به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، مبلمان شهری در معنای امروزی مجموعه‌ای از عناصر کاربردی و زیبایی‌شناختی است که میان ساختمان‌ها و بدنه خیابان قرار می‌گیرد: نیمکت، میز، سایه‌بان، روشنایی، گلدان، ایستگاه دوچرخه، تابلوهای راهنما، بازی‌های خیابانی و سازه‌های قابل‌جابه‌جایی. اهمیت این عناصر از آن روست که تعیین می‌کنند یک فضای باز فقط محل عبور باشد یا مکانی برای توقف، گفت‌وگو، بازی، استراحت و فعالیت اقتصادی. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند مبلمان شهری در شکل‌دادن به رفتارهای روزمره، دسترسی‌پذیری و حس امنیت شهروندان نقش مهمی دارد.
طراحی خوب مبلمان شهری سه کارکرد فیزیکی، اجتماعی و اقلیمی را هم‌زمان پوشش می‌دهد. در بعد فیزیکی نیمکت، میز، سایه‌بان، آب‌خوری، پایه دوچرخه و عناصر بازی، امکان نشستن، استراحت، توقف و استفاده راحت از فضای عمومی را برای گروه‌های مختلف سنی و توانمندی فراهم می‌کنند.
در بعد اجتماعی مبلمان شهری بستر گفت‌وگو، دیدار، بازی کودکان، فعالیت‌های محله‌ای و شکل‌گیری حس تعلق می‌شود. صندلی‌هایی که رو به یکدیگر قرار می‌گیرند، میزهای پیک‌نیک، زمین‌های بازی کوچک و سایه‌بان‌های جمعی، تعامل میان ساکنان را افزایش می‌دهند و فضای عمومی را از محلی بی‌روح به مکانی زنده و امن تبدیل می‌کنند. حضور بیشتر مردم به افزایش امنیت و سرزندگی محله کمک می‌کند.
در بعد اقلیمی و زیست‌محیطی گلدان‌ها، درختان، سایه‌بان‌ها و سطوح سبز دمای سطح را کاهش می‌دهند، تبخیر و تابش مستقیم را مهار می‌کنند و ماندگاری شهروندان در فضای باز را در روزهای گرم افزایش می‌دهند. مطالعات اخیر نشان می‌دهند عناصر سایه‌دار و گیاهی می‌توانند دمای سطح را تا حدود ۲.۶ درجه سانتیگراد کاهش دهند.
مبلمان شهری یکی از ابزارهای کم‌هزینه اما اثرگذار برای تقویت اقتصاد محلی است، زیرا با افزایش زمان حضور مردم در خیابان، تشویق پیاده‌روی، ایجاد فرصت برای نشستن و فعالیت‌های روباز و بهبود جذابیت محیط، تردد مشتریان و فروش کسب‌وکارهای کوچک را بالا می‌برد. هرچه فرد بیشتر در یک خیابان بماند، احتمال خرید، نوشیدن قهوه، صرف غذا، بازدید از فروشگاه‌ها و استفاده از خدمات محلی بیشتر می‌شود. مطالعات نشان می‌دهند صندلی عمومی و رستوران‌داری کنار پیاده‌رو در مناطق خرده‌فروشی، فعالیت پیاده و کسب‌وکار محلی را افزایش می‌دهد.
بهبود فضای عمومی نیز اثر مستقیم بر عملکرد خرده‌فروشی دارد. یک ارزیابی در بریتانیا برآورد کرده که ارتقای فضاهای عمومی می‌تواند فروش و گردش مالی خرده‌فروشی را ۱۵ تا ۲۵ درصد و تردد خریداران را ۱۰ تا ۴۵ درصد افزایش دهد. وقتی فضای عمومی جذاب‌تر شود، مغازه‌های خالی کمتر می‌شوند و سرمایه‌گذاری در محله افزایش می‌یابد. پژوهشی در لندن نشان داد در خیابان‌هایی که بهبود فضای عمومی اجرا شده بود، نرخ خالی‌ماندن مغازه‌ها سالانه ۱۷ درصد کمتر بود؛ عاملی که برای پایداری اقتصاد محلی اهمیت زیادی دارد.
گلدان‌ها، درختان و سایه‌بان‌ها نیز با ساختن محیطی دلپذیرتر، مردم را در روزهای گرم یا پس از بارش بیشتر در خیابان نگه می‌دارند. نورپردازی مناسب و مبلمان مقاوم، حس امنیت را بالا می‌برد و امکان فعالیت مغازه‌ها، کافه‌ها و رویدادهای شبانه را گسترش می‌دهد.
میلان؛ میدان‌های باز و بازگشت مردم به خیابان
میلان یکی از موفق‌ترین شهرهای جهان در استفاده از مبلمان شهری برای بازگرداندن فضا به پیاده‌ها است. برنامه «میدان‌های باز» با تبدیل بخشی از پارکینگ‌ها و معابر خودرومحور به میدان‌های پیاده‌محور آغاز شد و در ادامه به یکی از پروژه‌های شاخص شهر تبدیل شد. تا آوریل ۲۰۲۵، شهرداری میلان ۵۲ پروژه در چارچوب این برنامه اجرا کرده و بیش از ۵۶ هزار مترمربع فضای شهری را به عرصه‌های پیاده و قابل‌زندگی تبدیل کرده است.
ابزار اصلی این تحول، مبلمان شهری است. شهرداری میلان در این پروژه‌ها ۴۳۰ نیمکت، ۱۳۰ پایه دوچرخه با ظرفیت ۶۵۰ دوچرخه، ۵۵ میز پیک‌نیک، ۴۳ میز پینگ‌پنگ و ۴۶۰ گلدان و بستر کاشت سبزیجات نصب کرده است. این عناصر فقط برای زیباسازی نصب نشده‌اند؛ آن‌ها مرزهای نرم میان پیاده‌رو، فضای بازی و معبر خودرو را مشخص می‌کنند، سرعت خودروها را کاهش می‌دهند و به شهروندان انگیزه می‌دهند در فضای عمومی بمانند.
نتیجه این مداخله‌ها در بعضی محله‌ها قابل‌اندازه‌گیری بوده است. در محدوده میدان فرارا و خیابان کماکیو، پس از ایجاد مسیر دوچرخه دوطرفه و تجهیز فضا به مبلمان شهری، شمار دوچرخه‌سواران ۴۷ درصد و عابران پیاده ۳۰ درصد افزایش یافته است. سازه‌های رنگی و موقت نیز در نهایت به طراحی دائمی تبدیل شده‌اند؛ سنگ‌فرش قرمز، لکه‌های سبز، درخت، بوته و گل، همراه با نیمکت‌های عمومی و میزهای پینگ‌پنگ، میدان‌های موقت را به میدان‌های پایدار شهری تبدیل کرده‌اند.
میلان نشان می‌دهد مبلمان شهری می‌تواند ابزار سیاست حمل‌ونقل هم باشد. وقتی نیمکت، گلدان و میز بازی در محل درستی قرار می‌گیرند، خودرو به‌طور طبیعی کندتر حرکت می‌کند، پیاده‌ها امن‌تر می‌شوند و کسب‌وکارهای کوچک نیز از تردد بیشتر مردم بهره می‌برند. برنامه میدان‌های باز در مجموع به کاهش تصادفات، تقویت تحرک فعال، افزایش سرزندگی محله و پشتیبانی از فعالیت‌های تجاری کوچک کمک کرده است.
استانبول؛ نیمکت خورشیدی کادی‌کوی و مبلمان شهری چندکاربری
منطقه کادی‌کوی استانبول در سال ۲۰۲۵ نمونه‌ای نو از مبلمان شهری چندکاربری و انرژی‌محور را معرفی کرد: نیمکت شهری مجهز به پنل خورشیدی که هم‌زمان جای نشستن، روشنایی، شارژ دستگاه‌های الکترونیکی و اطلاع‌رسانی عمومی را فراهم می‌کند. این نمونه اولیه در چارچوب پروژه اروپایی UP۲۰۳۰ و با هدف کمک به هدف بی‌طرفی اقلیمی استانبول تا ۲۰۳۰ طراحی و ساخته شد.
این مبلمان از پنل‌های خورشیدی شیشه‌شیشه با فناوری سلول‌های IBC با بازده بالا و فولاد ترکیه‌ای ساخته شده است. سطح کل پنل‌ها حدود ۱۴ مترمربع است و ظرفیت تولید نظری سالانه آن نزدیک به ۲۳۷۳ کیلووات‌ساعت برآورد شده است. سامانه به‌صورت مستقل از شبکه برق کار می‌کند و توانایی شارژ سالانه حدود ۱۱۰۰ گوشی هوشمند، ۲۴۰ تبلت و ۱۱۵ لپ‌تاپ را در شبانه‌روز دارد.
نکته مهم این پروژه تولید محلی و کاهش پسماند است. ماژول‌های بتنی نیمکت با چاپ سه‌بعدی در محل ساخته شده‌اند تا ضایعات ساخت کمینه شود. سازه با بتن مقاومت بالا و فولاد محلی طراحی شده است تا در برابر شرایط بیرونی و استفاده سنگین شهری مقاومت کند. برآورد پروژه نشان می‌دهد این نمونه می‌تواند سالانه حدود ۱۵۹۴ کیلوگرم انتشار دی‌اکسیدکربن را کاهش دهد.
اهمیت اقتصادی این طرح در پیوند آن با رفتار شهروندان است. نیمکت‌های مجهز به شارژ، نور و سایه، مردم را به ماندن طولانی‌تر در فضای عمومی تشویق می‌کنند. ماندگاری بیشتر به معنای تردد بیشتر برای کافه‌ها، رستوران‌ها، فروشگاه‌ها و خدمات محلی است. در منطقه‌ای همچون کادی‌کوی که با تراکم بالا، فروشگاه‌های متنوع و زندگی شبانه شناخته می‌شود، چنین مبلمانی می‌تواند به بهبود تجربه پیاده و به افزایش گردش مالی کسب‌وکارهای کوچک کمک کند.
طراحان برنامه‌ریزی کرده‌اند این الگو را در آینده به پارک‌ها، محوطه‌های دانشگاهی، ایستگاه‌های حمل‌ونقل و مناطق مختلف استانبول گسترش دهند. توسعه آینده با حمایت پروژه‌های اتحادیه اروپا، بودجه‌های محلی، حامیان خصوصی و همکاری شهرداری کلان‌شهر استانبول تامین خواهد شد. نیمکت خورشیدی کادی‌کوی یک نمونه زیبایی‌شناختی نیست، بلکه نمونه‌ای از «مبلمان شهری به‌مثابه زیرساخت انرژی و خدمات عمومی» است.
باکو؛ خیابان اسلام صفارلی و بازگشت پیاده‌محوری به مرکز شهر
باکو در سال ۲۰۲۶ با بازسازی خیابان اسلام صفارلی، نمونه‌ای روشن از به‌کارگیری مبلمان شهری برای تقویت پیاده‌محوری و اقتصاد مرکز شهر ارائه کرد. این خیابان پس از بازسازی در مه ۲۰۲۶ افتتاح شد و امکاناتی از جمله فضاهای نشستن برای ساکنان و بازدیدکنندگان ایجاد شد و کاشت گسترده درخت و گیاه به آن اضافه شد.
طراحی جدید خیابان بر کاهش سهم خودرو و افزایش کیفیت پیاده‌روی متمرکز است. سنگ‌فرش‌کاری بخش عمده مسیر تکمیل شده است و نیمکت‌ها در بخش‌هایی از خیابان نصب شده‌اند تا ظاهر کلی فضا با الگوی پیاده‌راه مدرن هماهنگ شود. هدف اعلام‌شده، گسترش شبکه خیابان‌های پیاده‌محور در خارج از شهر قدیمی باکو و تقویت پیوستگی پیاده‌روی در مرکز شهر است.
افزون بر این، باکو در سال ۲۰۲۵، ۱۵ کیلومتر مسیر جدید برای حمل‌ونقل خرد و میکروموبیلیتی ایجاد کرد و طول کل این شبکه را به ۶۰ کیلومتر رساند. گزارش انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل در سال ۲۰۲۶ نیز تلاش باکو برای بازطراحی فضاهای شهری و ایجاد دسترسی راحت‌تر برای پیاده‌ها را نمونه‌ای شاخص معرفی کرده است. مبلمان شهری در باکو بخشی از راهبرد گسترده‌تر «شهر برای انسان» است. وقتی نیمکت، درخت، پیاده‌راه و مسیر میکروموبیلیتی با هم ترکیب شوند، مرکز شهر نه‌تنها زیباتر می‌شود، بلکه برای کسب‌وکارهای محلی نیز جذاب‌تر و سودآورتر خواهد شد.
جوندالوپ؛ پارکلت‌های ماژولار برای فعال‌سازی مرکز شهر
جوندالوپ در استرالیای غربی مجموعه‌ای از پارکلت‌های ماژولار را در چارچوب برنامه فعال‌سازی مرکز شهر اجرا کرد. این پارکلت‌ها به‌عنوان عناصر قابل‌جابه‌جایی فضای عمومی طراحی شدند و شامل سایه‌بان، صندلی، میز، سکوی مرتفع، گلدان و جای پارک دوچرخه هستند. هدف جوندالوپ تشویق مردم به ماندن بیشتر در مرکز شهر، تقویت فعالیت‌های روباز و پشتیبانی از اقتصاد محلی است.
ویژگی فنی مهم این پروژه قابلیت جابه‌جایی مبلمان است. سازه‌ها طوری ساخته شده‌اند که بتوان آن‌ها را در نقاط مختلف مرکز شهر نصب کرد، بنابراین شهرداری می‌تواند بر اساس فصل، رویدادها، تراکم عابران و بازخورد کسب‌وکارها، چیدمان را تغییر دهد. این انعطاف هزینه آزمایش‌وخطا را کاهش می‌دهد و به شهر امکان می‌دهد پیش از ساخت دائمی، بهترین مکان و ترکیب عناصر را پیدا کند.
برنامه فعال‌سازی مرکز شهر جوندالوپ بخشی از رویکرد گسترده‌تری است که در آن هنر خیابانی، کاشت گیاهان تازه، عناصر بازی، آرام‌سازی ترافیک و مبلمان شهری هدفمند برای جذاب‌ترکردن محیط شهری به‌کار گرفته می‌شوند. شهرداری جوندالوپ در برنامه سرمایه‌ای ۲۰۲۵ -۲۰۲۹ نیز ۶۸۰ هزار دلار استرالیا برای پروژه‌های فعال‌سازی مرکز شهر اختصاص داده و جداگانه ۴۰ هزار دلار برای نوسازی صندلی‌های پارک‌ها و فضاهای عمومی در نظر گرفته است.
نتیجه اعلام‌شده پروژه پارکلت‌ها ایجاد دارایی عمومی مقاوم، قابل‌دسترس و قابل‌استفاده مجدد است که فعالیت روباز را افزایش داده و مردم را به ماندن طولانی‌تر در مرکز شهر تشویق کرده است. این نمونه نشان می‌دهد که مبلمان شهری نباید سنگین، دائمی و پرهزینه باشد؛ گاهی چند پارکلت ماژولار با سایه، صندلی و گیاه می‌تواند سرزندگی یک خیابان را تغییر دهد و پیوند میان فضای عمومی، کسب‌وکارهای محلی و زندگی روزمره را تقویت کند.
نظر شما