به گزارش خبرگزاری ایمنا، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی، فراتر از ایجاد مسیرهای جدید جابه‌جایی، یکی از پیشران‌های مهم رشد اقتصادی، افزایش بهره‌وری و تقویت پیوند میان مراکز جمعیتی و صنعتی کشور است. در این میان، طرح راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان را می‌توان فرصتی راهبردی برای ارتقای جایگاه اصفهان در شبکه حمل‌ونقل ملی و تقویت ظرفیت‌های اقتصادی این استان دانست؛ پروژه‌ای که در صورت تکمیل و بهره‌برداری مطلوب، می‌تواند ضمن کاهش زمان سفر و ارتقای ایمنی جابه‌جایی، زمینه انتقال بخشی از تقاضای سفر از جاده به ریل، صرفه‌جویی در مصرف سوخت و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل را فراهم کند.
اهمیت این طرح در شرایطی دوچندان می‌شود که موضوع تأمین مالی پروژه‌های بزرگ زیرساختی به یکی از چالش‌های اصلی توسعه کشور تبدیل شده است، پیش‌بینی دوره بازگشت سرمایه حدود ۱۰ ساله، بررسی سناریوهای مختلف درآمدی و هزینه‌ای، امکان مشارکت صنایع و فعالان اقتصادی استان و همچنین توجه به سازوکارهای نقدشوندگی سرمایه، نشان می‌دهد که برای پیشبرد این پروژه، نگاه صرفاً عمرانی کافی نیست و ابعاد اقتصادی و سرمایه‌گذاری آن نیز مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، بررسی اتصال ایستگاه قطار سریع‌السیر به شبکه حمل‌ونقل شهری و مطالعات پیوند متروی کاوه با این خط، می‌تواند به تکمیل زنجیره سفر و افزایش کارآمدی این زیرساخت کمک کند.
در واقع، راه‌آهن تهران–قم–اصفهان در نقطه تلاقی چند ضرورت مهم قرار دارد؛ از یک سو توسعه حمل‌ونقل ایمن و سریع و از سوی دیگر ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری، بهره‌گیری از ظرفیت صنایع داخلی و ارتقای جایگاه ترانزیتی و اقتصادی شهرهای واقع در مسیر. تحقق این اهداف مستلزم تأمین مالی پایدار، شفافیت در محاسبات اقتصادی، استمرار عملیات اجرایی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و سرمایه‌گذاران است؛ عواملی که می‌توانند مسیر تبدیل این طرح بزرگ به یکی از زیرساخت‌های اثرگذار توسعه ملی را هموار کنند.
تقاضای بالای سفر، ضرورت توسعه حمل‌ونقل سریع‌السیر را افزایش می‌دهد
در همین راستا، علیرضا صلواتی مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به پیش‌بینی بازگشت سرمایه حدود ۱۰ ساله برای طرح ملی راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان، گفت: ارزیابی‌های اقتصادی پروژه با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف درآمدی و هزینه‌ای انجام شده است.
وی افزود: این طرح که با هدف کاهش زمان سفر، ارتقای ایمنی و توسعه ظرفیت حمل‌ونقل ریلی کشور دنبال می‌شود، علاوه بر مشارکت صنایع و نهادهای اقتصادی در تأمین مالی، برنامه‌هایی برای اتصال به شبکه حمل‌ونقل شهری و متروی اصفهان دارد؛ موضوعی که می‌تواند بر جذابیت سرمایه‌گذاری و کارآمدی بهره‌برداری از این زیرساخت ملی تأثیرگذار باشد.
وی با تشریح ابعاد فنی، اقتصادی و اجرایی این پروژه اظهار کرد: توسعه راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان می‌تواند نقش مؤثری در پیشرفت استان اصفهان و کشور ایفا کند و زمینه ارتقای جایگاه ایران در حوزه حمل‌ونقل و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی را فراهم آورد. برای ارزیابی دقیق این طرح باید ابعاد اجرایی، فنی، اقتصادی و میزان تقاضای سفر به‌صورت هم‌زمان بررسی شود تا تصویر روشنی از اقدامات انجام‌شده و ظرفیت‌های پیش‌رو در اختیار سرمایه‌گذاران قرار گیرد.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به چالش‌های موجود در شبکه حمل‌ونقل کشور تصریح کرد: حجم بالای سفرهایی که از طریق شبکه جاده‌ای انجام می‌شود، یکی از مسائل مهم حوزه حمل‌ونقل است و در این میان، محور تهران–اصفهان به دلیل اهمیت ارتباطی و میزان تقاضای سفر، جایگاه ویژه‌ای دارد.
صلواتی ادامه داد: توسعه شبکه ریلی سریع‌السیر می‌تواند بخشی از نیاز جابه‌جایی مسافران در این مسیر را پاسخ دهد؛ البته ضرورت اجرای پروژه باید با بررسی هم‌زمان تقاضای سفر، ظرفیت شبکه موجود و روندهای آینده مشخص شود.
وی با اشاره به ضرورت نگاه بلندمدت در ارزیابی اقتصادی پروژه گفت: این طرح باید بر اساس افق بهره‌برداری و میزان تقاضای پیش‌بینی‌شده در سال‌های آینده ارزیابی شود. در بررسی‌های انجام‌شده، ارقام متفاوتی درباره میزان تقاضای سالانه سفر مطرح است و ظرفیت موردنیاز شبکه نیز باید متناسب با روند رشد سفرها و شرایط آینده تعیین شود.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به شاخص‌های مقایسه قطار سریع‌السیر با خودروی شخصی، توضیح داد: برای ارزیابی مزیت زمانی قطار سریع‌السیر نمی‌توان تنها مدت حرکت وسیله نقلیه را ملاک قرار داد؛ بلکه باید تمام زمان سفر، از لحظه خروج مسافر از منزل تا رسیدن به مقصد، محاسبه شود. زمان دسترسی به وسیله نقلیه، مدت جابه‌جایی، شرایط ترافیکی، وضعیت آب‌وهوا و قابلیت اطمینان سفر، همگی در این مقایسه اهمیت دارد.
صلواتی تأکید کرد: ارزیابی اقتصادی پروژه تنها بر مبنای زمان سفر انجام نشده و هزینه‌ها و منافع مستقیم و قابل‌اندازه‌گیری در محاسبات مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، برای مقایسه شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل باید مجموعه‌ای از شاخص‌های زمانی، اقتصادی و عملکردی را در نظر گرفت تا تصویر واقع‌بینانه‌ای از مزایای هر گزینه به‌دست آید.
عملیات زیرسازی؛ بخش مهم و کمتر مشهود پیشرفت پروژه
وی با اشاره به روند اجرای طرح ملی راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان و ضرورت اطلاع‌رسانی درباره اقدامات انجام‌شده افزود: بخش مهمی از عملیات اجرایی پروژه به فعالیت‌هایی اختصاص دارد که ممکن است در نگاه نخست به‌صورت مستقیم برای افکار عمومی قابل مشاهده نباشد. عملیات زیرسازی یکی از بخش‌های عمده و زمان‌بر این طرح محسوب می‌شود و سهم قابل‌توجهی از فعالیت‌های انجام‌شده نیز در همین حوزه قرار دارد.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان ادامه داد: برای ارزیابی میزان پیشرفت پروژه باید ماهیت عملیات اجرایی، پیچیدگی‌های فنی و سهم هر بخش از کل طرح را در نظر گرفت. صرف مشاهده بخش‌های ظاهری و قابل رؤیت نمی‌تواند معیار کاملی برای سنجش پیشرفت چنین پروژه بزرگی باشد؛ ازاین‌رو لازم است اقدامات انجام‌شده و مراحل باقی‌مانده به‌صورت شفاف برای افکار عمومی و سرمایه‌گذاران تشریح شود.
مشارکت صنایع اصفهان در تأمین مالی طرح ملی ریلی
صلواتی با اشاره به پیگیری‌های مدیریتی و توافق‌های انجام‌شده برای پیشبرد پروژه بیان کرد: موضوعات مرتبط با اجرای طرح در سطوح مختلف کارشناسی و مدیریتی بررسی شده و توافق‌هایی نیز با مجموعه‌های مسئول صورت گرفته است. در آخرین توافق‌ها با سازمان برنامه و بودجه و مجموعه‌های مرکزی مرتبط، موضوع تأمین مالی و کاهش هزینه‌های اجرای پروژه مورد توجه قرار گرفته تا زمینه لازم برای تسریع در روند پیشبرد آن فراهم شود.
وی افزود: در این چارچوب، ارقام و سازوکارهایی برای تأمین مالی و مشارکت در اجرای طرح مطرح شده است و قرار است مجموعه‌ای از صنایع و فعالان اقتصادی استان اصفهان نیز در این فرایند حضور داشته باشند. شهرداری اصفهان، اتاق بازرگانی، بخش خصوصی، مجموعه‌های صنعتی و پالایشگاهی و دیگر نهادهای اقتصادی از جمله ظرفیت‌هایی هستند که مشارکت آن‌ها در تأمین مالی پروژه مورد بررسی قرار گرفته است.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با تأکید بر ضرورت تعیین دقیق سهم مشارکت‌کنندگان توضیح داد: صرف اعلام آمادگی مجموعه‌های اقتصادی برای مشارکت کافی نیست و باید سازوکار ورود سرمایه، نحوه تخصیص منابع و سهم هر یک از مشارکت‌کنندگان در بخش‌های مختلف پروژه به‌طور مشخص تعیین شود. شفافیت در این زمینه می‌تواند اعتماد سرمایه‌گذاران را افزایش دهد و زمینه مشارکت مؤثرتر بخش خصوصی را فراهم کند.
بازگشت سرمایه ۱۰ ساله؛ محور اصلی توجیه اقتصادی پروژه
صلواتی با اشاره به اهمیت تضمین منافع سرمایه‌گذاران تصریح کرد: یکی از موضوعات اساسی در تأمین مالی این طرح، ایجاد اطمینان درباره آورده بخش خصوصی و درآمدهای حاصل از اجرای پروژه است. محاسبات اقتصادی باید به‌گونه‌ای انجام شود که سرمایه‌گذار با آگاهی از هزینه‌ها، درآمدها و ریسک‌های احتمالی بتواند درباره مشارکت در طرح تصمیم‌گیری کند. درآمدهای پیش‌بینی‌شده نیز بر اساس محاسبات کارشناسی و ارزیابی‌های تخصصی تعیین شده و مراجع تخصصی این محاسبات را بررسی کرده‌اند.
وی با اشاره به منافع اقتصادی مستقیم پروژه یادآور شد: صرفه‌جویی در مصرف سوخت یکی از منافع قابل‌محاسبه اجرای راه‌آهن سریع‌السیر است و در بررسی‌های انجام‌شده رقمی در حدود ۲۲ میلیارد برای این بخش مطرح شده است. با این حال، مبنای دقیق محاسبه و واحد زمانی این رقم باید بر اساس مستندات طرح مشخص شود.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان ادامه داد: در محاسبات مورد اشاره، تمرکز بر سه عامل مستقیم بوده که امکان برآورد و محاسبه آن‌ها وجود داشته است. البته منافع اجرای چنین پروژه‌ای به این موارد محدود نمی‌شود و موضوعاتی همچون صرفه‌جویی در زمان، کاهش تصادفات و آثار زیست‌محیطی نیز از مزایای مهم توسعه حمل‌ونقل ریلی سریع‌السیر به شمار می‌روند؛ اما تمام این آثار در محاسبه مورد اشاره وارد نشده‌اند.
صلواتی تأکید کرد: هدف از ارائه این محاسبات، تشریح مبانی اقتصادی پروژه و تبیین ظرفیت‌های آن برای سرمایه‌گذاران است. در کنار ارقام و برآوردهای مالی، مستندات و اقدامات اجرایی انجام‌شده نیز باید در معرض بررسی قرار گیرد تا امکان ارزیابی دقیق‌تر ابعاد مختلف طرح فراهم شود.
وی با اشاره به دوره بازگشت سرمایه افزود: بر اساس محاسبات ارائه‌شده، دوره بازگشت سرمایه برای سرمایه‌گذاران حدود ۱۰ سال پیش‌بینی شده است. تحقق این هدف مستلزم آن است که ساختار حقوقی و مالی پروژه به‌گونه‌ای تنظیم شود که سهم سرمایه‌گذاران، منابع درآمدی و پشتوانه‌های مالی به‌صورت شفاف مشخص باشد.
تحلیل سناریوهای اقتصادی برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به ضرورت پیش‌بینی سازوکارهای مالی برای حفظ منافع مشارکت‌کنندگان گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم، فراهم‌کردن امکان خروج سرمایه‌گذاران و نقدشوندگی منابع آن‌ها در چارچوب ساختار مالی پروژه است. در این زمینه، عرضه سهام نیز به‌عنوان یکی از سازوکارهای مرتبط با مشارکت و نقدشوندگی منابع مطرح شده تا سرمایه‌گذاران بتوانند بر اساس ضوابط تعیین‌شده از ظرفیت‌های مالی طرح استفاده کنند.
صلواتی با تأکید بر اینکه ارزیابی اقتصادی پروژه به یک سناریوی ثابت محدود نشده است، اظهار کرد: در بررسی‌های انجام‌شده، شرایط مختلف اقتصادی مورد تحلیل قرار گرفته تا مشخص شود در صورت تغییر درآمدها یا افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری، چه وضعیتی برای پروژه ایجاد خواهد شد. برای نمونه، سناریوی کاهش حدود ۲۰ درصدی درآمدهای پیش‌بینی‌شده و همچنین افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری بررسی شده است تا آثار این تغییرات بر توجیه اقتصادی طرح مشخص شود.
وی ادامه داد: تحلیل حساسیت یکی از ابزارهای مهم برای ارزیابی دقیق‌تر پروژه و کاهش ابهام‌های سرمایه‌گذاری است. بررسی وضعیت اقتصادی طرح در سناریوهای مختلف کمک می‌کند میزان تاب‌آوری آن در برابر تغییر شرایط اقتصادی مشخص شود و سرمایه‌گذاران با شناخت دقیق‌تری از فرصت‌ها و ریسک‌های احتمالی تصمیم گیرد.
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به اهداف اصلی اجرای راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان تصریح کرد: کاهش زمان سفر، ارتقای ایمنی و بهبود کیفیت جابه‌جایی مسافران از مهم‌ترین محورهای این طرح است. پروژه باید در کنار کاهش مدت سفر، شرایط مطمئن‌تری برای جابه‌جایی مسافران فراهم کند و از منظر اقتصادی نیز برای سرمایه‌گذاران توجیه‌پذیر باشد.
همکاری مهندسان داخلی و شرکت چینی در اجرای پروژه
صلواتی با اشاره به ابعاد فنی و تخصصی اجرای طرح بیان کرد: در پیشبرد این پروژه از ظرفیت مهندسان داخلی و همکاری با شرکت چینی طرف قرارداد استفاده می‌شود. بهره‌گیری از توان تخصصی مهندسان کشور در کنار همکاری‌های فنی بین‌المللی از موضوعات مهم در اجرای چنین طرحی است و باید تمام شاخص‌های فنی و اقتصادی به‌صورت هم‌زمان مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی افزود: برای قضاوت دقیق درباره وضعیت پروژه باید مجموعه‌ای از شاخص‌ها شامل میزان پیشرفت عملیات اجرایی، هزینه‌های انجام‌شده، درآمدهای پیش‌بینی‌شده و مزایای اقتصادی و اجتماعی طرح در کنار یکدیگر بررسی شوند. چنین رویکردی امکان ارزیابی واقع‌بینانه‌تر و تصمیم‌گیری مؤثرتر درباره مراحل بعدی اجرای پروژه را فراهم می‌کند.
متروی کاوه در مسیر اتصال به راه‌آهن سریع‌السیر اصفهان
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به اهمیت یکپارچگی شبکه حمل‌ونقل شهری و بین‌شهری گفت: در طراحی مسیر راه‌آهن سریع‌السیر، ارتباط ایستگاه‌ها با شبکه حمل‌ونقل شهری نیز مورد توجه قرار گرفته است تا مسافران پس از رسیدن به مقصد بتوانند به‌راحتی از سایر شیوه‌های جابه‌جایی استفاده کنند. در تهران، ایجاد دسترسی به ایستگاه‌های شهری و ارتباط با شبکه حمل‌ونقل عمومی مطرح است و در اصفهان نیز مطالعات اتصال متروی کاوه به ایستگاه قطار سریع‌السیر در حال انجام است.
صلواتی توضیح داد: اتصال شبکه مترو و راه‌آهن باید به‌گونه‌ای طراحی شود که جابه‌جایی مسافران به‌صورت یکپارچه انجام گیرد و استفاده از قطار سریع‌السیر با سهولت بیشتری همراه باشد. ارتباط ایستگاه‌ها با سایر مسیرها و شبکه‌های حمل‌ونقل نیز باید در چارچوب مطالعات تخصصی و برنامه‌ریزی‌های مربوط بررسی شود تا کارآمدی شبکه حمل‌ونقل کشور افزایش پیدا کند.
وی با تأکید بر اینکه بهره‌برداری موفق از راه‌آهن سریع‌السیر به دسترسی مناسب مسافران وابسته است، اظهار کرد: صرف احداث یک خط ریلی نمی‌تواند تمام نیازهای جابه‌جایی را برطرف کند؛ بلکه ارتباط مؤثر ایستگاه‌ها با شبکه حمل‌ونقل عمومی و شهری از الزامات اصلی بهره‌برداری مطلوب است. هرچه این ارتباطات دقیق‌تر و کارآمدتر طراحی شود، امکان استفاده بیشتر مسافران از این زیرساخت فراهم خواهد شد.
راه‌آهن سریع‌السیر؛ فرصتی برای توسعه شبکه حمل‌ونقل و اقتصاد ملی
مجری طرح‌های زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان با اشاره به اهمیت راهبردی طرح ملی راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان اظهار کرد: «کاهش فاصله جغرافیایی تنها با احداث یک مسیر ریلی محقق نمی‌شود، بلکه توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند فاصله میان شهرها و حتی فاصله کشور با مسیر توسعه جهانی را نیز کاهش دهد. این پروژه ظرفیت آن را دارد که ارتباط میان شهرهایی همچون اصفهان، تهران، مشهد، شیراز، یزد و چهارمحال‌وبختیاری را در چارچوب توسعه شبکه حمل‌ونقل کشور تقویت کند.
صلواتی خاطرنشان کرد: راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان را باید فراتر از یک پروژه عمرانی و در چارچوب فرصت‌های اقتصادی، فناورانه و توسعه‌ای کشور ارزیابی کرد. تحقق اهداف این طرح می‌تواند زمینه‌ساز خلق ثروت، توسعه فناوری، افزایش ظرفیت‌های اقتصادی و ایجاد فرصت‌های جدید برای آینده ایران باشد.
به گزارش ایمنا، راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان را باید فرصتی برای عبور از نگاه سنتی به توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و حرکت به سمت سرمایه‌گذاری‌های مولد و بلندمدت دانست. پیش‌بینی بازگشت سرمایه در دوره حدود ۱۰ ساله، بررسی ریسک‌های اقتصادی در سناریوهای مختلف، ظرفیت مشارکت بخش خصوصی و صنایع اصفهان و برنامه‌ریزی برای اتصال این خط به شبکه مترو، از جمله مؤلفه‌هایی است که می‌تواند چشم‌انداز اقتصادی و اجرایی پروژه را تقویت کند
با این حال، ارزش واقعی این طرح زمانی آشکار خواهد شد که برآوردهای اقتصادی به جریان پایدار تأمین مالی، مشارکت عملی سرمایه‌گذاران، پیشرفت مستمر عملیات اجرایی و در نهایت بهره‌برداری کارآمد تبدیل شود. همچنین یکپارچگی ایستگاه‌های راه‌آهن با حمل‌ونقل شهری باید به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از پروژه دنبال شود تا مزایای قطار سریع‌السیر تنها به سرعت جابه‌جایی میان شهرها محدود نماند و در تمام مراحل سفر برای مسافران قابل لمس باشد.
در مجموع، این پروژه می‌تواند با پیوند دادن ظرفیت‌های فنی، اقتصادی و صنعتی کشور، زمینه‌ساز تحولی مهم در نظام جابه‌جایی مسافران و توسعه منطقه‌ای باشد. موفقیت آن نیز علاوه بر کاهش زمان سفر و ارتقای ایمنی، در میزان توانایی‌اش برای جذب سرمایه، خلق فرصت‌های اقتصادی، توسعه فناوری و تقویت ارتباط میان مراکز مهم جمعیتی و صنعتی کشور سنجیده خواهد شد. راه‌آهن سریع‌السیر تهران–قم–اصفهان، در صورت تحقق الزامات اجرایی و مالی، می‌تواند از یک پروژه زیرساختی فراتر برود و به سرمایه‌ای ماندگار برای توسعه اقتصادی و آینده حمل‌ونقل ایران تبدیل شود.
نظر شما