به گزارش خبرگزاری ایمنا، انتخاب کوه دماوند به عنوان یکی از سایت‌های برتر میراث زمین‌شناختی جهان، بار دیگر ظرفیت‌های کم‌نظیر ایران در حوزه میراث طبیعی و زمین‌شناختی را به کانون توجه بین‌المللی آورده است؛ کشوری که از آتشفشان‌های خاموش و کوهستان‌های چین‌خورده تا بیابان‌های شگفت‌انگیز، غارهای آهکی، دره‌های فرسایشی و سواحل منحصربه‌فرد، مجموعه‌ای متنوع از پدیده‌های زمین‌شناختی را در خود جای داده است.
دماوند اگرچه اکنون با این عنوان جهانی بیش از گذشته شناخته می‌شود، اما تنها نمونه از شگفتی‌های زمین‌شناختی ایران نیست. در گوشه‌وکنار کشور، مکان‌هایی وجود دارند که هر کدام بخشی از تاریخ چند میلیون ساله زمین را روایت می‌کنند و از منظر علمی، آموزشی، گردشگری و حفاظت از میراث طبیعی اهمیت دارند.
کویر لوت، موزه طبیعی فرسایش در جهان
کویر لوت در جنوب‌شرق ایران، یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های میراث زمین‌شناختی کشور و نخستین اثر طبیعی ایران است که در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این بیابان پهناور به واسطه پدیده‌های کم‌نظیر فرسایش بادی و آبی، تپه‌های ماسه‌ای عظیم، دشت‌های سنگی و ساختارهای نمکی اهمیت دارد.
یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های زمین‌شناختی لوت، کلوت‌های شهداد است، برجستگی‌های کشیده و موازی که طی میلیون‌ها سال بر اثر فرسایش باد و آب شکل گرفته‌اند. این عوارض که از بلندترین، طولانی‌ترین و پیوسته‌ترین یاردانگ‌های جهان به شمار می‌روند، در فهرست نخست سایت‌های میراث زمین‌شناختی نیز قرار گرفته‌اند.
ژئوپارک جهانی قشم، سرزمین گنبدهای نمکی و دره‌های شگفت‌انگیز
جزیره قشم یکی از مهمترین کانون‌های زمین‌شناختی ایران در حاشیه خلیج فارس است. این جزیره به دلیل برخورداری از پدیده‌های متنوع زمین‌شناختی در سال ۲۰۱۷ در شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو ثبت شد و از نخستین ژئوپارک‌های جهانی منطقه به شمار می‌رود. غار نمکدان، دره ستارگان، تنگه چاهکوه و مجموعه گنبدهای نمکی از مهمترین جاذبه‌ها زمین‌شناختی این ژئوپارک هستند. غارنمکدان با طول بخش اکتشاف شده حدود شش هزار و ۵۸۰ متر، یکی از طولانی‌ترین غارهای نمکی شناخته شده جهان است و به عنوان یکی از ۱۰۰ سایت برتر میراث زمین‌شناختی IUGS در سال ۲۰۲۲ انتخاب شد.
ژئوپارک جهانی طبس، گنجینه‌ای از تاریخ دیرینه زمین
طبس در شرق ایران، یکی از مناطق ارزشمند زمین‌شناختی کشور است که در سال۲۰۲۳ به عنوان سومین ژئوپارک جهانی ایران به شبکه جهانی ژئوپارک های یونسکو پیوست. اهمیت اصلی این منطقه به توالی‌های رسوبی و سنگ‌های متعلق به دوره‌های مختلف زمین‌شناسی باز می‌گردد. طبس از نظر برخورداری از توالی نسبتا کامل سنگ‌های رسوبی دوران دیرینه‌زیستی یکی از مناطق شاخص ایران و غرب آسیا محسوب می‌شود. شواهد مربوط به چند رویداد مهم انقراض زیستی در تاریخ زمین نیز در لایه‌های زمین‌شناختی این منطقه قابل بررسی است.
ژئوپارک جهانی ارس، روایتگر یکی از بزرگترین انقراض‌های تاریخ زمین
ژئو پارک جهانی ارس در شمال‌غرب ایران و در محدوده استان آذربایجان‌شرقی قرار دارد. این ژئوپارک در سال ۲۰۲۳ به شبکه جهانی ژئوپارک‌های یونسکو پیوست و از نظر تنوع ساختارهای زمین‌شناختی و ارزش‌های دیرینه‌شناسی اهمیت فراوانی دارد. یکی از مهمترین بخش‌های این ژئوپارک، برونزدهای زمین‌شناختی علی‌باشی است که لایه‌های رسوبی غنی از فسیل در مرز میان دوره پرمین و تریاس را در خود جای داده‌اند. این مرز به یکی از بزرگترین رویدادهای انقراض جمعی تاریخ زمین مربوط می‌شود که حدود ۲۵۲ میلیون سال پیش رخ داده است.
گنبدهای نمکی زاگرس، نمایشگاهی از تحولات اعماق زمین
رشته کوه زاگرس در جنوب ایران، یکی از مناطق مهم زمین‌شناختی جهان از نظر پدیده‌های چین‌خوردگی و گسل‌خوردگی است. در این گستره، گنبدهای نمکی متعددی شکل گرفته‌اند که حاصل حرکت و بالا آمدن لایه‌های نمکی قدیمی به سطح زمین هستند.
گنبد نمکی جاشک در استان بوشهر، گنبد نمکی نمکدان در قشم، گنبدهای نمکی هرمز و لارک و ساختارهای نمکی فارس از نمونه‌های شاخص این پدیده‌اند. وجود غارهای نمکی، آبشارهای نمکی، یخچال‌های نمکی و اشکال فرسایشی متنوع، این مناطق را به آزمایشگاه‌های طبیعی برای مطالعه زمین‌شناسی ساختاری و فرایندهای تبخیری تبدیل کرده است. مجموعه گنبدهای نمکی ایران نیز در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
تفتان و بزمان، نشانه های فعالیت آتشفشانی در جنوب‌شرق ایران
در جنوب‌شرق ایران و استان سیستان و بلوچستان، دو کوه آتشفشانی تفتان و بزمان از مهمترین پدیده‌های زمین‌شناختی کشور به شمار می‌روند. تفتان به دلیل وجود خروجی‌های گاز و بخار و آثار فعالیت‌های گرمابی از منظر مطالعه فرایندهای آتشفشانی اهمیت دارد. بزمان نیز یکی دیگر از آتشفشان‌های شاخص این منطقه است که ساختار آن حاصل فعالیت‌های آتشفشانی گذشته است. این دو کوهستان در کنار دماوند، سبلان و سهند، بخشی از تنوع آتشفشانی ایران را به نمایش می‌گذارند.
جزیره هرمز، آزمایشگاه طبیعی رنگ‌ها و سنگ‌ها
جزیره هرمز در خلیج فارس، یکی از شگفت‌انگیزترین مناطق زمین‌شناختی ایران است. تنوع سنگ‌ها و کانی ها، لایه های رسوبی و ساختارهای آتشفشانی و نمکی، چشم‌اندازهایی با رنگ قرمز، زرد، نارنجی و سفید ایجاد کرده‌اند.
وجود سازندهای نمکی هرمز که قدمت آنها به دوران پیش از کامبرین باز می‌گردد از مهمترین ویژگی‌های علمی این جزیره است. این منطقه نمونه‌ای ارزشمند برای بررسی تحولات زمین‌ساختی، گنبدهای نمکی و فرایندهای فرسایشی در جنوب ایران به شمار می‌رود.
غار علیصدر، جلوه ای از فرایندهای کارستی
غار علیصدر در استان همدان یکی از بزرگترین غارهای آبی ایران و نمونه‌های شاخص از پدیده کارستی است. این غار در سنگ‌های آهکی شکل گرفته و در طول زمان، انحلال سنگ‌ها به وسیله آب‌های زیرزمینی ، تالارها، دالان‌ها و حوضچه‌های متعدد آن را به وجود آورده است. وجود دریاچه‌های زیرزمینی، دیواره‌های آهکی و ساختارهای طبیعی درون غار، علیصدر را به یکی از ظرفیت‌های مهم ایران برای مطالعه فرایندهای غارزایی و زمین شناسی آهکی تبدیل کرده است. این غار همچنین در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
به گزارش ایمنا، نگاهی به این مجموعه نشان می‌دهد که ارزش زمین‌شناختی ایران تنها به یک کوه یا یک منطقه محدود نیست. از دماوند و سبلان که روایتگر تاریخ آتشفشانی کشور هستند تا کلوت‌های لوت که قدرت فرسایش باد و آب را به نمایش می‌گذارند از غار نمکدان قشم تا چین‌خوردگی‌های زاگرس هر کدام بخشی از تاریخ طولانی تحولات زمین را در خود جای داده‌اند.
نظر شما