روزی که علامه طباطبایی برای احیای فلسفه در حوزه ایستاد

روز حکمت و فلسفه فرصتی برای بازخوانی اندیشه علامه طباطبایی است، عالمی که باور داشت رویارویی با پرسش‌های بنیادین انسان و دفاع از معارف دینی، بدون تکیه بر عقل، برهان و تفکر فلسفی امکان‌پذیر نیست.

به گزارش خبرگزاری ایمنا، فلسفه برای علامه سیدمحمدحسین طباطبایی تنها مجموعه‌ای از نظریه‌های پیچیده درباره هستی و شناخت نبود، بلکه دانشی بود که به انسان قدرت اندیشیدن، سنجیدن و عبور از ظواهر را می‌بخشید. او باور داشت فهم عمیق دین نیز بدون بهره‌گیری از عقل و استدلال امکان‌پذیر نیست و جامعه دینی برای رویارویی با پرسش‌های فکری زمانه خود به اندیشیدن فلسفی نیاز دارد.

هنگامی که علامه طباطبایی به قم آمد، فضای آموزشی حوزه علمیه بیش از آنکه به علوم عقلی و تفسیر قرآن بپردازد، بر فقه و اصول متمرکز بود. فلسفه جایگاه پررنگی در برنامه آموزشی حوزه نداشت و تدریس آن نیز با دشواری‌هایی همراه بود اما علامه این وضعیت را متناسب با نیازهای فکری جامعه نمی‌دانست.

او به خوبی دریافته بود که جامعه در حال رویارویی با پرسش‌هایی تازه درباره جهان، انسان، شناخت و حقیقت است و پاسخ به این پرسش‌ها تنها با تکرار دانسته‌های پیشین امکان‌پذیر نیست. از نگاه علامه، طلبه‌ای که قرار است از معارف دینی دفاع کند و به پرسش‌های نسل خود پاسخ بدهد، باید قدرت استدلال و توانایی رویارویی عقلانی با دیدگاه‌های متفاوت را داشته باشد.

از همین رو، علامه تدریس فلسفه را جدی گرفت و در کنار فعالیت‌های تفسیری برای گسترش آموزش حکمت اسلامی تلاش کرد. این مسیر البته به کلاس‌های درس محدود نماند و به نگارش آثاری انجامید که هنوز هم از منابع مهم آموزش فلسفه اسلامی به شمار می‌روند.

روزی که علامه طباطبایی برای احیای فلسفه در حوزه ایستاد

تالیف دو کتاب «بدایه‌الحکمه» و «نهایه‌الحکمه» را می‌توان در همین مسیر ارزیابی کرد، آثاری که با رویکردی منظم و استدلالی، زمینه آموزش مباحث فلسفی را برای طلاب فراهم کردند. علامه می‌خواست فسلفه از دانشی محدود به حلقه‌ای خاص فراتر برود و امکان آموختن و فهم نظام‌مند آن برای نسل جدید دانش‌پژوهان فراهم شود اما یکی از مهمترین جلوه‌های نگاه او به ضرورت فلسفه، زمانی آشکار شد که اندیشه‌های مادی‌گرایانه و مارکسیستی در فضای فکری جامعه گسترش پیدا کرده بود. علامه در چنین شرایطی به جای نادیده گرفتن پرسش‌ها و شبهات به سراغ مبانی فکری آنها رفت و کتاب« اصول فلسفه و روش رئالیسم» را تالیف کرد، اثری که با همراهی و شرح شهید مرتضی مطهری به یکی از مهمترین تلاش‌ها برای تبیین مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی در برابر دیدگاه‌های مادی تبدیل شد.

اهمیت این اقدام در آن بود که علامه تنها به ارائه پاسخ‌های آماده بسنده نکرد، او می‌خواست مخاطب بیاموزد چگونه فکر کند، چگونه میان واقعیت و پندار تمایز بگذارد و چگونه ادعاهای فکری را با معیار عقل و برهان بسنجد.

در منظومه فکری علامه ، فلسفه و تفسیر قرآن نیز دو مسیر جدا از یکدیگر نبودند. او در تفسیر المیزان با نگاهی عمیق و روشمند به آیات قرآن پرداخت و کوشید لایه‌های معرفت و حکمی این کتاب آسمانی را آشکار کند. این پیوند نشان می‌داد که از نگاه او، عقل و وحی نه تنها در تقابل با یکدیگر قرار ندارند، بلکه می‌توانند در مسیر فهم حقیقت مکمل یکدیگر باشند.

امروز در روز حکمت و فلسفه، بازخوانی مسیر علمی علامه طباطبایی فرصتی است برای توجه دوباره به پرسشی اساسی، اینکه در جهانی که هر روز با نظریه‌ها، دیدگاه‌ها و پرسش‌های تازه روبه‌رو می شویم، چگونه می‌توان بدون تقویت قدرت تفکر و استدلال به فهمی عمیق از حقیقت دست پیدا کرد. شاید یکی از ماندگارترین پیام‌های علامه برای روزگار ما همین باشد، اینکه دینداری و حقیقت‌جویی با اندیشیدن معنا پیدا می‌کند و جامعه‌ای که از پرورش عقل و حکمت غافل شود، در پاسخ به پرسش‌های زمانه خود با دشواری روبه‌رو خواهد شد.

کد مطلب 1021540

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.