اندیشه‌های واقعی خیام با تفسیر ظاهری اشعار او قابل بیان نیست

دکتر مهرداد نصیری در گفتگو با خبرنگار ایمنا با بیان این مطلب گفت: ادبیات اصلی ترین رکن شناسایی هویت و فرهنگ یک ملت است که می‌توان از درون محتوای آن، مولفه‌های فکری و عقیدتی یک ملت را بیرون کشید. در واقع به نوعی می‌توان گفت که ادبیات ما شناسنامه سرزمین و مردم ما در گذشته، حال و آینده است.
وی افزود: وقتی متفکر بزرگی همچون عمر خیام ظهور کرده و در قالب دوبیتی‌هایی به ظاهر کوتاه مفاهیم عمیق و بسیار بلندی را بیان می‌کند باید دانست که ایران در گذشته از اندوخته فرهنگی غنی و عمیقی برخوردار بوده است که امروز باید در حفظ شانیت ان تلاش کرد.
این مدرس زبان و ادبیات فارسی همچنین خاطرنشان کرد: متاسفانه به دلایل متعدد تاریخی و فرهنگی، برخی از اشعاری که سروده خیام نبوده‌اند به این شاعر بزرگ و مسلمان نسبت داده شده و به دلیل شباهتی که با اشعار واقعی او داشته‌اند مورد خلط قرار گرفته و به نام وی ثبت شده‌اند.
نصیری از حکیم عمر خیام به عنوان یک اندیشمند بزرگ در همه زمینه‌های علمی، فرهنگی و هنری نام برد و تصریح کرد: در طول تاریخ بشر بسیار اندکند افرادی که بتوانند از چنان نبوغی برخوردار باشند که در همه زمینه‌های مختلف دارای کرسی تفکر و نظر مستقل باشند. افرادی همچون ابن سینا، ملاصدرا، مولانا، حافظ، سعدی و البته خیام از جمله این افراد معدود هستند که با بهره مندی از هوش و نبوغی خارق العاده توانسته‌اند راه و رسم صحیح زیستن و تعامل را به بشر بیاموزند.
وی ادامه داد: خیام شاعری مسلمان است که اندیشه‌های ناب خداباوری از تمامی اشعار او هویداست و نباید به غلط برخی از اشعاری را که بوی الحاد و دگراندیشی از آنها به مشام می‌رسد به این متفکر بزرگ نسبت داد.
وی همچنین از حضور ۱۸ ساله خیام در شهر اصفهان در زمان حیاتش سخن گفت و اظهار داشت: در تاریخ زندگی خیام از حضور او در شهر اصفهان به مدت ۱۸ سال سخن گفته شده که وی با حمایت ملک شاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک، به همراه جمعی از دانشمندان و ریاضیدانان معروف زمانه خود، در رصد خانه‌ای که به دستور ملک شاه تأسیس شده بود، به انجام تحقیقات نجومی پرداخت. حاصل این تحقیقات اصلاح تقویم رایج در آن زمان و تنظیم تقویم جلالی بود.که بعد از کشته شدن نظام الملک و سپس ملکشاه، و آشوبی که در میان فرزندان ملکشاه بر سر تصاحب سلطنت ایجاد شد، خیام به دلیل عدم توجه به امور علمی و دانشمندان و رصدخانه، اصفهان را به قصد خراسان ترک کرد.
این مدرس دانشگاه همچنین سایر وجوه شخصیت علمی خیام را قابل توجه دانست و عنوان داشت: دستاوردهای علمی خیام برای جامعه بشری متعدد و بسیار درخور توجه است. وی برای نخستین بار در تاریخ ریاضی به نحو تحسین برانگیزی معادله‌های درجه اول تا سوم را دسته بندی کرد، و سپس با استفاده از ترسیمات هندسی مبتنی بر مقاطع مخروطی توانست برای تمامی آنها راه حلی کلی ارائه کند.
وی ادامه داد: استعداد شگرف خیام سبب شد که وی در زمینه‌های دیگری از دانش بشری نیز دستاوردهایی داشته باشد. از وی رساله‌های کوتاهی در زمینه‌هایی چون مکانیک، هیدرواستاتیک، هواشناسی، نظریه موسیقی و غیره نیز بر جای مانده است. اخیراً نیز تحقیقاتی در مورد فعالیت خیام در زمینه هندسه تزئینی انجام شده است که ارتباط او را با ساخت گنبد شمالی مسجد جامع اصفهان تأیید می کند.
وی افزود: بیشترین شهرت خیام در طی دو قرن اخیر در جهان به دلیل رباعیات اوست که نخستین بار توسط " فیتزجرالد " به انگلیسی ترجمه و در دسترس جهانیان قرار گرفت و نام او را در ردیف چهار شاعر بزرگ جهان یعنی هومر، شکسپیر، دانته و گوته قرار داد. رباعیات خیام به دلیل ترجمه بسیار آزاد (و گاه اشتباه) از شعر او موجب سوء تعبیرهای بعضاً غیر قابل قبولی از شخصیت وی شده است. این رباعیات بحث و اختلاف نظر میان تحلیلگران اندیشه خیام را شدت بخشیده است. برخی برای بیان اندیشه او تنها به ظاهر رباعیات او بسنده می کنند، در حالی که برخی دیگر بر این اعتقادند که اندیشه های واقعی خیام عمیق تر از آن است که صرفا با تفسیر ظاهری شعر او قابل بیان باشد.