به گزارش ایمنا جذام از بیماریهایی است که قدمت زیادی دارد و در طول تاریخ بیش از هر بیماری دیگری باعث وحشت و انزوای انسانها شده است. برای آشنایی با این بیماری گفتگویی با دکتر فریبا فرید کارشناس مسئول بیماریهای سل و جذام و کارشناس گروه مبارزه با بیماریهای مرکز بهداشت استان دانشگاه علوم پزشکی اصفهان داشتیم که در پی میخوانید.
در خصوص بیماری جذام توضیح دهید؟
بیماری جذام نوعی بیماری التهابی مزمن است که به وسیله مایکوباکتریوم لپرا ایجاد میشود و طیف بالینی آن وابسته به پاسخ ایمنی فرد میزبان است. هرچند بیماری به عنوان یک بیماری مزمن باکتری پوست و اعصاب محیطی مطرح است، ولی در نوع لپروماتوز باعث گرفتاری راههای تنفسی فوقانی نیز میشود. همچنین کارشناسان سازمان جهانی بهداشت مورد جذام را چنین تعریف کردهاند: یک مورد جذام، عبارت است از شخصی که دچار ضایعههای هیپوپیگمانته (قرمز رنگ بدون حس)، درگیری اعصاب محیطی، از دست دادن حس و اسمیر پوستی مثبت از نظر باسیلهای اسیدفاست، به صورت منفرد یا مجموعهای از این تغییرات باشد.
دوره نهفتگی این بیماری چه مدتی است؟
این بیماری در محدوده ۹ ماه تا ۲۰ سال است
از سیر طبیعی جذام بگویید؟
راه ورود عامل جذام به بدن، به طور دقیق مشخص نیست و دوره کمون آن بسیار طولانی است. ابن سینا فرمودهاست: کسی که به تازگی مبتلا به جذام شده و اوایل بیماری را طی میکند، امید به معالجهاش بیشتر است. اما وقتی بیماری ریشه دوانید و وضعیت ثابتی پیداکرد، اگر هم معالجه شود بسیار مشکل است. با درمان به موقع بیماری نتیجه بسیار مطلوب است. در بیمارانی که دچار ضایعههای ناشی از بیحسی اندامها هستند، در صورتی که اقدامهای درمانی نتیجه ندهد، دچار تغییر شکل اندام و استئومیلیت میشوند و گاهی قطع عضو، لازم میشود. همچنین ایریدیوسیکلیت، ممکن است منجر به کاهش بینایی یا کوری شود و کاتاراکت نیز به طور شایعی در نوع لپروماتوز ایجاد میشود.
نکته دیگری که در رابطه با سیر طبیعی جذام مهم است این است که کسانی که از نزدیک با این بیماران تماس داشتهاند آزمون پوستی لپرومین با شیوع زیادی مثبت میشود و لنفوسیتهای تغییر شکل یافته ویژه مایکوباکتریوم لپرا و پادتنهای ویژه این باکتری حاکی ازآن است که علیرغم شایع بودن عفونت، تنها تعداد کمی از افراد، دچار بیماری آشکار میشوند.
راه تشخیص این بیماری چیست؟
اين بيماري اغلب با ظهور بطئي يك يا چند لكه پوستي كمرنگتر از اطراف محل كه فاقد حس است، پديدار ميشود و در برخي موارد پيشرفت بيماري به دليل عدم تشخيص ميتواند به معلوليتها و تغيير شكل اندامها منجر شود.
ممکن است به میزان شیوع جذام در جهان اشاره کنید؟
بیشترین شیوع جذام مربوط به آسیا، آفریقا، تا حدودی آمریکای مرکزی و جنوبی و اقیانوسیه است و ۳ کشور راس جذام بومی هند، برزیل و اندونزی است. این کشورها حدود ۸۵ درصد موارد تشخیص داده شده جذام را دارا هستند.
و، وضعیت این بیماری در ایران چطور است؟
مشخص شدهاست که خط سیر مناطق جذامخیز کشور، از خراسان شروع شده و پس از گذشتن از مازندران، گیلان، زنجان و آذربایجان، به کردستان و کرمانشاه، منتهی میشود. ضمنا روند زمانی جذام، روند زمانی خاصی ندارد و با توجه به طولانی بودن دوره نهفتگی، باعث همهگیری یا طغیان نمیشود و حتی با صنعتی شدن بعضی از کشورهایی که این بیماری در آن بومی است، از میزان بروز آن کاسته شده است. از حدود ۷۰ سال پيش اولين موارد جذام در كشور كه تعدادشان حدود ۱۱ هزار مورد بود، ثبت شد كه از اين تعداد هشت هزار نفر بهبود پيدا كردند و بيش از دو هزار نفر به علت كهولت سن يا ساير دلايل فوت کردند. سال گذشته نیز در كشور ۸۷ مورد جديد جذام شناسايي شد كه هفت مورد از بيماران غير ايراني بودند و هم اكنون در كشور ۱۷۱ مورد بيمار جذامي تحت درمان داريم. به هر حال بيماري جذام در كشور در مرحله حذف قرار دارد و شيوع بيماري جذام در كشور، كمتر از يك مورد در هر ۱۰ هزار نفر جمعيت است.
چه عواملی در بروز جذام نقش دارد؟
این بیماری در هرسنی ممکن است حادث شود، اما بیشترین شیوع سنی آن در بزرگسالان جوان است. به طوری که در مناطق بومی، بروز سنی بیماری در سنین ۲۰ تا ۳۵ سالگی، به اوج میرسد. در بعضی از نژادها بروز بیماری در مردان بیشتر از زنان است و نوع لپروماتوز بیماری در مردان، ۲ برابر زنان عارض میشود. ضمنا تأثیر فقر، در بروز آن به اثبات رسیدهاست و از نظر شغلی، اکثریت جذامیان ایران را کشاورزان تشکیل میدهند اما در بین بیماران جذامی، کارمند، مهندس، کارگر و... به چشم میخورد. شایان ذکر است چون حساسیت نژادی نسبت به جذام را نمیتوان از دیگر عوامل بیماری مجزا کرد، بنابراین اگر جذام در منطقهای شایعتر است، به علت دخالت عوامل زیستشناسی، اقتصادی و اجتماعی است و ارتباطی به منشا نژادی و قومی ندارد.
از تأثیر عوامل مساعدکننده این بیماری بگویید؟
از آنجا که با صنعتی شدن برخی از کشورهای بومی جذام، از میزان بروز آن کاسته شده است و هماکنون نیز بیشترین موارد آن در اقشار آسیبپذیر جامعه یافت میشود، باید فقر و بیخانمانی و تغذیه نامناسب را از عوامل مساعدکننده ابتلا به این بیماری به حساب آورد. لازم به یادآوری است که حتی پژوهشگران قدیمی نیز به بعضی از این عوامل توجه داشته و مورد تاکید قرار دادهاند، به طوری که در دایرةالمعارف قانون علاوه بر تماس خانوادگی و انتقال داخل رحمی بیماری، به تأثیر دما و وضعیت نامطلوب تغذیه نیز به عنوان عوامل زمینهساز بروز جذام اشاره شدهاست.
منبا جذام چیست؟
انسان تنها مخزن بیماری است. همچنین میمون مانگابی (Mangabey) که نوعی میمون دنیای جدید است به طبیعی آلوده میشود.
راههای انتقال این بیماری کدام است؟
راههای انتقال بیماری دستگاه تنفس، دستگاه گوارش و پوست است. همچنین از طریق رحم مادر به نوزاد، تماس با حیوانها، حشرات و خاک محیط اطراف قابل انتقال است. ضمنا چون دوره کمون طولانی است، راه اصلی ورود عامل بیماری جذام به بدن مشخص نیست ولی محتملترین راه، دستگاه تنفسی است. جذام تر یا همان لپروماتوز واگیردار است و با توجه به اینکه این افراد در هر شبانه روز حدود ۱۰۰ میلیون باسیل جذام را از طریق ترشحات بینی خود به محیط خارج دفع میکنند، بیماری جذام به آسانی منتقل نمیشود و انتقال آن مستلزم تماس طولانی و چندین ساله با بیماران مبتلا به جذام میباشد. برهمین اساس انتقال آن به پرسنل بیمارستانی بسیار ناچیز است. علاوه بر این با توجه به اینکه عامل جذام در بدن پشه خاکی و ساسهایی که از بیماران درمان نشده تغذیه کردهاند یافت شدهاست، احتمال اینکه بیماری از طریق نیش حشرات منتقل شود وجود دارد، ولی هنوز به اثبات نرسیدهاست. لازم به ذکر است با توجه به شواهد ظاهری و آزمایشگاهی قابلیت انتقال بیماری در بیشتر موارد در عرض ۳ ماه پس از مصرف مداوم و منظم داپسون (DDS) یا کلوفازیمین و در عرض ۳ روز پس از درمان با ریفامپین، از بین میرود.
چه راهکاری برای پیشگیری و درمان این بیماری وجود دارد؟
یکی از موارد معمول جذام در جامعه زخم داخلی بینی سوریاسیس و آفت دهان است. بنابراین کندن موهای بینی و نیز استحمام و عدم مصرف مواد خوراکی در هنگام آمیزش جنسی از موارد کنترل و پیشگیری این بیماری است. به هر حال بيماري جذام، يك بيماري قابل درمان است كه در صورت تشخيص به موقع، بدون معلوليت بهبود پيدا ميكند. در واقع جذام يك بيماري عفوني مزمن معلوليتزا ولي قابل درمان است كه در صورت تشخيص به موقع معلوليت يا تغيير قيافه نيز در فرد ايجاد نميكند، ولي در صورت تشخيص ديرهنگام معلوليتزا است.
/۷
در خصوص بیماری جذام توضیح دهید؟
بیماری جذام نوعی بیماری التهابی مزمن است که به وسیله مایکوباکتریوم لپرا ایجاد میشود و طیف بالینی آن وابسته به پاسخ ایمنی فرد میزبان است. هرچند بیماری به عنوان یک بیماری مزمن باکتری پوست و اعصاب محیطی مطرح است، ولی در نوع لپروماتوز باعث گرفتاری راههای تنفسی فوقانی نیز میشود. همچنین کارشناسان سازمان جهانی بهداشت مورد جذام را چنین تعریف کردهاند: یک مورد جذام، عبارت است از شخصی که دچار ضایعههای هیپوپیگمانته (قرمز رنگ بدون حس)، درگیری اعصاب محیطی، از دست دادن حس و اسمیر پوستی مثبت از نظر باسیلهای اسیدفاست، به صورت منفرد یا مجموعهای از این تغییرات باشد.
دوره نهفتگی این بیماری چه مدتی است؟
این بیماری در محدوده ۹ ماه تا ۲۰ سال است
از سیر طبیعی جذام بگویید؟
راه ورود عامل جذام به بدن، به طور دقیق مشخص نیست و دوره کمون آن بسیار طولانی است. ابن سینا فرمودهاست: کسی که به تازگی مبتلا به جذام شده و اوایل بیماری را طی میکند، امید به معالجهاش بیشتر است. اما وقتی بیماری ریشه دوانید و وضعیت ثابتی پیداکرد، اگر هم معالجه شود بسیار مشکل است. با درمان به موقع بیماری نتیجه بسیار مطلوب است. در بیمارانی که دچار ضایعههای ناشی از بیحسی اندامها هستند، در صورتی که اقدامهای درمانی نتیجه ندهد، دچار تغییر شکل اندام و استئومیلیت میشوند و گاهی قطع عضو، لازم میشود. همچنین ایریدیوسیکلیت، ممکن است منجر به کاهش بینایی یا کوری شود و کاتاراکت نیز به طور شایعی در نوع لپروماتوز ایجاد میشود.
نکته دیگری که در رابطه با سیر طبیعی جذام مهم است این است که کسانی که از نزدیک با این بیماران تماس داشتهاند آزمون پوستی لپرومین با شیوع زیادی مثبت میشود و لنفوسیتهای تغییر شکل یافته ویژه مایکوباکتریوم لپرا و پادتنهای ویژه این باکتری حاکی ازآن است که علیرغم شایع بودن عفونت، تنها تعداد کمی از افراد، دچار بیماری آشکار میشوند.
راه تشخیص این بیماری چیست؟
اين بيماري اغلب با ظهور بطئي يك يا چند لكه پوستي كمرنگتر از اطراف محل كه فاقد حس است، پديدار ميشود و در برخي موارد پيشرفت بيماري به دليل عدم تشخيص ميتواند به معلوليتها و تغيير شكل اندامها منجر شود.
ممکن است به میزان شیوع جذام در جهان اشاره کنید؟
بیشترین شیوع جذام مربوط به آسیا، آفریقا، تا حدودی آمریکای مرکزی و جنوبی و اقیانوسیه است و ۳ کشور راس جذام بومی هند، برزیل و اندونزی است. این کشورها حدود ۸۵ درصد موارد تشخیص داده شده جذام را دارا هستند.
و، وضعیت این بیماری در ایران چطور است؟
مشخص شدهاست که خط سیر مناطق جذامخیز کشور، از خراسان شروع شده و پس از گذشتن از مازندران، گیلان، زنجان و آذربایجان، به کردستان و کرمانشاه، منتهی میشود. ضمنا روند زمانی جذام، روند زمانی خاصی ندارد و با توجه به طولانی بودن دوره نهفتگی، باعث همهگیری یا طغیان نمیشود و حتی با صنعتی شدن بعضی از کشورهایی که این بیماری در آن بومی است، از میزان بروز آن کاسته شده است. از حدود ۷۰ سال پيش اولين موارد جذام در كشور كه تعدادشان حدود ۱۱ هزار مورد بود، ثبت شد كه از اين تعداد هشت هزار نفر بهبود پيدا كردند و بيش از دو هزار نفر به علت كهولت سن يا ساير دلايل فوت کردند. سال گذشته نیز در كشور ۸۷ مورد جديد جذام شناسايي شد كه هفت مورد از بيماران غير ايراني بودند و هم اكنون در كشور ۱۷۱ مورد بيمار جذامي تحت درمان داريم. به هر حال بيماري جذام در كشور در مرحله حذف قرار دارد و شيوع بيماري جذام در كشور، كمتر از يك مورد در هر ۱۰ هزار نفر جمعيت است.
چه عواملی در بروز جذام نقش دارد؟
این بیماری در هرسنی ممکن است حادث شود، اما بیشترین شیوع سنی آن در بزرگسالان جوان است. به طوری که در مناطق بومی، بروز سنی بیماری در سنین ۲۰ تا ۳۵ سالگی، به اوج میرسد. در بعضی از نژادها بروز بیماری در مردان بیشتر از زنان است و نوع لپروماتوز بیماری در مردان، ۲ برابر زنان عارض میشود. ضمنا تأثیر فقر، در بروز آن به اثبات رسیدهاست و از نظر شغلی، اکثریت جذامیان ایران را کشاورزان تشکیل میدهند اما در بین بیماران جذامی، کارمند، مهندس، کارگر و... به چشم میخورد. شایان ذکر است چون حساسیت نژادی نسبت به جذام را نمیتوان از دیگر عوامل بیماری مجزا کرد، بنابراین اگر جذام در منطقهای شایعتر است، به علت دخالت عوامل زیستشناسی، اقتصادی و اجتماعی است و ارتباطی به منشا نژادی و قومی ندارد.
از تأثیر عوامل مساعدکننده این بیماری بگویید؟
از آنجا که با صنعتی شدن برخی از کشورهای بومی جذام، از میزان بروز آن کاسته شده است و هماکنون نیز بیشترین موارد آن در اقشار آسیبپذیر جامعه یافت میشود، باید فقر و بیخانمانی و تغذیه نامناسب را از عوامل مساعدکننده ابتلا به این بیماری به حساب آورد. لازم به یادآوری است که حتی پژوهشگران قدیمی نیز به بعضی از این عوامل توجه داشته و مورد تاکید قرار دادهاند، به طوری که در دایرةالمعارف قانون علاوه بر تماس خانوادگی و انتقال داخل رحمی بیماری، به تأثیر دما و وضعیت نامطلوب تغذیه نیز به عنوان عوامل زمینهساز بروز جذام اشاره شدهاست.
منبا جذام چیست؟
انسان تنها مخزن بیماری است. همچنین میمون مانگابی (Mangabey) که نوعی میمون دنیای جدید است به طبیعی آلوده میشود.
راههای انتقال این بیماری کدام است؟
راههای انتقال بیماری دستگاه تنفس، دستگاه گوارش و پوست است. همچنین از طریق رحم مادر به نوزاد، تماس با حیوانها، حشرات و خاک محیط اطراف قابل انتقال است. ضمنا چون دوره کمون طولانی است، راه اصلی ورود عامل بیماری جذام به بدن مشخص نیست ولی محتملترین راه، دستگاه تنفسی است. جذام تر یا همان لپروماتوز واگیردار است و با توجه به اینکه این افراد در هر شبانه روز حدود ۱۰۰ میلیون باسیل جذام را از طریق ترشحات بینی خود به محیط خارج دفع میکنند، بیماری جذام به آسانی منتقل نمیشود و انتقال آن مستلزم تماس طولانی و چندین ساله با بیماران مبتلا به جذام میباشد. برهمین اساس انتقال آن به پرسنل بیمارستانی بسیار ناچیز است. علاوه بر این با توجه به اینکه عامل جذام در بدن پشه خاکی و ساسهایی که از بیماران درمان نشده تغذیه کردهاند یافت شدهاست، احتمال اینکه بیماری از طریق نیش حشرات منتقل شود وجود دارد، ولی هنوز به اثبات نرسیدهاست. لازم به ذکر است با توجه به شواهد ظاهری و آزمایشگاهی قابلیت انتقال بیماری در بیشتر موارد در عرض ۳ ماه پس از مصرف مداوم و منظم داپسون (DDS) یا کلوفازیمین و در عرض ۳ روز پس از درمان با ریفامپین، از بین میرود.
چه راهکاری برای پیشگیری و درمان این بیماری وجود دارد؟
یکی از موارد معمول جذام در جامعه زخم داخلی بینی سوریاسیس و آفت دهان است. بنابراین کندن موهای بینی و نیز استحمام و عدم مصرف مواد خوراکی در هنگام آمیزش جنسی از موارد کنترل و پیشگیری این بیماری است. به هر حال بيماري جذام، يك بيماري قابل درمان است كه در صورت تشخيص به موقع، بدون معلوليت بهبود پيدا ميكند. در واقع جذام يك بيماري عفوني مزمن معلوليتزا ولي قابل درمان است كه در صورت تشخيص به موقع معلوليت يا تغيير قيافه نيز در فرد ايجاد نميكند، ولي در صورت تشخيص ديرهنگام معلوليتزا است.
/۷
نظر شما