به گزارش خبرگزاری ایمنا، بعضی نشانیها را آدمها نه با شماره پلاک که با خاطره به یاد میآورند؛ با بوی کاغذ، قفسههایی که تا سقف بالا رفتهاند، کتابفروشی که برای پیدا کردن یک عنوان نایاب باید چند بار به آن سر زد و فروشندهای که گاهی پیش از شنیدن نام کتاب، میداند مشتری دنبال چه چیزی است.
در اصفهان، میان خیابانهایی که هرکدام قصهای از گذشته شهر را در خود دارند، کتابفروشیهای قدیمی هم بخشی از همین نشانیهای خاطرهانگیزند؛ مغازههایی که سالها در کنار زندگی مردم ماندهاند و با ورق خوردن کتابهایشان، بخشی از حافظه فرهنگی شهر را ساختهاند.
شهر را همیشه از روی بناهایش نمیتوان شناخت. گاهی برای فهمیدن روح یک شهر باید از میدانهای مشهور و عمارتهای تاریخی فاصله گرفت و به مغازهای کوچک رسید؛ جایی که شاید نمای پرزرقوبرقی نداشته باشد، اما پشت ویترینش، جهانهای بسیاری انتظار کشیدهاند. کتابفروشیهای قدیمی اصفهان از همین جنس هستند؛ مکانهایی که ارزششان تنها با تعداد کتابهای فروختهشده سنجیده نمیشود، بلکه به خاطراتی بستگی دارد که در طول سالها در ذهن خوانندگانشان جا گرفته است.

چهارباغ؛ خیابانی که خاطره کتاب دارد
چهارباغ عباسی را میتوان از خیابانهایی دانست که در حافظه فرهنگی اصفهان جایگاهی فراتر از یک مسیر شهری دارند. این خیابان با رفتوآمدهای روزانه، مراکز فرهنگی و کتابفروشیهایش، بخشی از تجربه زیسته نسلهایی از اصفهانیها را شکل داده است. در چنین خیابانی، کتابفروشی تنها یک واحد تجاری نیست؛ بخشی از مسیری است که دانشآموزان، دانشجویان، معلمان و دوستداران ادبیات بارها در آن قدم زدهاند.
کتابفروشیهای قدیمی با عرضه کتابهای مرتبط با تاریخ و فرهنگ این شهر و آثار نفیس، نمونهای از پیوند میان کتاب و هویت محلی است. در چنین فضاهایی، کتاب میتواند بهانهای برای دوباره دیدن شهری باشد که ساکنانش هر روز از کنار آثار تاریخی آن عبور میکنند، اما شاید فرصت کمتری برای خواندن روایتهای پنهان در دل این آثار داشته باشند.
چهارباغ با همه تغییراتی که در گذر زمان تجربه کرده، هنوز ظرفیت آن را دارد که در کنار نقش شهری و گردشگری خود، بهعنوان بخشی از جغرافیای کتابخوانی اصفهان نیز روایت شود؛ جغرافیایی که نشانیهایش را نه فقط روی نقشه، بلکه در خاطره خریداران کتاب میتوان پیدا کرد.
سپه؛ از یک مغازه کوچک تا خاطرهای ماندگار
در خیابان سپه نیز ردپای کتابفروشیهایی دیده میشود که در خاطره دوستداران کتاب جای گرفتهاند. نام کتابفروشی «سقفی» در روایت احسان رضایی، منتقد ادبی و روزنامهنگار حوزه کتاب، با خاطره نوجوانی و خرید نخستین کتاب گره خورده است؛ مغازهای با ورودی کوچک که درون آن، به تعبیر او، دریایی از کتاب انتظار مشتری را میکشید.
رضایی از خرید کتاب «الیور توئیست» اثر چارلز دیکنز از این کتابفروشی یاد کرده است؛ خاطرهای که در ظاهر به خرید یک کتاب بازمیگردد، اما در لایهای عمیقتر، از رابطهای سخن میگوید که میان یک مکان و تجربه شخصی آدمها شکل میگیرد.
شاید بسیاری از کسانی که سالها پیش وارد کتابفروشیهای قدیمی اصفهان شدهاند، امروز جزئیات همه کتابهایی را که خریدهاند به خاطر نیاورند، اما نام یک مغازه، مسیر رسیدن به آن یا حسوحال نخستین خریدشان همچنان در ذهنشان مانده باشد. همین خاطرات کوچک است که به یک فروشگاه، هویتی فراتر از دیوارها و قفسههایش میبخشد.

حافظه شهر در قفسهها
علی بعیدی از مشتریان پروپاقرص کتابفروشهای قدیمی شهر است، او که سالهاست در دبیرستانهای اصفهان ادبیات تدریس میکند، به خبرنگار ایمنا میگوید: کتابفروشیهای قدیمی، بخشی از تاریخ اجتماعی شهرها را در خود نگه میدارند؛ تاریخی که همیشه در اسناد رسمی ثبت نمیشود. خاطره دانشآموزی که نخستین کتاب غیردرسی خود را خریده، دانشجویی که برای پیدا کردن منبعی تخصصی چند فروشگاه را گشته یا خوانندهای که سالها بعد به همان نشانی قدیمی بازگشته است، هرکدام بخشی از این تاریخ هستند.
وی میافزاید: اهمیت این مکانها در آن است که کتاب را از فضای انتزاعی فرهنگ بیرون میآورند و به زندگی روزمره پیوند میزنند، کتاب در ویترین دیده میشود، از قفسه بیرون میآید، ورق میخورد و دستبهدست میشود؛ در همین رفتوآمدهاست که یک فروشگاه میتواند به بخشی از تجربه فرهنگی محله و شهر تبدیل شود.
بعیدی با بیان اینکه آنچه میتوان بر آن تأکید کرد، ضرورت ثبت خاطرات و تاریخچه این مکانهاست، ادامه میدهد: گفتوگو با کتابفروشان باسابقه گرفته تا گردآوری عکسهای قدیمی، روایت مشتریان و مستند کردن نشانیهایی که ممکن است در گذر زمان تغییر کنند، میتواند بخشی از تاریخ فرهنگی اصفهان را حفظ کند؛ تاریخی که در کنار روایت بناها و شخصیتهای شناختهشده، از زندگی روزمره مردم نیز ساخته شده است.
مغازههایی کوچک با قصههایی بزرگ
آرش زاهدی سنوسال زیادی ندارد اما از همان کودکی با کتابفروشی سروکار داشته است، او که در حال برداشتن کتاب از قفسههای یک کتابفروشی شهر به خبرنگار ایمنا میگوید: اصفهان را با میدان نقشجهان، پلهای تاریخی، مساجد و خانههای قدیمیاش میشناسیم، اما هویت فرهنگی این شهر تنها در بناهایی خلاصه نمیشود که در فهرست آثار تاریخی قرار گرفتهاند. گاهی بخشی از این هویت در مغازهای کوچک، میان کتابهایی با جلدهای رنگورورفته یا عنوانهایی که سالهاست از چاپ آنها گذشته، پنهان است.
وی میافزاید: کتابفروشی قدیمی، نشانی از پیوند آدمها با مکان و فرهنگ است؛ جایی که خاطره یک خرید ساده میتواند سالها دوام بیاورد و نام یک فروشگاه در ذهن مشتری، همردیف نام خیابانی قرار بگیرد که هر روز از آن عبور میکرده است.

به گزارش ایمنا، کتابفروشیهای قدیمی اصفهان را باید از همین زاویه دید؛ نه فقط بهعنوان محل عرضه کتاب، بلکه بهعنوان بخشی از حافظه فرهنگی شهری که گذشتهاش در بناهای تاریخی جلوهگر شده و زندگی امروز و فردایش نیز به مکانهای کوچک و کمادعاتری وابسته است.
این مغازهها شاید در نگاه نخست، تنها چند قفسه و ویترین باشند، اما برای کسانی که سالها با آنها زندگی کردهاند، هر قفسه میتواند صفحهای از خاطراتشان باشد؛ صفحهای که هنوز ورق نخورده باقی مانده است.




نظر شما