به گزارش ایمنا ميراث معنوی ناملموس که از نسلی به نسل ديگر منتقل میشود باعث ایجاد حس هويت و استمرار میان جوامع مختلف شده و همچنین تنوع فرهنگی و خلاقيت بشری را ترويج میدهد. مهارت های سنتی لنج سازی و لنج رانی در خلیج فارس یکی از آثار میراث معنوی ایران است که در سال ۱۳۹۰ توسط سازمان یونسکو به ثبت جهانی رسیده است. این مهارت که هنر مردان خلیج فارس محسوب می شود به عنوان غولپیکرترین صنعتدستی ایران نام گرفته و منبع درآمد بسیاری از افراد را در جنوب کشور تشکیل می هد.
پیشینه دریانوردی در خلیجفارس
پیشینه دریانوردی در خلیج فارس به گذشتههای بسیار دور و حدود دو هزار سال پیش از میلاد باز میگردد، به صورتی که مردمان تمدنهایی مانند سومر، آکاد، ایلام مسیر خود از طریق پهنه آبی میپیمودند. بررسیهای اخیر نشان میدهد که فنیقیها، نخست در جزیرهها و سرزمینهای پیرامون خلیج فارس زندگی و دریانوردی میکردند. در دوره هخامنشیان نیز داریوش اول از دریانوردان برجسته ایرانی، فینیقی و ساتراپهای یونانی نشین امپراتوری پارس خواست تا برای کشف سرزمینهای جدید به دریانوردی بپردازند که در نتیجه این امر شناخت ایرانیان نسبت به خلیج فارس بیشتر شد. این در حالی است که در یکی از کهن ترین اسناد پیرامون دریانوردی در خلیج فارس که به سده چهارم پیش از میلاد مربوط میشود، دریانوردی به نام "نیارخوس" در یازدهمین سال فرمان روایی اسکندر مقدونی و به دستور او سفر دریایی خود را آغاز کرد، در این سفر از دهانه رود سند به دهانه تنگه هرمز رفته و پس از عبور از خلیج فارس در ساحل رود کارون لنگر انداخت. وی در سفرنامه خود به فانوسهای دریایی بزرگ و شگفت انگیز در خلیج فارس اشاره میکند.
مهارتهای سنتی لنجسازی در خلیجفارس
لنج گونهای از کشتی کوچک یا قایق بزرگ باری و مسافری است که در خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند دیده میشود. پیشینه لنج سازی در ایران به دوره افشاریه برمی گردد، به گونه ای که ایرانیان با لنج راهی سفرهای طولانی شده و از خلیج فارس عازم مناطق دوردست هند، چین و آفریقا می شدند. همچنین ساخت لنجها رایج در خلیج فارس بر پایه قایقهای بادبانی صورت می گیرد، با این تفاوت که به جای بادبان با موتور حرکت میکنند. لنجهای ایرانی که به صورت سنتی و دستی ساخته می شود جهت سفرهای دریایی، تجارت، ماهیگیری و صید مروارید مورد استفاده ساکنان ساحل شمالی خلیج قرار میگیرند. این در حالی است که ساکنان خلیج فارس برای ساختن لنج از چوب های مقاوم در برابر رطوبت نظیر چوب درخت کنار، گل ابریشم، کاکتوس استفاده می کنند که بیش از ۵۰ سال دوام می آورد و عمر برخی از آنها به ۱۰۰ سال هم می رسد، اما ساخت موتورلنج های چوبی با روی کارآمدن شناورهایی از جنس فایبرگلاس و فراهم شدن زمینه پهلوگیری شناورهای فلزی در لنگرگاه بنادر حاشیه خلیج فارس به مرور از رونق افتاده اند.
انوع لنجها و کارایی آنها
لنجهای حاشیه خلیج فارس خصوصا حوالی با توجه به طرح بدنه خود دارای اقسام مختلفی هستند. برای مثال "سماچ" یک نوع قایق ماهیگیری است که برای ماهیگیری مورد استفاده قرار میگیرد و گنجایش ۵ تن ماهی را دارد. همچنین "حوری" نوع لنج چوبی است که ظرفیت حوری کوچک و بزرگ به ترتیب حدود ۱۰۰ و ۴۰۰ کیلو گرم میباشد. قایق کوچکی که گنجایش دو یا سه نفر را دارد و برای رساندن ناخدا به کشتی یا ساحل مورد استفاده قرار می گیرد، "کتر" نام دارد. در واقع لنج هایی که توسط بزرگ مردان خلیج فارس ساخته می شود کارایی منحصر به فرد خود را دارد، به گونه ای که قایق نجات موسوم به "ماشوه" در زمان عادی یک وسیله نفربر یا بارکش به شمار می آید. این کشتی درگذشته با پارو حرکت میکرد ولی امروزه موتور کوچکی روی آن قرار دارد و همان کار گذشته را انجام میدهد. در میان لنج هایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفت می توان به سمعه، بتیل و شوعی اشاره کرد. منجی و کوتی نیز دو لنج بیموتور میباشند که به وسیله بادبان حرکت می کردند و برای مسافرت به جزیرهها و شیخ نشینهای نزدیک مورد استفاده قرار میگرفت.
دانش سنتی لنجسازی و دریانوردی در خلیجفارس
دانش های سنتی مرتبط با دریانوردی و لنجسازی چوبی شامل ادبیات شفاهی، برگزاری جشنها، تکنیکهای دریانوری و جهتیابی ، اصطلاحات و پیشبینی وضع هوا میباشد که نسل به نسل به ساکنان حوزه خلیج فارس منتقل شده است. دانش جهتیابی و هدایت لنج به صورت سنتی از پدر به پسر منتقل شده است، به صورتی که دریانوردان ایرانی از طریق جایگاه خورشید، ماه و ستارهها مکانیابی میکنند. همچنین آنها از زمان های گذشته ها با استفاده از فرمولهای مخصوص می توانستند طول، عرض جغرافیایی و عمق آب را نیز محاسبه کنند. علاوه بر این دریانوردان با استفاده از انواع باد ، که هر یک نام ویژه خود را دارد می توانند رنگ آب، ارتفاع امواج و وضعیت آب و هوا را پیشبینی کنند. ملوانان هنگام کار کردن آهنگهای مشخصی میخوانند که موسیقی و ریتم خاص خود را دارد و یک جزء جدانشدنی از دریانوردی در خلیج فارس و ادبیات شفاهی ساکنان منطقه محسوب می شود .
لنجسازی و میراث فرهنگی ناملموس جهانی
با گذشت شش سال از تشكيل كنوانسيون ميراث فرهنگي ناملموس، جمهوري اسلامي ايران توانسته تنها سه درصد از كل آثار ثبت شده يونسكو را به نام خود ثبت كند. مهارت های سنتی لنج سازی و لنج رانی در خلیج فارس یکی از ۱۰ اثر ثبت شده ایران است که نياز به پاسداري فوري دارد. این در حالی است که شهر اصفهان به عنوان میزبان اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس ۲۰۱۴ فرصت بی نظیری برای ایرانیان محسوب می شود تا مهم ترین رویدادهای فرهنگی خود را در عرصه بین الملل در معرض نمایش گذاشته و فرهنگ و تمدن فاخر ایران زمین را به جهانیان معرفی کند. همچنین مسعود حسین میرزایی، دبیر اجرایی دومین جشنواره بین المللی میراث معنوی از مطرح شدن نام خلیج فارس در این جشنواره سخن گفته، جشنواره امسال را فرصتی بی نظیر برای ماندگاری نام خلیج فارس در ذهن جهانیان عنوان کرده و از صنعت لنج سازی در ایران با قدمت سه هزار ساله سخن می گوید. علاوه بر این دبیر اجرایی دومین جشنواره بین المللی میراث معنوی خاطر نشان کرد که روش های لنج سازی، روش های ناوبری، داده های گویشی دریانوردی، تقسیمات قطب نمای پارسی، اسامی بندرها و جزایر خلیج فارس با نام ایرانی نیز در فهرست آثار یونسکو به ثبت رسیده است.
برگردان/ لیلا شهبازی
پیشینه دریانوردی در خلیجفارس
پیشینه دریانوردی در خلیج فارس به گذشتههای بسیار دور و حدود دو هزار سال پیش از میلاد باز میگردد، به صورتی که مردمان تمدنهایی مانند سومر، آکاد، ایلام مسیر خود از طریق پهنه آبی میپیمودند. بررسیهای اخیر نشان میدهد که فنیقیها، نخست در جزیرهها و سرزمینهای پیرامون خلیج فارس زندگی و دریانوردی میکردند. در دوره هخامنشیان نیز داریوش اول از دریانوردان برجسته ایرانی، فینیقی و ساتراپهای یونانی نشین امپراتوری پارس خواست تا برای کشف سرزمینهای جدید به دریانوردی بپردازند که در نتیجه این امر شناخت ایرانیان نسبت به خلیج فارس بیشتر شد. این در حالی است که در یکی از کهن ترین اسناد پیرامون دریانوردی در خلیج فارس که به سده چهارم پیش از میلاد مربوط میشود، دریانوردی به نام "نیارخوس" در یازدهمین سال فرمان روایی اسکندر مقدونی و به دستور او سفر دریایی خود را آغاز کرد، در این سفر از دهانه رود سند به دهانه تنگه هرمز رفته و پس از عبور از خلیج فارس در ساحل رود کارون لنگر انداخت. وی در سفرنامه خود به فانوسهای دریایی بزرگ و شگفت انگیز در خلیج فارس اشاره میکند.
مهارتهای سنتی لنجسازی در خلیجفارس
لنج گونهای از کشتی کوچک یا قایق بزرگ باری و مسافری است که در خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند دیده میشود. پیشینه لنج سازی در ایران به دوره افشاریه برمی گردد، به گونه ای که ایرانیان با لنج راهی سفرهای طولانی شده و از خلیج فارس عازم مناطق دوردست هند، چین و آفریقا می شدند. همچنین ساخت لنجها رایج در خلیج فارس بر پایه قایقهای بادبانی صورت می گیرد، با این تفاوت که به جای بادبان با موتور حرکت میکنند. لنجهای ایرانی که به صورت سنتی و دستی ساخته می شود جهت سفرهای دریایی، تجارت، ماهیگیری و صید مروارید مورد استفاده ساکنان ساحل شمالی خلیج قرار میگیرند. این در حالی است که ساکنان خلیج فارس برای ساختن لنج از چوب های مقاوم در برابر رطوبت نظیر چوب درخت کنار، گل ابریشم، کاکتوس استفاده می کنند که بیش از ۵۰ سال دوام می آورد و عمر برخی از آنها به ۱۰۰ سال هم می رسد، اما ساخت موتورلنج های چوبی با روی کارآمدن شناورهایی از جنس فایبرگلاس و فراهم شدن زمینه پهلوگیری شناورهای فلزی در لنگرگاه بنادر حاشیه خلیج فارس به مرور از رونق افتاده اند.
انوع لنجها و کارایی آنها
لنجهای حاشیه خلیج فارس خصوصا حوالی با توجه به طرح بدنه خود دارای اقسام مختلفی هستند. برای مثال "سماچ" یک نوع قایق ماهیگیری است که برای ماهیگیری مورد استفاده قرار میگیرد و گنجایش ۵ تن ماهی را دارد. همچنین "حوری" نوع لنج چوبی است که ظرفیت حوری کوچک و بزرگ به ترتیب حدود ۱۰۰ و ۴۰۰ کیلو گرم میباشد. قایق کوچکی که گنجایش دو یا سه نفر را دارد و برای رساندن ناخدا به کشتی یا ساحل مورد استفاده قرار می گیرد، "کتر" نام دارد. در واقع لنج هایی که توسط بزرگ مردان خلیج فارس ساخته می شود کارایی منحصر به فرد خود را دارد، به گونه ای که قایق نجات موسوم به "ماشوه" در زمان عادی یک وسیله نفربر یا بارکش به شمار می آید. این کشتی درگذشته با پارو حرکت میکرد ولی امروزه موتور کوچکی روی آن قرار دارد و همان کار گذشته را انجام میدهد. در میان لنج هایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفت می توان به سمعه، بتیل و شوعی اشاره کرد. منجی و کوتی نیز دو لنج بیموتور میباشند که به وسیله بادبان حرکت می کردند و برای مسافرت به جزیرهها و شیخ نشینهای نزدیک مورد استفاده قرار میگرفت.
دانش سنتی لنجسازی و دریانوردی در خلیجفارس
دانش های سنتی مرتبط با دریانوردی و لنجسازی چوبی شامل ادبیات شفاهی، برگزاری جشنها، تکنیکهای دریانوری و جهتیابی ، اصطلاحات و پیشبینی وضع هوا میباشد که نسل به نسل به ساکنان حوزه خلیج فارس منتقل شده است. دانش جهتیابی و هدایت لنج به صورت سنتی از پدر به پسر منتقل شده است، به صورتی که دریانوردان ایرانی از طریق جایگاه خورشید، ماه و ستارهها مکانیابی میکنند. همچنین آنها از زمان های گذشته ها با استفاده از فرمولهای مخصوص می توانستند طول، عرض جغرافیایی و عمق آب را نیز محاسبه کنند. علاوه بر این دریانوردان با استفاده از انواع باد ، که هر یک نام ویژه خود را دارد می توانند رنگ آب، ارتفاع امواج و وضعیت آب و هوا را پیشبینی کنند. ملوانان هنگام کار کردن آهنگهای مشخصی میخوانند که موسیقی و ریتم خاص خود را دارد و یک جزء جدانشدنی از دریانوردی در خلیج فارس و ادبیات شفاهی ساکنان منطقه محسوب می شود .
لنجسازی و میراث فرهنگی ناملموس جهانی
با گذشت شش سال از تشكيل كنوانسيون ميراث فرهنگي ناملموس، جمهوري اسلامي ايران توانسته تنها سه درصد از كل آثار ثبت شده يونسكو را به نام خود ثبت كند. مهارت های سنتی لنج سازی و لنج رانی در خلیج فارس یکی از ۱۰ اثر ثبت شده ایران است که نياز به پاسداري فوري دارد. این در حالی است که شهر اصفهان به عنوان میزبان اجلاس و جشنواره بین المللی میراث فرهنگی ناملموس ۲۰۱۴ فرصت بی نظیری برای ایرانیان محسوب می شود تا مهم ترین رویدادهای فرهنگی خود را در عرصه بین الملل در معرض نمایش گذاشته و فرهنگ و تمدن فاخر ایران زمین را به جهانیان معرفی کند. همچنین مسعود حسین میرزایی، دبیر اجرایی دومین جشنواره بین المللی میراث معنوی از مطرح شدن نام خلیج فارس در این جشنواره سخن گفته، جشنواره امسال را فرصتی بی نظیر برای ماندگاری نام خلیج فارس در ذهن جهانیان عنوان کرده و از صنعت لنج سازی در ایران با قدمت سه هزار ساله سخن می گوید. علاوه بر این دبیر اجرایی دومین جشنواره بین المللی میراث معنوی خاطر نشان کرد که روش های لنج سازی، روش های ناوبری، داده های گویشی دریانوردی، تقسیمات قطب نمای پارسی، اسامی بندرها و جزایر خلیج فارس با نام ایرانی نیز در فهرست آثار یونسکو به ثبت رسیده است.
برگردان/ لیلا شهبازی
نظر شما