به گزارش خبرگزاری ایمنا از البرز، در استانی که از ظرفیت‌های صنعتی و علمی قابل‌توجهی برخوردار است، محدودیت منابعی همچون آب، برق، انرژی و زمین در کنار ضرورت رقابت‌پذیری در بازار، مسیر توسعه صنعتی را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است.
در چنین شرایطی، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی می‌توانند فرصتی برای افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها باشند؛ اما تحقق این ظرفیت، به چیزی فراتر از خرید تجهیزات و برگزاری همایش‌های تخصصی نیاز دارد.
نخستین رویداد تخصصی «تحول صنایع استان البرز در عصر فناوری‌های نوین» که در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج و با حضور جمعی از مسئولان، دانشگاهیان و فعالان اقتصادی برگزار شد، به بررسی همین ضرورت پرداخت.
سخنان حاضران در این نشست، اگرچه از منظرهای متفاوتی به آینده صنعت می‌نگریست، بر چند مسئله مشترک متمرکز بود « ضرورت توسعه زیرساخت‌های فناوری، استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها برای حل مشکلات تولید، تربیت نیروی انسانی متخصص، احیای واحدهای صنعتی غیرفعال و تبدیل پژوهش به محصول و دستاورد اقتصادی.
هوش مصنوعی؛ از قانون‌گذاری تا کاربرد در کارخانه‌ها
داوود مسعودی، رئیس کمیته هوش مصنوعی فراکسیون تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری مجلس شورای اسلامی، توسعه زیرساخت‌ها، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و استفاده از ظرفیت نیروی انسانی متخصص را از الزامات پیشرفت کشور در حوزه هوش مصنوعی دانست.
وی با اشاره به روند شکل‌گیری ساختار ملی هوش مصنوعی در کشور اظهار کرد: پس از تأسیس مرکز ملی هوش مصنوعی در دولت سیزدهم و پیگیری طرح ملی این فناوری در مجلس، قانون ملی هوش مصنوعی پس از طی مراحل قانونی در شهریورماه ابلاغ شد. به گفته وی، تشکیل شورای راهبری، سازمان ملی هوش مصنوعی، تأمین مالی و توسعه زیرساخت‌های موردنیاز، از جمله موضوعات مورد توجه در این قانون است.
مسعودی با بیان اینکه ایران از ظرفیت علمی و نیروی انسانی متخصص در حوزه فناوری برخوردار است، افزود: تبدیل این توانمندی‌ها به کاربردهای صنعتی و اقتصادی، به برنامه‌ریزی و همکاری مؤثر میان دانشگاه، دولت، مجلس و بخش صنعت نیاز دارد.
وی بهره‌گیری از دانش تخصصی برای ایجاد ارزش اقتصادی را یکی از مسیرهای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی دانست و تأکید کرد: توسعه هوش مصنوعی زمانی به نتایج ملموس منجر می‌شود که ارتباط مراکز علمی، شرکت‌های فناور و صنایع تقویت شود و نیازهای واقعی بخش تولید در اولویت قرار گیرد.
رئیس کمیته هوش مصنوعی فراکسیون تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری مجلس همچنین بر ضرورت پرهیز از ایجاد ساختارهای موازی تأکید کرد و گفت: سازمان ملی هوش مصنوعی باید نقش هماهنگ‌کننده و تسهیلگر را ایفا کند و تقسیم وظایف میان دستگاه‌ها به‌گونه‌ای باشد که وزارت صنعت، معدن و تجارت بر کاربردی‌سازی این فناوری در صنایع و وزارت ارتباطات بر توسعه زیرساخت‌های مرتبط تمرکز داشته باشند.
مسعودی هزینه بالای تأمین تجهیزات پردازشی پیشرفته، از جمله سرورها و کارت‌های گرافیکی، را یکی از موانع توسعه این حوزه برشمرد و مشارکت دانشگاه‌ها، صنایع و شرکت‌های فناور در ایجاد و بهره‌برداری از زیرساخت‌های مشترک را راهکاری برای مدیریت هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری دانست.
وی در عین حال تأکید کرد که هوش مصنوعی باید در خدمت انسان و ارتقای توانمندی‌های او باشد، نه جایگزینی برای تفکر و قدرت تصمیم‌گیری؛ ازاین‌رو، توجه به پیامدهای فکری و فرهنگی این فناوری نیز باید هم‌زمان با توسعه کاربردهای آن دنبال شود.
این نماینده حوزه فناوری در ادامه، تشکیل کارگروهی تخصصی با مشارکت دانشگاه‌ها، صنایع و شرکت‌های فناور در استان البرز را پیشنهاد داد و با اشاره به جلسات برگزارشده با پلیس امنیت اقتصادی و معاونت پیشگیری قوه قضائیه، از طرح تشکیل کارگروهی مشترک در حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی خبر داد.
دانشگاه و صنعت؛ از همکاری مقطعی تا حل مسئله
حسین کلانتری خلیل‌آباد، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز و واحد کرج، سخنان خود را با طرح پرسشی درباره آینده رقابت صنعتی آغاز کرد: مزیت رقابتی صنایع کشور در پنج تا ۱۰ سال آینده چه خواهد بود؟
وی با بیان اینکه مزیت رقابتی در آینده صرفاً به افزایش ماشین‌آلات و ظرفیت تولید وابسته نیست، گفت: توانایی نوآوری، بهره‌گیری از هوش مصنوعی، استفاده از فناوری‌های نوین و تبدیل دانش به ارزش اقتصادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده صنعت خواهند داشت و تحول صنعتی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی راهبردی است.
کلانتری، هوشمندسازی، کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری، مدیریت مصرف انرژی و ارتقای کیفیت محصولات را از الزامات رقابت در دنیای امروز برشمرد و افزود: پیوند تجربه‌های گذشته با دانش روز و فناوری‌های نوین می‌تواند زمینه تحول در فرایندهای تولید و مدیریت صنایع را فراهم کند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان البرز، توسعه ارتباط دانشگاه و صنعت را یکی از پیش‌شرط‌های تحقق این تحول دانست و اظهار کرد: دانشگاه زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که دانش و پژوهش را در خدمت حل مسائل واقعی تولید و اقتصاد قرار دهد. در مقابل، صنعت نیز باید دانشگاه را شریکی برای نوآوری، توسعه فناوری و افزایش رقابت‌پذیری بداند.
وی سه محور ارتقای بهره‌وری و هوشمندسازی صنایع، تربیت نیروی انسانی متناسب با نیازهای آینده و تبدیل پژوهش و نوآوری به ارزش اقتصادی را از الزامات تحول صنعتی عنوان کرد.
به گفته کلانتری، ارتباط نزدیک‌تر آموزش دانشگاهی با نیازهای واقعی صنعت، توسعه مهارت‌های تخصصی، کارآموزی هدفمند و مشارکت متخصصان صنعتی در فرایند آموزش می‌تواند به تربیت نیروهای کارآمد منجر شود. همچنین پژوهش زمانی اثربخش است که به تولید محصول، توسعه فناوری، بهبود فرایندها یا ارائه راهکارهای عملی برای حل مسائل صنعت بینجامد.
وی با اشاره به برخورداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج از ۱۴ دانشکده، از راه‌اندازی کلینیک کسب‌وکار صنعت در این دانشگاه خبر داد و گفت: این مجموعه می‌تواند از طریق عیب‌یابی و مسئله‌شناسی واحدهای صنعتی، ارائه آموزش‌های تخصصی در حوزه تحول و هوشمندسازی، ارتباط با شرکت‌های فناور و اجرای پروژه‌های مشترک، تعامل میان دانشگاه و صنعت را هدفمندتر کند.
کلانتری همچنین تأکید کرد که ظرفیت دانشگاه برای پاسخ‌گویی به نیازهای صنعت، محدود به رشته‌های فنی و مهندسی نیست و حوزه‌هایی مانند روان‌شناسی صنعتی و علوم انسانی نیز می‌توانند در بهبود عملکرد سازمانی، مدیریت منابع انسانی و افزایش بهره‌وری نقش‌آفرین باشند.
وی آینده صنعتی استان البرز را وابسته به پیوند مؤثر دانشگاه، صنعت و مدیریت اجرایی دانست و بر ضرورت عبور از همکاری‌های مقطعی و حرکت به سمت مشارکت‌هایی تأکید کرد که آثار آن‌ها در افزایش بهره‌وری، توسعه فناوری، اشتغال تخصصی و رشد اقتصادی قابل مشاهده باشد.
شهرک دارویی برکت؛ پیوند فناوری با تولید دارو
خاکساری، معاون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری شهرک صنعتی برکت نیز در این رویداد با اشاره به جایگاه صنعت داروسازی در اقتصاد کشور، توسعه شهرک‌های تخصصی دارویی را زمینه‌ای برای کاهش وابستگی به واردات، افزایش صادرات و فراهم‌کردن زیرساخت‌های مناسب تولید دانست.
وی اظهار کرد: شهرک دارویی برکت در محدوده کردان و در زمینی به وسعت حدود ۲۰۰ هکتار قرار دارد و ۶۸ شرکت دارویی در آن مستقر هستند که ۱۸ شرکت به بهره‌برداری رسیده‌اند. به گفته وی، این مجموعه در حال حاضر حدود ۱۳ درصد داروی کشور را تأمین می‌کند.
خاکساری، انتقال دانش فنی، توسعه علمی، افزایش صادرات دارو، صرفه‌جویی ارزی و ایجاد بیش از هفت هزار فرصت شغلی مستقیم و ۱۵ هزار فرصت شغلی غیرمستقیم را از جمله اهداف پیش‌بینی‌شده برای شهرک دارویی برکت برشمرد.
وی با اشاره به فعالیت‌های مرتبط با تولید داروهای زیستی، داروهای مرتبط با دیابت، داروهای ضدسرطان و فناوری‌های پیشرفته زیست‌پزشکی گفت: توسعه تولید داخلی در این حوزه‌ها می‌تواند هزینه‌های تأمین دارو را کاهش دهد و دسترسی بیماران به محصولات دارویی را بهبود بخشد.
به گفته معاون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری شهرک صنعتی برکت، در طراحی این مجموعه، بخش‌هایی برای تحقیق و توسعه، شرکت‌های دانش‌بنیان، زیست‌فناوری، سلول‌درمانی، تولید واکسن، فناوری‌های پیشرفته و توزیع محصولات دارویی در نظر گرفته شده است. ایجاد پردیس دانشگاهی و توسعه پارک تخصصی دارویی در محدوده‌ای به وسعت حدود ۱۱ هکتار نیز از برنامه‌های این مجموعه برای تقویت ارتباط دانشگاه، شرکت‌های فناور و صنایع دارویی است.
خاکساری با تأکید بر اینکه خرید تجهیزات و فناوری به‌تنهایی به هوشمندسازی صنعت منجر نمی‌شود، اظهار کرد: بهره‌گیری مؤثر از هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، تحلیل داده‌ها، شبیه‌سازی و اتوماسیون صنعتی، به مدیریت هوشمند و زیرساخت‌های یکپارچه نیاز دارد.
وی تأمین پایدار آب، برق و گاز را از الزامات فعالیت واحدهای دارویی دانست و افزود: اختلال در زیرساخت‌ها می‌تواند به فرایندهای تولید و محصولات حساس خسارت وارد کند. ازاین‌رو، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، استفاده از فیبر نوری، سامانه‌های اطلاعات مکانی و مدیریت هوشمند تأسیسات در کنار توجه به ملاحظات محیطی، اهمیت دارد.
معاون برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری شهرک صنعتی برکت در پایان، تغییر نگاه سنتی به شهرک‌های صنعتی را ضروری دانست و گفت: شهرک‌های صنعتی باید از محل استقرار کارخانه‌ها به زیست‌بوم‌هایی برای همکاری صنایع، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های فناور و سرمایه‌گذاران تبدیل شوند.
محدودیت منابع؛ ضرورت حرکت به سمت بهره‌وری بیشتر
سیدمحمدباقر رضوی‌تقوی، رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی استان البرز، نیز با اشاره به ظرفیت‌های صنعتی استان، توسعه فناوری‌های نوین، افزایش بهره‌وری و تقویت همکاری‌های عملیاتی دانشگاه و صنعت را از ضرورت‌های توسعه اقتصادی دانست.
وی با بیان اینکه تمرکز بر تدوین قوانین و دستورالعمل‌ها، بدون اجرای عملیاتی برنامه‌ها پاسخگوی نیازهای روز صنعت نیست، بر لزوم تغییر رویکردها متناسب با سرعت تحولات فناوری تأکید کرد.
رضوی‌تقوی، وجود بیش از چهار هزار واحد صنعتی و حدود ۱۶ هزار واحد صنفی صنعتی در استان البرز را از ظرفیت‌های اقتصادی منطقه برشمرد و کمبود آب، برق و انرژی، محدودیت زمین و مشکلات زیست‌محیطی را از چالش‌های مهم توسعه صنعتی استان دانست.
وی از پیگیری تدوین سند توسعه اقتصادی استان از سوی بخش خصوصی خبر داد و گفت این سند با مشارکت فعالان صنعتی تهیه شده و در مراحل پایانی آماده‌سازی برای اجرا قرار دارد.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی البرز افزایش بهره‌وری را یکی از راهکارهای رویارویی با محدودیت منابع دانست و با اشاره به ظرفیت تولید برق خورشیدی در استان اظهار کرد: با پیگیری‌های اتاق بازرگانی و همکاری بخش دولتی، ظرفیت تولید برق خورشیدی به حدود ۳۰۰ مگاوات رسیده و افزایش آن به حدود ۵۰۰ مگاوات تا پایان سال در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به محدودیت زمین برای توسعه واحدهای صنعتی جدید و پر بودن ظرفیت شهرک‌ها و لکه‌های صنعتی، حرکت به سمت فناوری‌های نوین و تولید با بهره‌وری بالا را ضروری دانست و بر استفاده از توان دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز فناوری برای رفع نیازهای تولید تأکید کرد.
رضوی‌تقوی فاصله میان پژوهش‌های دانشگاهی و نیازهای عملیاتی صنایع را یکی از موانع همکاری مؤثر این دو بخش دانست و خواستار آن شد که موضوع پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری از مسائل واقعی واحدهای تولیدی استخراج شود تا استادان و دانشجویان بتوانند در قالب پروژه‌های مشخص، راهکارهای کاربردی ارائه دهند.
وی اعلام کرد اتاق بازرگانی آمادگی دارد برای ایجاد ارتباط مستقیم میان واحدهای تولیدی و دانشگاه‌ها و استفاده از ظرفیت‌های علمی و آزمایشگاهی در بررسی مشکلات صنعتی همکاری کند.
احیای صنایع راکد و استفاده از ظرفیت‌های خالی
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده از سوی رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی البرز، استفاده از ظرفیت واحدهای صنعتی غیرفعال و بهره‌برداری بهتر از امکانات موجود بود.
رضوی‌تقوی با اشاره به شناسایی شمار قابل‌توجهی از واحدهای صنعتی غیرفعال در جریان تدوین سند توسعه اقتصادی استان گفت: برخی از این واحدها با وجود سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، فعالیتی ندارند و می‌توان با انتخاب تعدادی از آن‌ها به‌عنوان نمونه، مشکلات مالی، ساختاری و تولیدی‌شان را بررسی کرد و با کمک دانشگاه‌ها، زمینه بازگشت آن‌ها به چرخه تولید را فراهم ساخت.
وی اجرای پروژه‌های پایلوت برای احیای واحدهای راکد را از پیشنهادهای مطرح‌شده در این زمینه برشمرد و از پیگیری موضوع «تولید بدون کارخانه» در اتاق بازرگانی البرز خبر داد.
به گفته وی، در این الگو، واحدهایی که ظرفیت تولید خالی دارند، می‌توانند بدون سرمایه‌گذاری مجدد برای احداث کارخانه، از امکانات موجود برای تولید محصولات جدید استفاده کنند و بخش‌هایی مانند بازاریابی و فروش را به‌صورت جداگانه مدیریت کنند.
رضوی‌تقوی همچنین اصلاح سازوکارهای کارورزی دانشجویان را ضروری دانست و تأکید کرد: حضور دانشجویان در محیط واقعی تولید باید به کسب تجربه عملی، آشنایی با فرایندهای صنعتی و ایجاد ارتباط مؤثرتر میان فارغ‌التحصیلان و بازار کار منجر شود.
آزمون اصلی؛ تبدیل همایش به اقدام عملی
سخنان مطرح‌شده در نخستین رویداد تخصصی تحول صنایع البرز نشان می‌دهد که مسیر توسعه صنعتی استان، بیش از هر زمان دیگری به هم‌افزایی میان دانشگاه، بخش خصوصی، دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های فناور وابسته است. هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین می‌توانند به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، ارتقای کیفیت محصولات و مدیریت بهتر منابع کمک کنند، اما دستیابی به این نتایج بدون زیرساخت پایدار، نیروی انسانی متخصص و تعریف پروژه‌های مشخص امکان‌پذیر نیست.
از سوی دیگر، محدودیت آب، برق، انرژی و زمین، ضرورت استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، احیای واحدهای صنعتی راکد، استفاده از ظرفیت خالی کارخانه‌ها، هدایت پژوهش‌های دانشگاهی به سمت مسائل واقعی تولید و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند در کنار هوشمندسازی، بخشی از مسیر افزایش توان رقابتی صنایع استان باشد.
با این حال، معیار موفقیت چنین رویدادهایی نه تعداد سخنرانی‌ها و نشست‌ها، بلکه میزان تغییراتی است که پس از آن در محیط واقعی تولید رخ می‌دهد. تشکیل کارگروه‌های تخصصی، تعیین مسائل اولویت‌دار صنایع، تعریف پروژه‌های مشترک دانشگاهی، اجرای طرح‌های پایلوت و ارزیابی نتایج آن‌ها می‌تواند نخستین گام برای تبدیل ظرفیت‌های علمی و فناورانه البرز به دستاوردهای اقتصادی باشد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا پیشنهادهای مطرح‌شده در این رویداد به برنامه‌ای اجرایی با مسئولیت‌های مشخص و زمان‌بندی روشن تبدیل خواهد شد یا همچنان فاصله میان دانشگاه و صنعت، یکی از موانع بهره‌گیری از ظرفیت‌های استان باقی می‌ماند؟ پاسخ به این پرسش بیش از هر سخنرانی، میزان جدیت متولیان در تحقق تحول صنعتی البرز را مشخص خواهد کرد.
نظر شما