به گزارش خبرگزاری ایمنا، آمریکا پس از ناکامی در محدودسازی ایران از مسیر دریایی، اکنون به‌دنبال گسترش فشارها به مرزهای زمینی و مسیرهای تجاری شمال کشور است؛ طرحی که با عنوان «دروازه آهنین» معرفی شده است، اما موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، پیوندهای اقتصادی با همسایگان و جایگاه راهبردی دریای خزر، اجرای آن را با موانع جدی روبه‌رو می‌کند.
دروازه آهنین؛ پروژه‌ای ۲۰ نفره برای محاصره تجارت ایران
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ادامه سیاست فشار بر ایران، از فعال شدن نیروی ویژه‌ای با عنوان «دروازه آهنین» خبر داده است؛ طرحی که قرار است در کنار محدودیت‌های دریایی، مسیرهای زمینی انتقال کالا به ایران را نیز هدف قرار دهد. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا هفتم نوامبر از تشکیل کارگروهی ۲۰ نفره در شهر تامپا ایالت فلوریدا خبر داد که با همکاری نهادهای آمریکایی، وظیفه شناسایی و محدودسازی مسیرهای تجاری ایران را بر عهده خواهد داشت.
ترامپ هشتم نوامبر نیز در شبکه اجتماعی تروث سوشال مدعی شد، این نیرو با تمام ظرفیت فعالیت می‌کند و در کنار آنچه او بزرگ‌ترین محاصره دریایی تاریخ خوانده است، تقریبا هیچ کالایی امکان ورود به ایران یا خروج از آن را ندارد. این ادعا نشان می‌دهد واشنگتن قصد دارد فشار اقتصادی را از دریا به مرزهای زمینی و شبکه ارتباطی ایران با همسایگان گسترش دهد.
با این حال، میان اعلام یک طرح در واشنگتن و امکان اجرای آن در جغرافیای واقعی ایران فاصله قابل توجهی وجود دارد. دروازه آهنین، برخلاف نام پرطمطراق خود، یک نیروی نظامی مستقر در اطراف مرزهای ایران نیست، بلکه کارگروهی محدود برای هماهنگی و پیگیری اطلاعاتی است. اجرای اهداف آن نیز به همکاری کشورهای همسایه، همراهی شرکای تجاری و امکان کنترل مسیرهای متعدد زمینی و دریایی وابسته است؛ عواملی که هیچ‌کدام به‌سادگی در اختیار آمریکا قرار ندارند.
دریای خزر؛ مسیری که آمریکا به‌سادگی نمی‌تواند مسدود کند
در این میان، دریای خزر به یکی از محورهای مهم محاسبات آمریکا تبدیل شده است. این پهنه آبی که ایران را به روسیه و دیگر کشورهای ساحلی متصل می‌کند، تنها یک مسیر تجاری جایگزین نیست، بلکه بخشی از معادلات امنیتی و حقوقی منطقه به شمار می‌رود. کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر که سال ۲۰۱۸ به امضای پنج کشور ساحلی رسید، محدودیت‌هایی جدی برای حضور و فعالیت نظامی کشورهای غیرساحلی در این منطقه تعیین کرده است. بر اساس این چارچوب، کشورهای غیرساحلی نمی‌توانند در دریای خزر نیروی نظامی مستقر کنند و کشورهای ساحلی نیز مجاز نیستند قلمرو خود را برای اقداماتی که امنیت و منافع دیگر کشورهای منطقه را تهدید می‌کند، در اختیار طرف ثالث قرار دهند.
این محدودیت حقوقی در کنار پیوندهای امنیتی و اقتصادی ایران و روسیه، امکان گسترش نفوذ مستقیم آمریکا در خزر را با موانع بیشتری روبه‌رو می‌کند. واشنگتن برای محدودسازی این مسیر، نمی‌تواند تنها با صدور دستور از فاصله هزاران کیلومتری، اراده کشورهای ساحلی را نادیده بگیرد.
ظرفیت زیرساختی بندرهای ایران نیز اهمیت این مسیر را نشان می‌دهد. محمد شکیبی‌نسب، مدیرعامل سازمان بندرها و دریانوردی، سهم ایران از ظرفیت زیرساختی بندرهای خزر را ۲۱ درصد اعلام کرده است. ایران با ۵۰ پست اسکله و ۸۵۳۹ متر طول اسکله، پس از روسیه از نظر تعداد اسکله در جایگاه دوم قرار دارد و بیشترین طول اسکله را در میان کشورهای ساحلی این دریا در اختیار دارد، همچنین ۱۰۴ فروند شناور ایرانی حدود ۱۷ درصد ناوگان دریای خزر را تشکیل می‌دهند و سهم بندرهای ایران از عملیات تخلیه و بارگیری کالا در این پهنه آبی به ۲۳ درصد رسیده است.
آمار تجارت ایران؛ محاصره‌ای که هنوز به توقف مبادلات نرسیده است
آمارهای وزارت راه و شهرسازی نیز نشان می‌دهد، ظرفیت مسیرهای جایگزین در حال استفاده است. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، از افزایش ۷۶ درصدی واردات از مرزهای دریایی شمال کشور خبر داده است. بر اساس اظهارات وی، صادرات از بندرهای شمالی ۱۰ درصد، از مرزهای جاده‌ای ۹ درصد و از مسیر ریلی ۵۳ درصد افزایش یافته است، همچنین وزیر راه اعلام کرده با وجود محدودیت بندرهای جنوبی، رفت‌وآمد کالا حتی برای یک ساعت متوقف نشده است.
در جبهه زمینی نیز وابستگی متقابل اقتصادی ایران و همسایگان، اجرای سیاست محاصره را پیچیده می‌کند. انتشار گزارش‌هایی درباره فشار آمریکا بر عراق برای محدودسازی گذرگاه‌های مرزی با ایران، با واکنش‌ها و نگرانی‌هایی درباره پیامدهای اقتصادی چنین تصمیمی همراه بوده است. تجربه پاکستان نیز نشان داد که محدودیت مرزی می‌تواند به‌سرعت بر بازار داخلی اثر بگذارد؛ به‌طوری که پس از بسته شدن چندروزه مرزها، قیمت سوخت از ۷ هزار روپیه به ۱۳ هزار روپیه رسید و مرزها دوباره بازگشایی شدند.
این تحولات نشان می‌دهد محاصره اقتصادی ایران تنها یک تصمیم نظامی یا سیاسی نیست و به مجموعه‌ای از همکاری‌های منطقه‌ای نیاز دارد که منافع اقتصادی و امنیتی کشورهای همسایه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، آمریکا برای اجرای چنین طرحی با مسئله‌ای فراتر از کنترل چند گذرگاه روبه‌رو است: جغرافیای ایران و شبکه گسترده روابط آن با کشورهای منطقه.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا واشنگتن می‌تواند با فشار بر همسایگان ایران و طرح ادعای محاصره همه‌جانبه، مسیرهای ارتباطی کشور را مسدود کند یا آنکه محدودیت‌های جغرافیایی، حقوقی و اقتصادی منطقه، این پروژه را به طرحی پرهزینه و کم‌اثر تبدیل خواهد کرد؟
مقتدایی: آمریکا توان محاصره ایران از دریای خزر را ندارد
عباس مقتدایی، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: دوران توجه به بلوف‌ها، فریبکاری‌ها و لاف‌زنی‌های ترامپ به پایان رسیده است. ترامپ با تکیه بر اعتباری که دولت‌های پیشین آمریکا ایجاد کرده بودند و دروغ‌هایی که با کمک غول‌های رسانه‌ای برای ساختن چهره‌ای غیرواقعی از آمریکا و القای شکست‌ناپذیری آن شکل گرفته بود، تلاش کرد در ماه‌های گذشته از این سرمایه برای مرعوب ساختن جبهه مقابل خود استفاده کند.
ایستادگی ایران، تصویر شکست‌ناپذیری آمریکا را فرو ریخت
وی افزود: ایستادگی و مقاومت ایرانیان، توانمندی‌های درون‌زای ایران، موقعیت ژئوپلیتیکی کشور و دستاوردهای فناورانه آن در کنار عوامل دیگر سبب شد دنیا به این باور برسد که آمریکا شکست‌پذیر است و آنچه ادعا می‌کند با واقعیت فاصله دارد.
نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: اکنون جهان به این موضوع پی برده است که کشوری همچون ایران چگونه می‌تواند نه‌تنها بر مناسبات جهانی، بلکه بر اقتصاد و حتی سیاست داخلی کاخ سفید و کشورهای اروپایی اثر بگذارد.
دروغ‌های ترامپ دیگر در عرصه بین‌المللی خریدار ندارد
مقتدایی گفت: اظهارات کنونی ترامپ، دروغ‌هایی است که جامعه بین‌المللی بدون نیاز به تأمل زیاد، به دروغ بودن آن‌ها پی می‌برد و آن‌ها را با واقعیت اشتباه نمی‌گیرد.
وی خاطرنشان کرد: از این مقطع به بعد، به‌ویژه پس از اثرگذاری ایران بر انتخابات آمریکا و تحمیل شکست به طرف مقابل، نه‌تنها در میدان نبرد، خلیج فارس و تنگه هرمز، بلکه در عرصه سیاست و درون کاخ سفید نیز روشن شده است که ایران کشوری اثرگذار با دستاوردهای قابل توجه است و ترامپ دیگر نمی‌تواند دروغ‌ها و پنهان‌کاری‌های خود را ادامه دهد.
ضرورت بهره‌برداری از توانمندی‌های ایران و تقویت وحدت محور مقاومت
نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: از این پس باید از سطح گسترده توانمندی‌های ایران نهایت بهره‌برداری را داشته باشیم و کشورهای محور مقاومت نیز با وحدت بیشتر، روند پیروزی‌ها را یکی پس از دیگری تداوم ببخشند.
امنیت دریای خزر بر عهده کشورهای ساحلی است
مقتدایی با اشاره به اهمیت همکاری با همسایگان دریای خزر اظهار کرد: دریای خزر، دریایی بسته است که نه‌تنها از نظر حقوق بین‌الملل، بلکه از نظر امنیتی نیز به کشورهای این منطقه تعلق دارد.
وی افزود: ایران به‌عنوان یکی از همسایگان مهم دریای خزر، در کنار روسیه، مسئولیت تأمین امنیت این منطقه را بر عهده دارد و کوچک‌ترین خطای هر کشوری، از جمله آمریکا و هم‌پیمانان آن، می‌تواند شکست‌های سنگینی را برای آمریکا و دیگر همدستانش به‌دنبال داشته باشد.
دریای خزر؛ خط قرمز امنیتی کشورهای ساحلی
به گزارش ایمنا، در نهایت، محاصره ایران از مسیر دریای خزر با مانعی فراتر از ملاحظات تجاری روبه‌رو است؛ این دریا بخشی از قلمرو امنیتی مشترک کشورهای ساحلی است و هرگونه تلاش برای تغییر معادلات آن، می‌تواند پیامدهایی فراتر از روابط ایران و آمریکا داشته باشد. واشنگتن برای پیشبرد چنین طرحی ناگزیر از در نظر گرفتن منافع روسیه و دیگر کشورهای ساحلی است؛ کشورهایی که پذیرش حضور و مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای را با محدودیت‌های حقوقی و امنیتی روبه‌رو می‌دانند.
از سوی دیگر، ایران با برخورداری از موقعیت راهبردی در شمال و جنوب، مرزهای گسترده زمینی، ظرفیت‌های بندری و پیوندهای اقتصادی منطقه‌ای، تنها به یک مسیر برای تجارت خارجی وابسته نیست. همین تنوع مسیرها، هزینه اجرای محاصره همه‌جانبه را برای طراحان آن افزایش می‌دهد.
آنچه از تحولات اخیر برمی‌آید، این است که آمریکا برای تبدیل ادعای محاصره به واقعیتی عملی، با مجموعه‌ای از موانع روبه‌رو است که با تبلیغات سیاسی و اعلام تشکیل کارگروه‌های نظامی برطرف نمی‌شوند.
نظر شما