به گزارش خبرگزاری ایمنا، اصفهان را نمیتوان تنها با گنبدهای فیروزهای، پلهای تاریخی و میدان باشکوه نقشجهان شناخت؛ این شهر، روایتی زنده از پیوند تمدن، هنر، ایمان، اندیشه و زندگی است؛ شهری که قرنها از فراز و فرود تاریخ عبور کرده، پایتخت سلسلههای بزرگ بوده، میزبان فرهنگها و آیینهای گوناگون شده و نامش را با ظرافت معماری و ذوق هنری ایرانیان گره زده است. اصفهان را باید در صدای چکش هنرمند قلمزن، در نقشهای ظریف کاشیها، در پیچوخم بازارهای قدیمی، در سکوت گنبدهای آجری و در خاطره مردمانی جستوجو کرد که هویت این شهر را نسل به نسل ساختهاند.
اصفهان از آن شهرهایی نیست که بتوان تماشایش کرد و از کنار آن گذشت؛ باید در آن قدم زد، به دیوارهایش گوش سپرد، از کوچههایش عبور کرد و اجازه داد تاریخ، آرامآرام خود را روایت کند. هر گوشه این شهر نشانی از روزگاری دارد که هنر، معماری، دانش، تجارت و فرهنگ در کنار یکدیگر جریان داشتهاند؛ از شکوه دوران سلجوقی تا روزگار طلایی صفوی و از محلههای کهن تا خیابانهایی که امروز زندگی شهری در آنها جریان دارد.
روز اصفهان، فرصتی برای بازخوانی همین هویت چندلایه است؛ هویتی که در بناهای تاریخی خلاصه نمیشود و بخش مهمی از آن در حافظه جمعی مردم، آداب و رسوم، صنایعدستی، گویش، موسیقی، خوراک و سبک زندگی اصفهانیها ریشه دارد.

شهری که تاریخ را زندگی کرده است
علی جوادی، اصفهانشناس با بیان اینکه این شهر پیش از آنکه در دوره صفویه به اوج شهرت جهانی برسد، شهری برخوردار از جایگاه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بود، به خبرنگار ایمنا میگوید: این شهر در دوره سلجوقیان نیز یکی از مهمترین مراکز قدرت ایران به شمار میرفت و آثار برجایمانده از آن روزگار، هنوز بخشی از سیمای تاریخی اصفهان را شکل میدهند.
وی میافزاید:با انتخاب اصفهان بهعنوان پایتخت صفویان در دوره شاه عباس اول، فصل تازهای در تاریخ این شهر آغاز شد. در این دوره، اصفهان به صحنهای بزرگ برای نمایش هنر شهرسازی و معماری ایرانی تبدیل شد؛ خیابان چهارباغ شکل گرفت، میدان نقشجهان توسعه پیدا کرد، پلهای باشکوه بر زایندهرود بنا شد و مجموعهای از کاخها، باغها، مسجدها و بازارها، سیمای شهری را پدید آورد که آوازه آن از مرزهای ایران فراتر رفت.
جوادی ادامه میدهد: میدان نقشجهان، قلب تپنده این شکوه تاریخی، تنها یک میدان وسیع نیست؛ تجسمی از اندیشه شهرسازی و مناسبات اجتماعی و سیاسی دوران صفوی است. در چهار سوی آن، مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطفالله، عمارت عالیقاپو و سردر قیصریه قرار گرفتهاند؛ مجموعهای که در آن، مذهب، حکومت، تجارت و هنر در یک فضای شهری به هم رسیدهاند. این میدان در سال ۱۹۷۹ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
این کارشناس با بیان اینکه اصفهان تنها در روزگار صفوی معنا پیدا نمیکند، میگوید: مسجد جامع اصفهان با لایههایی از معماری و هنر متعلق به دورههای مختلف، سندی کمنظیر از تحول معماری ایرانی-اسلامی در بیش از دوازده قرن است؛ بنایی که گویی تاریخ معماری ایران را در خود جای داده و در سال ۲۰۱۲ میلادی به ثبت جهانی یونسکو رسیده است.

از زایندهرود تا جلفا؛ روایت همنشینی فرهنگها
وی تصریح میکند: اگر میدان نقشجهان روایت شکوه سیاسی و هنری اصفهان باشد، زایندهرود روایت زندگی در این شهر است؛ رودی که در حافظه تاریخی مردم اصفهان، فراتر از یک جریان طبیعی، معنای پیوند، سرزندگی و خاطره دارد.
جوادی اضافه میکند: پلهای تاریخی اصفهان، از سیوسهپل تا خواجو، تنها سازههایی برای عبور از رودخانه نیستند؛ آنها بخشی از هویت اجتماعی شهرند. در روزگاری که آب در بستر زایندهرود جاری بود، این پلها محل دیدار، گفتوگو، تماشا و شکلگیری خاطرات مشترک مردم بودند. معماری آنها نیز نشان میدهد که در نگاه معماران ایرانی، سازه میتوانست همزمان کارکردی مهندسی، زیباییشناختی و اجتماعی داشته باشد.
این کارشناس با بیان اینکه امروز، سخن گفتن از اصفهان بدون یادآوری وضعیت زایندهرود کامل نیست، میگوید: رودخانهای که قرنها در شکلگیری باغها، مادیها، کشاورزی و حیات شهری نقش داشته، در سالهای اخیر با چالشهای جدی کمآبی و خشکی روبهرو بوده است. از همینرو، روز اصفهان تنها مناسبت ستایش گذشته نیست؛ فرصتی است برای یادآوری مسئولیت مشترک در قبال آینده شهری که حیات تاریخی و فرهنگی آن با آب پیوند خورده است.
وی ادامه میدهد: در جنوب شهر، جلفا روایت دیگری از هویت اصفهان را پیش روی ما میگذارد؛ محلهای با معماری متفاوت، کلیساهای تاریخی، کوچههای سنگفرش و نشانههایی از حضور دیرپای جامعه ارمنی. شکلگیری جلفای نو در پی کوچ اجباری ارمنیان به فرمان شاه عباس اول در اوایل قرن هفدهم، بخشی از تاریخ پیچیده این شهر است؛ تاریخی که بعدها با شکلگیری مراکز مذهبی، هنری و شبکههای تجاری، به یکی از جلوههای فرهنگی متمایز اصفهان تبدیل شد.
جوادی میافزاید: کلیسای وانک با نقاشیهای دیواری، تزئینات و معماری ویژه خود، تنها یک بنای مذهبی نیست؛ نشانهای از لایههای متنوع فرهنگی شهری است که در طول تاریخ، گروههای مختلفی را در خود جای داده است، از اینرو اصفهان را از باید شهری چندصدا دانست؛ شهری که هویت آن در کنار میراث ایرانی و اسلامی از تجربه زیست جوامع مختلف نیز تأثیر پذیرفته است.

هنر؛ امضای همیشگی نصف جهان
این کارشناس با بیان اینکه در اصفهان، هنر تنها در موزهها و بناهای تاریخی محصور نمانده است، میگوید: هنوز میتوان رد آن را در کارگاههایی دید که صدای چکش و قلم، بوی چوب و رنگ و ظرافت دست هنرمندان در آنها جریان دارد، قلمزنی، میناکاری، خاتمکاری، قلمکار، کاشیسازی، منبتکاری و قالیبافی، بخشی از میراث هنری این شهر هستند؛ هنرهایی که هرکدام حاصل تجربه، صبر و مهارتیاند که نسلهای مختلف به یکدیگر منتقل کردهاند.
وی میافزاید: در بازار اصفهان، پشت ویترینها و در دل کارگاههای کوچک، هنوز هنرمندانی مشغول خلق آثاری هستند که حاصل ساعتها کار دقیق و ظریف است. در اینجا، یک قطعه مس تنها فلزی شکلگرفته نیست؛ میتواند بوم نقشهایی باشد که با ضربههای حسابشده قلم پدید میآیند. یک ظرف میناکاریشده نیز تنها وسیلهای تزئینی نیست؛ جلوهای از پیوند رنگ، ذوق و دانش هنری است.
جوادی ادامه میدهد:این هنرها بخشی از سرمایه فرهنگی و اقتصادی اصفهان به شمار میروند و حفظ آنها تنها با برگزاری نمایشگاه و معرفی آثار ممکن نیست؛ حمایت از هنرمندان، ایجاد بازار فروش، آموزش نسل جوان و فراهم کردن امکان تداوم فعالیت کارگاههای سنتی نیز ضرورتی انکارناپذیر است.
وی با بیان اینکه در کنار صنایعدستی، ادبیات و اندیشه نیز سهم مهمی در شکلگیری شخصیت فرهنگی اصفهان داشتهاند، میگوید: این شهر زادگاه یا محل زندگی و فعالیت شمار زیادی از شاعران، عارفان، دانشمندان و هنرمندان بوده است؛ از صائب تبریزی و صغیر اصفهانی تا بزرگانی که نامشان در تاریخ علم، فلسفه، خوشنویسی و هنر ایران ماندگار شده است.

این کارشناس میافزاید: اصفهان شهری است که در آن، شعر میتواند در حاشیه یک کاشی جلوه کند، فلسفه در فضای یک مدرسه تاریخی به یاد آورده شود و هنر در دستان صنعتگری که شاید نامش در کتابها نیامده، همچنان ادامه پیدا کند.
جوادی ادامه میدهد: با همه این شکوه تاریخی، اصفهان را نمیتوان تنها در بناهای باشکوه و آثار ثبتشده جهانی خلاصه کرد. بخش مهمی از هویت این شهر در محلههای قدیمی، خانههای تاریخی، بازارهای سنتی، آیینهای مردمی و خاطراتی نهفته است که شاید در هیچ کتاب تاریخی ثبت نشده باشند، اما در حافظه مردم زنده ماندهاند.
وی اضافه میکند: از محله جویباره و دردشت تا جلفا، از خانههای قدیمی با حیاطهای مرکزی و حوضهای فیروزهای تا بازارهایی که هنوز نبض اقتصاد سنتی در آنها میتپد، هر بخش اصفهان روایتی مستقل دارد. این شهر را باید در زندگی روزمره مردمش نیز شناخت؛ در لهجه شیرین اصفهانی، در خوراکهای محلی، در آیینهای مذهبی، در هنرهای خانوادگی و در پیوندی که میان نسلهای قدیم و جدید برقرار است.
به گزارش ایمنا، اصفهان را نمیتوان در یک قاب عکس، یک میدان تاریخی یا چند بنای باشکوه خلاصه کرد. این شهر مجموعهای از روایتهای بههمپیوسته است؛ روایت معمارانی که با آجر و کاشی اندیشه آفریدند، هنرمندانی که زیبایی را در تار و پود زندگی جاری کردند، اندیشمندانی که در مدرسهها و محفلهای علمی به جستوجوی حقیقت پرداختند و مردمی که در گذر قرنها، هویت این سرزمین را زنده نگه داشتند.
شاید راز ماندگاری اصفهان همین باشد که زیبایی در آن تنها به چشم نمیآید، بلکه در زندگی جریان دارد؛ در صدای قدمها بر سنگفرشهای میدان نقشجهان، در انعکاس نور بر کاشیهای فیروزهای، در پیچوخم بازار، در نقشهای ظریف دست هنرمندان و در خاطره پلهایی که روزگاری صدای خنده و گفتوگوی مردم را در کنار زایندهرود به هم پیوند میدادند.



نظر شما