دردشت؛ محله ای که خود تاریخ است

دردشت، خودِ تاریخ است. ودیعه ای که از نیاکانمان به دست ما رسیده است. امید که همانطور که در طی قرن ها دست به دست شده و به ما رسیده ، ما هم بتوانیم به سلامت به دست نسل های بعدی بسپاریمش.
محله‌ی دردشت کجاست؟
محله دردشت در جنوب خیابان عبدالرزاق واقع شده است. بازار دردشت بعنوان ستون فقرات محله دردشت، عناصر مذهبی و خدماتی مثل مسجد آقانور،کاروانسرای قدیمی و مسجد پاسنگ را در پیرامون خود دارد. محور گردشگري دردشت از مدرسه بوعلي سينا آغاز شده و با عبور از بازارچه دردشت به دو منار دردشت و مقبره بخت آغا مي رسد و عصارخانه و حمام شيخ بهايي و بازار بزرگ را در بر مي گيرد و به ميدان عتيق منتهي مي شود. حمام دردشت، حمام شيخ بهايي، سقاخانه، كاروانسرا، مدرسه علميه، بازارچه و خانه تاريخي كدخدايي از مهمترين آثار اين محورند.
محله ی ابن سینا و خواجه نظام الملک
برای آگاهی بیشتر از تاریخچه و قدمت فراوان این محله با دکتر محمد حسین ریاحی استاد دانشگاه و محقق و اصفهان شناس صحبت کردم. ایشان توضیحات مبسوطی را در این زمینه ارائه کردند:
«در دورانی بیش از هزار سال پیش در عصر شکوه آل بویه در ایران این محله بسیار رونق داشته است. حاکم وقت اصفهان یعنی علاءالدوله دیلمی به احتمال زیاد در این محله ساکن بوده است. امروزه گنبد و بارگاهی در آنجا باقی مانده که آن را گنبد حضرت ابن سینا می‌گویند. بعضی ها معتقدند که اینجا سالها جایگاه تدریس ابن سینا بوده و بسیاری از مباحث علمی و فلسفی شیخ در اینجا شکل گرفته است. شب های جمعه شیخ الرئیس جلسه ای را در این مکان برگزار می‎کرده که حاکم هم در آن حضور داشته و دانشمندان در آن به بحث و تبادل نظر می‌پرداختند. در دوران بعد از آل بویه هم دردشت محله ی فوق العاده مهمی بوده است. از مشهورترین ساکنان آن وزیر معروف عصر سلجوقی یعنی خواجه نظام الملک بوده و خواجه نظام الملک بنا بر قرائن بسیار نزدیک دومنار فعلی دردشت که آن زمان وجود نداشته مدرسه ی نظامیه را بنا نهاده این مدرسه از معتبر ترین دانشگاه های جهان درآن دوره بوده است که موقوفاتی داشته است .»
یکی دیگر از آثار ارزشمند دردشت، گنبد سلطان بخت آغا ست که زن سلطان محمود مظفری بوده است. خان سلطان دختر اميرغياث‌الدين كيخسرو به موجب كتيبه سنگ آرامگاه او "دختر خسروشاه" در زمان حيات خود سنگ قبر نفيسي براي خود نوشته كه پس از قتلش بر مزار او قرار داده شده است و نام او در كتيبه اين سنگ (سلطان بخت‌آغا) مي‌باشد. سنگ قبر سلطان‌ بخت‌آغا يكپارچه سماق نفيسي است كه در داخل بقعه آرامگاه او متصل به مناره هاي دردشت است.
در دوران صفوی هم این محله رونق داشته است. مسجد آقا نور از بناهايي است كه در دوره پادشاهي شاه عباس اول ساخته شده و در اولين سال سلطنت شاه صفي به اتمام رسيده است و به اين مناسبت در كتبيه اصلي مسجد در سردر شرقي به نام هر دو پادشاه آمده است. اين كتيبه كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي خشت لاجوردي رنگ نوشته شده حاكي از آن است كه بناي مسجد به وسيله (نورالدين‌محمد اصفهاني) در دوره پادشاهي شاه عباس كبير شروع شده و در سال اول سلطنت جانشين او شاه صفي به اتمام رسيده است. كتيبه سردر به خط محمد رضاي‌امامي و مورخ به سال هزار و سي و نه هجري مي باشد. شبستان زيبا و جالب اين مسجد از نفايس و شاهكارهاي آن است كه نور آن به وسيله قطعاتي از سنگ مرمر شفاف تأمين مي‌شود. بر طرفين محراب اين شبستان با خط بنايي مشكي ساده بر زمينه زرد عبارات مذهبي نوشته شده است. سردر شمال مسجد كتيبه‌اي دارد كه به خط ثلث سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي رنگ نوشته شده است. خطاط اين كتيبه محمدباقر شيرازي خوشنويس بزرگ عصر قاجار است مسجد آقانور در جنگ تحميلي آسيب بسيار ديد كه به شيوه اول بازسازي شد.
خانه هایی که نیاز به رسیدگی دارند 
خانه ی نیلفروشان هم در این محله واقع شده که از جمله زیباترین خانه های تاریخی در کل ایران است اما متاسفانه تا حدودی از بین رفته است. متاسفانه در طول نیم قرن گذشته آثار تاریخی این محله به خصوص خانه های تاریخی زیادی در محله ی دردشت تخریب شده است. در مورد بافت مردمی این محله دکتر ریاحی به اصیل بودن فامیل های ساکن این محله اشاره می‌کنند: «بافت مردمی این محله را ساکنان اصیل و قدیمی اصفهان تشکیل می‌دهند. فامیل کرباسی ها فامیل نیلفروشان ها و حریری ها از فامیل ها قدمی ساکن این محله هستند.»
اگر به دیدن محله ی دردشت رفتید بازارچه و حمام دردشت را حتما می‌بینید که خوشبختانه امروزه بازسازی شده و در معرض دید گردشگران قرار گرفته است. حمام دردشت، معروف به حمام بازارچه از جمله ساخته های آقا مؤمن برادر آقا نور است، در زمان شاه عباس و شاه صفي بنا شده است. اين حمام كاشيكاري ۷ رنگ با نقوش گل و بوته و اسليمي دارد كه با گذشت زمان در معرض زوال قرار گرفته است. سربينه آن ۸ ضلعي است با پوشش تاق و گنبد كه در رأس گنبدها نورگيرهاي شيشه دار تعبيه شده است . حمام معروف شيخ بهایی هم در همین قسمت قرار دارد و مدت هاست كه درگير و دار تملك و مرمت، مخروبه شده، اما اخيراً در مصوبات سفر رئيس جمهور مبلغي براي تملك و احياي آن در بودجه سال آينده تعيين شده تا معروف ترين حمام تاريخي ايران از اين وضع نابهنجار نجات يابد و جايگاه واقعي خود را پيدا كند.
به لعنت خدا گرفتار شود كسي كه به كاشي ها خيانت كند
اما در بازارچه ی دردشت سقاخانه ی قدیمی وجود دارد که از هر حیث زیبا و ممتاز است. تزئينات كاشيكاري بيرون سقاخانه مانع از نفوذ نگاه به درون آن مي شود. دو در كه در طرفين اين بناست به داخل باز مي شود و نوار كاشيكاري دور سردر مزين به اشعاري درباره حضرت ابوالفضل عليه السلام است. در پائين دو سوي كاشي ها نيز چنين نوشته شده است: به لعنت خدا گرفتار شود كسي كه به كاشي ها خيانت كند. در پيشاني سقاخانه در ميان لوحه بزرگتري نام مبارك اباعبدالله الحسين الشهيد نقش بسته است. زمينه اطراف اين لوح را كاشي ۷رنگ با گل هاي اسليمي زيبايي فراگرفته و دو ستون مياني كه گويا بازسازي شده، از كاشي معرق با پيچ اسليمي است. در زمينه مياني، تصويري از حضرت عباس عليه السلام سوار بر اسب ديده مي شود كه دارد مشك آب را از زني آبي پوش مي گيرد. اين سقاخانه در نزديك قصر قديمي دردشت از سوي خيابان عبدالرزاق است و تنها سقاخانه آينه كاري در اصفهان است و پیشنهاد می‌شود که دیدن آن را از دست ندهید. 
/ویدا کوهی/