به گزارش خبرگزاری ایمنا، با نزدیک شدن به بلک فرایدی، بازار خرید و فروش با موج گستردهای از تبلیغات تخفیفی مواجه میشود. فروشگاههای حضوری و اینترنتی با ارائه پیشنهادهای ویژه و محدود، تلاش میکنند توجه مصرفکنندگان را جلب کنند. در این میان، بسیاری از افراد برای استفاده از تخفیفها وارد فرایند خرید میشوند؛ حتی در مواردی که کالای موردنظر در فهرست نیازهای اولیه آنها قرار ندارد.
اما بلک فرایدی تنها یک اتفاق اقتصادی و تجاری نیست و از منظر روانشناسی رفتار مصرفکننده نیز اهمیت دارد. استفاده از عباراتی مانند «آخرین فرصت خرید»، «تخفیف ویژه فقط برای امروز» و «موجودی محدود» میتواند احساس فوریت و نگرانی از دست دادن فرصت را در مشتریان افزایش دهد. این شرایط ممکن است بر نحوه تصمیمگیری افراد تأثیر بگذارد و آنها را به خریدهای سریع و بدون برنامه سوق دهد.
در واقع، یکی از موضوعات قابل بررسی در این رویداد، تأثیر هیجان بر قدرت انتخاب مصرفکنندگان است. افراد ممکن است بهجای بررسی نیاز واقعی، کیفیت کالا و توان مالی خود، بیشتر تحت تأثیر میزان تخفیف و محدودیت زمانی قرار بگیرند. در چنین شرایطی، خرید کردن از یک تصمیم اقتصادی به رفتاری هیجانی تبدیل میشود.
این موضوع یک پرسش اساسی را مطرح میکند که آیا بلک فرایدی فرصتی برای خرید هوشمندانه و مدیریت هزینههاست یا شرایطی ایجاد میکند که مصرفکنندگان بیش از نیاز واقعی خود خرید کنند؟ بررسی این مسئله از منظر روانشناسی میتواند ابعاد پنهان رفتار خرید و نقش تبلیغات در تصمیمگیری افراد را روشن کند.

بلک فرایدی؛ چگونه هیجان خرید بر قدرت تصمیمگیری غلبه میکند؟
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با بیان اینکه بلک فرایدی یا جمعه سیاه، در سالهای اخیر به یکی از رویدادهای مهم در حوزه خرید و فروش تبدیل شده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: در این روز، فروشگاهها با ارائه تخفیفهای گسترده تلاش میکنند میزان فروش خود را افزایش دهند، اما در کنار ابعاد اقتصادی این رویداد، یک موضوع روانشناختی نیز مطرح است؛ اینکه تخفیفهای گسترده تا چه اندازه بر رفتار مصرفکنندگان تأثیر میگذارند و آیا افراد در این شرایط همچنان بر اساس نیاز واقعی خود خرید میکنند؟
وی با بیان اینکه یکی از عوامل مؤثر در خریدهای بلک فرایدی، ترس از دست دادن فرصت است، میافزاید: تبلیغاتی مانند «فقط تا پایان امروز»، «تعداد محدود» و «آخرین فرصت خرید» باعث میشود افراد برای تصمیمگیری با عجله بیشتری عمل کنند. در چنین شرایطی، مصرفکننده ممکن است پیش از بررسی کیفیت، قیمت واقعی و میزان نیاز خود به کالا، فقط برای از دست ندادن تخفیف اقدام به خرید کند.
روانشناس بالینی تصریح میکند: عامل دیگر، تأثیر تخفیف بر سیستم پاداش مغز است؛ دریافت یک پیشنهاد ارزانتر از قیمت اعلامشده میتواند احساس رضایت و هیجان ایجاد کند. همین احساس ممکن است باعث شود فرد خرید را نوعی موفقیت تلقی کند، حتی اگر کالای موردنظر کاربرد مشخصی برای او نداشته باشد. در واقع، گاهی لذت خرید با تخفیف، از نیاز به استفاده از محصول پیشی میگیرد.
فضای مجازی و شبکههای اجتماعی نیز در افزایش خریدهای هیجانی نقش دارند
خدادادی با بیان اینکه فضای مجازی و شبکههای اجتماعی نیز در افزایش خریدهای هیجانی نقش دارند، ادامه میدهد: انتشار تصاویر خریدهای گسترده، معرفی کالاهای تخفیفخورده و تبلیغات اینفلوئنسرها میتواند افراد را به مقایسه با دیگران ترغیب کند. در نتیجه، برخی مصرفکنندگان نه بر اساس نیاز شخصی، بلکه تحت تأثیر رفتار دیگران و نگرانی از عقب ماندن از فرصتهای خرید تصمیم میگیرند.
وی با بیان اینکه پیامد این رفتارها پس از پایان هیجان خرید مشخص میشود، میگوید: خرید کالاهای غیرضروری، افزایش هزینههای خانوار و پشیمانی از تصمیمهای عجولانه از جمله نتایجی است که ممکن است در پی خریدهای تکانشی ایجاد شود. بهویژه برای افرادی که بدون برنامه مالی وارد این رویداد میشوند، تخفیفهای به ظاهر جذاب میتواند به افزایش هزینههای غیرضروری منجر شود.
روانشناس بالینی اضافه میکند: بر همین اساس، موضوع اصلی در مواجهه با بلک فرایدی، میزان تخفیف نیست، بلکه نحوه تصمیمگیری مصرفکننده است. تعیین بودجه خرید، بررسی قیمت واقعی کالا و پرهیز از تصمیمگیری تحت فشار زمانی میتواند از خریدهای غیرضروری جلوگیری کند. در نهایت، این پرسش مطرح است که آیا مصرفکنندگان در بلک فرایدی کالاهای موردنیاز خود را با قیمت مناسب تهیه میکنند یا فقط تحت تأثیر فضای تبلیغاتی، به خرید بیشتر ترغیب میشوند؟

بلک فرایدی؛ چگونه تبلیغات بر تصمیم خرید مردم تأثیر میگذارد؟
زهرا صالحی، روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه با آغاز بلک فرایدی، حجم تبلیغات فروش و پیشنهادهای تخفیفی در فروشگاههای اینترنتی و مراکز تجاری افزایش پیدا میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: این رویداد که با هدف افزایش فروش و جذب مشتری برگزار میشود، از منظر روانشناسی نیز قابل بررسی است. استفاده از تخفیفهای محدود، شمارش معکوس و اعلام تعداد باقیمانده کالاها، از جمله روشهایی است که میتواند رفتار خرید مصرفکنندگان را تحت تأثیر قرار دهد.
وی میافزاید: یکی از مفاهیم مهم در این زمینه، سوگیری کمیابی است و بر اساس این پدیده روانشناختی، افراد ممکن است برای کالاهایی که محدود یا در حال اتمام معرفی میشوند، ارزش بیشتری قائل شوند. به همین دلیل، اعلام محدودیت زمانی یا موجودی کالا میتواند احتمال خرید فوری را افزایش دهد. در این شرایط، فرصت بررسی و مقایسه قیمتها کاهش پیدا میکند و احتمال تصمیمگیری هیجانی بیشتر میشود.
روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه از سوی دیگر، اعلام قیمت اولیه در کنار قیمت تخفیفخورده، بر ارزیابی مشتری تأثیر میگذارد، تصریح میکند: برای مثال، وقتی کالایی با قیمت اولیه بالا و قیمت جدید پایینتر معرفی میشود، مصرفکننده ممکن است میزان صرفهجویی را مهمتر از ارزش واقعی محصول در نظر بگیرد. این موضوع با مفهوم لنگراندازی در روانشناسی شناختی ارتباط دارد؛ یعنی ذهن افراد برای ارزیابی قیمت جدید، به عدد اولیه توجه میکند.
ارتباط خریدهای هیجانی با وضعیت اقتصادی و روانی افراد است
صالحی ادامه میدهد: در کنار این عوامل، فشار اجتماعی نیز میتواند در افزایش خرید نقش داشته باشد. مشاهده استقبال دیگران از یک محصول یا اطلاع از تعداد بالای خریداران، ممکن است این تصور را ایجاد کند که خرید آن کالا تصمیم درستی است. این رفتار که در روانشناسی اجتماعی با مفهوم تأیید اجتماعی شناخته میشود، بهویژه در فضای شبکههای اجتماعی و تبلیغات آنلاین اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
وی با بیان اینکه مسئله دیگر، ارتباط خریدهای هیجانی با وضعیت اقتصادی و روانی افراد است، میگوید: برخی افراد هنگام تجربه استرس، نارضایتی یا احساس ناکامی، به خرید کردن روی میآورند و از آن بهعنوان راهی برای کسب رضایت کوتاهمدت استفاده میکنند. در چنین شرایطی، بلک فرایدی میتواند محرکی برای افزایش این رفتار باشد؛ بهخصوص زمانی که فرد تصور میکند با پرداخت هزینه کمتر، فرصت مناسبی برای بهبود شرایط خود به دست آورده است.
روانشناس و مشاور خانواده اضافه میکند: بررسی روانشناختی بلک فرایدی نشان میدهد که تبلیغات، محدودیت زمانی، مقایسه اجتماعی و سازوکارهای پاداش مغز میتوانند در تصمیمهای خرید نقش داشته باشند. البته این به معنای غیرمنطقی بودن تمام خریدهای این دوره نیست، چراکه تخفیف واقعی میتواند فرصتی برای تأمین نیازهای مصرفکنندگان باشد. با این حال، افزایش آگاهی درباره روشهای تأثیرگذاری تبلیغات و تقویت سواد مالی و رسانهای میتواند به افراد کمک کند تا میان نیاز واقعی و خرید ناشی از هیجان تفاوت قائل شوند.

آنچه در بررسی بلک فرایدی اهمیت دارد، فقط میزان تخفیفها یا حجم خرید مردم نیست، بلکه نحوه شکلگیری تصمیمهای خرید است. ترس از دست دادن فرصت، تأثیرپذیری از رفتار دیگران و لذت ناشی از خرید میتوانند عواملی باشند که قدرت ارزیابی منطقی را در برخی مصرفکنندگان تحت تأثیر قرار میدهند.
در این میان، تبلیغات تجاری با استفاده از تکنیکهایی مانند محدودیت زمانی، اعلام موجودی کم و برجستهسازی میزان تخفیف، تلاش میکنند فرایند تصمیمگیری مشتری را سرعت ببخشند. اگرچه این روشها بخشی از سازوکار بازاریابی محسوب میشوند، اما آگاهی نداشتن مصرفکنندگان از تأثیرات روانشناختی آنها میتواند زمینهساز خریدهای غیرضروری شود.
کارشناسان بر اهمیت تقویت سواد مالی و آگاهی مصرفکنندگان تأکید دارند. تعیین بودجه مشخص، مقایسه قیمتها، بررسی نیاز واقعی و فاصله گرفتن از تصمیمگیریهای عجولانه، از جمله اقداماتی است که میتواند احتمال خریدهای تکانشی را کاهش دهد. در واقع، داشتن قدرت انتخاب آگاهانه به معنای محروم کردن خود از تخفیفها نیست، بلکه به معنای مدیریت بهتر هزینههاست.
بلک فرایدی را میتوان فرصتی برای بررسی رابطه میان تبلیغات، هیجان و رفتار مصرفکننده دانست. مسئله اصلی این نیست که مردم در این روز چقدر خرید میکنند، بلکه این است که چه عواملی آنها را به خرید ترغیب میکند. شاید مهمترین معیار یک خرید موفق، میزان تخفیفی نباشد که دریافت میکنیم، بلکه میزان تناسب آن خرید با نیاز و توان اقتصادی ما باشد.



نظر شما