به گزارش ایمنا کلیهها به اندازه قلب و ریهها برای حفظ سلامتی اهمیت دارند که مهمترین وظیفه آنها تصفیه خون برگشتی به بدن و دفع مواد زائد از بدن است. در هر دقیقه حدود یک لیتر خون از کلیهها عبور میکند. آب و فراوردههای زائد دفعی از خون به وسیله فیلترهای کلیه جدا شده و پس از جذب مجدد آب مواد دفعی به داخل ادرار جریان مییابد.
کلیههای طبیعی توانایی افزایش اندازه، برای کار بیشتر را داشته و اگر یک کلیه نارسا شود کلیه دیگر بزرگ شده و کار هر دو کلیه را انجام خواهد داد.
کلیهها آن قدر در وظایف خود کارآمد هستند که حتی کلیههای بیمار هم میتوانند برای مدت طولانی شما را سلامت نگه دارند. برای توضیح بیشتر در این زمینه با عشرت فاضل پور، کارشناس بهداشت مرکز بهداشت شماره ۲ گفتگویی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
اهمیت کلیهها از چه جهت است؟
کلیهها دارای اهمیت زیادیاند که اگر بخواهیم به طور ریز به آن بپردازیم شامل چند مورد است. بدین ترتیب که کلیهها تنظیم کننده آب بدن هستند، از طریق دفع آب اضافه بدن یا حفظ آب بدن وقتی که بدن نیاز به نگهداری آن داشته باشد. از دیگر فوائد آن این است که دفعکننده مواد زائد بدن است که در توضیح آن باید گفت؛ اگر سطح بسیاری از مواد موجود در خون و مایعات بدن در حد تعادل نگه داشته نشود، بدن اعمال خود را به خوبی انجام نمیدهد مانند سدیم و پتاسیم که در حد مجاز نگه داشته و مابقی از طریق ادرار دفع میشود، یا کلسیم و فسفر که برای شکل گیری و استحکام استخوانها مهم هستند و یا اوره و کراتینین که جزء مواد زائد بوده و باید از بدن دفع شود و سطح بالای آن در خون نشانگر اختلال عملکرد و نارسایی کلیههاست. علاوه بر این کلیهها از نظر تولید هورمون حائز اهمیت هستند. در واقع کلیههای طبیعی برخی هورمونها که برای تنظیم فشار خون، ساخت گلبولهای خونی و افزایش باز جذب کلسیم از رودهها نیاز است، تولید میکند.
از مهمترین بیماریهای کلیه نارسایی آن است، چه اقدامات درمانی برای آن وجود دارد؟
در صورت نارسایی کلیه در مراحل ابتدایی تنها اقدامات درمانی جهت آهسته کردن سرعت آسیب به کلیهها، تجویز رژیم غذایی و دارویی مناسب انجام میگیرد. سرعت آسیب به کلیهها با کنترل مناسب فشار خون و انتخابهای صحیح در رژیم غذایی آهسته میشود. به هر حال زمانی که کارکرد کلیهها به کمتر از ۲۰-۱۰ درصد حد طبیعی برسد نیاز به دیالیز و یا پیوند خواهد بود که در این مرحله کلیهها دیگر نمیتوانند وظیفه خود را در تصفیه خون به خوبی انجام دهند.
شایع ترین عوارض نارسایی کلیه چیست؟
عوارض نارسایی کلیه بسیار زیاد است که در این فرصت ضمن اشاره به هر کدام، توضیحی راجع به آن میدهم.
افزایش فشارخون: افزایش فشار خون از عوارض نارسایی کلیه است که مضر و خطرناک بوده و میتواند سرعت آسیب را تشدید کند.
افزایش حجم مایعات بدن: ادم که در نتیجه افزایش حجم مایعات در بافتهای بدن یا حتی ریههاست که باعث سرفه و تنگی نفس و ..... میشود.
کم خونی: به علت کم شدن تعداد گلبولهای قرمز خون بوده و نشانههای اصلی آن ضعف و خستگی و گاه حساسیت بیش از حد به سرما است.
پتاسیم بالا: به علت عدم دفع آن از طریق ادرار، میزان پتاسیم خون بالا رفته و باعث نامنظمی ضربان قلب، یا حتی ایست قلبی میشود و متأسفانه هیچ علامت هشداردهنده قبلی ندارد.
بیماری استخوانی(ضعف و پوکی استخوان): از آنجایی که کلیهها نمیتوانند سطوح کلسیم و فسفر را تنظیم کنند، در نتیجه استخوانها ضعیف شده و همچنین کلیهها در ساخت شکل فعال ویتامین D نقش مهمی دارد که این ویتامین در جذب کلسیم و تبدیل آن به استخوان نقش دارد و کمبود آن مشکل استخوانی را مضاعف میکند.
تغییرات اعصاب: اختلال عملکرد اعصاب دست و پاها به شکل پای بیقرار، احساس سوزش، بی حسی و گز گز بروز میکند.
تغییرات پوستی: معمول ترین و بیشترین تظاهرات پوستی به شکل خارش است که نتیجه عدم دفع مواد زائد از بدن است. در واقع وجود این مواد در سطح پوست علاوه بر خون میتواند موجب خشکی، پوسته پوسته شدن و خارش شود.
تغییر در عملکرد جنسی و ناباروری: این مشکل خصوصاً در خانمها به شکل اشکال در تنظیم قاعدگی یا حتی قطع آن بروز میکند که وقتی برنامه منظم دیالیز یا پیوند کلیه تثبت شود به شکل طبیعی برمیگردد.
اصول عمومی تغذیه صحیح در بیماران با مشکل کلیوی کدام است؟
افراد دیالیزی با انتخاب دقیق نوع غذا میتوانند علاوه بر لذت خوردن، سلامتی خود را تا حد امکان حفظ کنند. برنامه غذایی صحیح در کنار رژیم دارویی جزیی از برنامه درمانی الزامی بیماران کلیوی است، ولی برنامه غذایی روزانه ثابت یا استانداردی با توجه به احتیاجات هر فرد وجود ندارد. ضمنا به تأمین احتیاجات غذایی هر فرد، کاهش بار اضافی کلیهها و کنترل تولید مواد زائد از غذای مصرفی و نیز کمک به حفظ باقیمانده عملکرد کلیهها تا حد ممکن باید توجه شود.
این دسته از بیماران چه محدودیتهای غذایی دارند؟
یکی محدودیت در مصرف پروتئین است البته با توجه به نیاز در موارد خاص (دیالیز صفاتی) چرا که حاصل شکستن پروتئین در بدن تولید اوره است. دیگری محدودیت مصرف سدیم (نمک) چون بر میزان مایعات بدن و فشارخون مؤثر است. محدودیت مایعات نیز برای این بیماران لازم است که بسته به حجم ادرار دفعی و فشار خون این میزان کاهش یا افزایش مییابد.
محدودیت پتاسیم نیز باید مد نظر قرار گیرد چرا که افزایش پتاسیم خون بر ضربان قلب و عملکرد آن تأثیر دارد و در نتیجه باید موادی مانند سیب زمینی، آجیل و دانهها، خشکبار، موز، پرتقال، گوجه فرنگی و نخود فرنگی که سر شار از پتاسیم است در این افراد محدود شود. محدودیت فسفر هم از دیگر موارد است که باید گفت؛ علی رغم تأثیر فسفر بر سلامت استخوانها، فسفر زیاد در خون باعث خارش پوستی یا درد مفاصل و به تدریج مشکلات استخوانی میشود. ضمنا این محدودیتها به وضعیت فرد بستگی دارد و بهتر است هر گونه تغییر در رژیم غذایی با مشورت متخصص تغذیه و کلیه همراه باشد.
/۷
کلیههای طبیعی توانایی افزایش اندازه، برای کار بیشتر را داشته و اگر یک کلیه نارسا شود کلیه دیگر بزرگ شده و کار هر دو کلیه را انجام خواهد داد.
کلیهها آن قدر در وظایف خود کارآمد هستند که حتی کلیههای بیمار هم میتوانند برای مدت طولانی شما را سلامت نگه دارند. برای توضیح بیشتر در این زمینه با عشرت فاضل پور، کارشناس بهداشت مرکز بهداشت شماره ۲ گفتگویی انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
اهمیت کلیهها از چه جهت است؟
کلیهها دارای اهمیت زیادیاند که اگر بخواهیم به طور ریز به آن بپردازیم شامل چند مورد است. بدین ترتیب که کلیهها تنظیم کننده آب بدن هستند، از طریق دفع آب اضافه بدن یا حفظ آب بدن وقتی که بدن نیاز به نگهداری آن داشته باشد. از دیگر فوائد آن این است که دفعکننده مواد زائد بدن است که در توضیح آن باید گفت؛ اگر سطح بسیاری از مواد موجود در خون و مایعات بدن در حد تعادل نگه داشته نشود، بدن اعمال خود را به خوبی انجام نمیدهد مانند سدیم و پتاسیم که در حد مجاز نگه داشته و مابقی از طریق ادرار دفع میشود، یا کلسیم و فسفر که برای شکل گیری و استحکام استخوانها مهم هستند و یا اوره و کراتینین که جزء مواد زائد بوده و باید از بدن دفع شود و سطح بالای آن در خون نشانگر اختلال عملکرد و نارسایی کلیههاست. علاوه بر این کلیهها از نظر تولید هورمون حائز اهمیت هستند. در واقع کلیههای طبیعی برخی هورمونها که برای تنظیم فشار خون، ساخت گلبولهای خونی و افزایش باز جذب کلسیم از رودهها نیاز است، تولید میکند.
از مهمترین بیماریهای کلیه نارسایی آن است، چه اقدامات درمانی برای آن وجود دارد؟
در صورت نارسایی کلیه در مراحل ابتدایی تنها اقدامات درمانی جهت آهسته کردن سرعت آسیب به کلیهها، تجویز رژیم غذایی و دارویی مناسب انجام میگیرد. سرعت آسیب به کلیهها با کنترل مناسب فشار خون و انتخابهای صحیح در رژیم غذایی آهسته میشود. به هر حال زمانی که کارکرد کلیهها به کمتر از ۲۰-۱۰ درصد حد طبیعی برسد نیاز به دیالیز و یا پیوند خواهد بود که در این مرحله کلیهها دیگر نمیتوانند وظیفه خود را در تصفیه خون به خوبی انجام دهند.
شایع ترین عوارض نارسایی کلیه چیست؟
عوارض نارسایی کلیه بسیار زیاد است که در این فرصت ضمن اشاره به هر کدام، توضیحی راجع به آن میدهم.
افزایش فشارخون: افزایش فشار خون از عوارض نارسایی کلیه است که مضر و خطرناک بوده و میتواند سرعت آسیب را تشدید کند.
افزایش حجم مایعات بدن: ادم که در نتیجه افزایش حجم مایعات در بافتهای بدن یا حتی ریههاست که باعث سرفه و تنگی نفس و ..... میشود.
کم خونی: به علت کم شدن تعداد گلبولهای قرمز خون بوده و نشانههای اصلی آن ضعف و خستگی و گاه حساسیت بیش از حد به سرما است.
پتاسیم بالا: به علت عدم دفع آن از طریق ادرار، میزان پتاسیم خون بالا رفته و باعث نامنظمی ضربان قلب، یا حتی ایست قلبی میشود و متأسفانه هیچ علامت هشداردهنده قبلی ندارد.
بیماری استخوانی(ضعف و پوکی استخوان): از آنجایی که کلیهها نمیتوانند سطوح کلسیم و فسفر را تنظیم کنند، در نتیجه استخوانها ضعیف شده و همچنین کلیهها در ساخت شکل فعال ویتامین D نقش مهمی دارد که این ویتامین در جذب کلسیم و تبدیل آن به استخوان نقش دارد و کمبود آن مشکل استخوانی را مضاعف میکند.
تغییرات اعصاب: اختلال عملکرد اعصاب دست و پاها به شکل پای بیقرار، احساس سوزش، بی حسی و گز گز بروز میکند.
تغییرات پوستی: معمول ترین و بیشترین تظاهرات پوستی به شکل خارش است که نتیجه عدم دفع مواد زائد از بدن است. در واقع وجود این مواد در سطح پوست علاوه بر خون میتواند موجب خشکی، پوسته پوسته شدن و خارش شود.
تغییر در عملکرد جنسی و ناباروری: این مشکل خصوصاً در خانمها به شکل اشکال در تنظیم قاعدگی یا حتی قطع آن بروز میکند که وقتی برنامه منظم دیالیز یا پیوند کلیه تثبت شود به شکل طبیعی برمیگردد.
اصول عمومی تغذیه صحیح در بیماران با مشکل کلیوی کدام است؟
افراد دیالیزی با انتخاب دقیق نوع غذا میتوانند علاوه بر لذت خوردن، سلامتی خود را تا حد امکان حفظ کنند. برنامه غذایی صحیح در کنار رژیم دارویی جزیی از برنامه درمانی الزامی بیماران کلیوی است، ولی برنامه غذایی روزانه ثابت یا استانداردی با توجه به احتیاجات هر فرد وجود ندارد. ضمنا به تأمین احتیاجات غذایی هر فرد، کاهش بار اضافی کلیهها و کنترل تولید مواد زائد از غذای مصرفی و نیز کمک به حفظ باقیمانده عملکرد کلیهها تا حد ممکن باید توجه شود.
این دسته از بیماران چه محدودیتهای غذایی دارند؟
یکی محدودیت در مصرف پروتئین است البته با توجه به نیاز در موارد خاص (دیالیز صفاتی) چرا که حاصل شکستن پروتئین در بدن تولید اوره است. دیگری محدودیت مصرف سدیم (نمک) چون بر میزان مایعات بدن و فشارخون مؤثر است. محدودیت مایعات نیز برای این بیماران لازم است که بسته به حجم ادرار دفعی و فشار خون این میزان کاهش یا افزایش مییابد.
محدودیت پتاسیم نیز باید مد نظر قرار گیرد چرا که افزایش پتاسیم خون بر ضربان قلب و عملکرد آن تأثیر دارد و در نتیجه باید موادی مانند سیب زمینی، آجیل و دانهها، خشکبار، موز، پرتقال، گوجه فرنگی و نخود فرنگی که سر شار از پتاسیم است در این افراد محدود شود. محدودیت فسفر هم از دیگر موارد است که باید گفت؛ علی رغم تأثیر فسفر بر سلامت استخوانها، فسفر زیاد در خون باعث خارش پوستی یا درد مفاصل و به تدریج مشکلات استخوانی میشود. ضمنا این محدودیتها به وضعیت فرد بستگی دارد و بهتر است هر گونه تغییر در رژیم غذایی با مشورت متخصص تغذیه و کلیه همراه باشد.
/۷
نظر شما