه عرضه و بازرگانی محصولات فراهم شود.
در پایان باید گفت که گرچه برخی معتقدند تغییر سبک زندگی طبیعتا موجب عوض شدن نیازهای افراد می شود و دیگر نمی توان از مردم امروز انتظار داشت لباس های زربافت بپوشند و قلمدان خاتم داشته باشند و ظرف های نقره، ولی با همه این ها نباید فراموش کرد که اتفاقا تعداد آدم های پولدار امروز چندان هم کم نیست، در نتیجه باید مشکل اصلی را در جای دیگری جست. شاید اشکال اصلی از به روز نشدن هنرهای سنتی باشد. تجربه نشان داده که هر وقت این هنرها براساس نیازهای روز ایده جدیدی را سامان بخشیده اند، توانسته اند بازار را به تصرف درآورند. اگر یک سرمایه گذار خصوصی جرات پیدا می کرد که تعدادی زری باف استخدام کند و هزینه آموزش گلابتون سازی را هم تامین کند و در کنار آن یک طراح لباس با ایده های نو را تشویق به طراحی پارچه هایی منطبق با سلیقه روز می کرد، می شد روزی را متصور بود که گلابتون سازی و پارچه های زربفت بافته شده از نخ های گلابتون به نخ ها و پارچه های لوکسی تبدیل شوند که برخی مردم پولدار جامعه برای به دست آوردنش باهم رقابت کنند.
/الهام باطنی/