مینا همتی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به پیوند میان ورزش پهلوانی و ادبیات کهن ایرانی اظهار کرد: برای شناخت فرهنگ پهلوانی باید به تصویری توجه کنیم که ادبیات فارسی از پهلوان ارائه می‌دهد. در این تصویر، قدرت جسمانی به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست، بلکه آنچه به توانایی فرد معنا و ارزش می‌بخشد، نحوه استفاده از قدرت و پایبندی به اصول اخلاقی است.
وی افزود: در ادبیات حماسی ایران، پهلوانان با ویژگی‌هایی همچون شجاعت، وفاداری، خردمندی و مسئولیت‌پذیری شناخته می‌شوند. پهلوان کسی نیست که تنها بر حریف خود غلبه کند، بلکه باید بتواند در موقعیت‌های دشوار تصمیم درست بگیرد و قدرتش را در مسیر حفظ ارزش‌ها به کار گیرد. از این منظر، پهلوانی یک ویژگی چندبعدی است که جسم و اخلاق را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
پژوهشگر ادبیات فارسی و مدرس دانشگاه با اشاره به جایگاه شاهنامه فردوسی در بازنمایی فرهنگ پهلوانی گفت: شاهنامه یکی از مهم‌ترین آثار برای شناخت الگوهای پهلوانی در فرهنگ ایرانی است. فردوسی در روایت زندگی و کنش شخصیت‌هایی همچون رستم با موقعیت‌هایی روبه‌رویمان می‌کند که در آن‌ها قدرت بدنی تنها بخشی از هویت پهلوان است و انتخاب‌های اخلاقی، وفاداری و مسئولیت در برابر دیگران نیز اهمیت دارند.
همتی ادامه داد: در داستان‌های شاهنامه، پهلوانی همواره با آزمون همراه است. شخصیت‌ها در کنار نبردهای دشوار با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شوند که تصمیم‌گیری در آن‌ها به خرد و شناخت پیامدهای رفتار نیاز دارد. همین موضوع موجب می‌شود پهلوانان شاهنامه تنها قهرمانانی برخوردار از نیروی بدنی نباشند، بلکه شخصیت‌هایی باشند که رفتار و انتخاب‌هایشان امکان بررسی و تحلیل دارد.
وی با تأکید بر اینکه ادبیات حماسی را نباید تنها مجموعه‌ای از روایت‌های جنگی دانست، گفت: در این آثار، نبردها بستری برای طرح موضوعاتی همچون دادگری، وفاداری، مسئولیت و پیامدهای تصمیم‌های انسانی هستند. از این‌رو، خواندن شاهنامه می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در مفهوم قدرت و نسبت آن با اخلاق فراهم کند.
از پهلوانی حماسی تا جوانمردی اخلاقی
این مدرس دانشگاه درباره بازتاب مفاهیم پهلوانی در دیگر آثار ادبیات فارسی تصریح کرد: اگر در شاهنامه با چهره حماسی پهلوانی روبه‌رو هستیم، در آثار اخلاقی و تعلیمی نیز می‌توان مفاهیمی را پیدا کرد که به منش جوانمردانه و مسئولیت انسان در برابر دیگران مربوط می‌شوند. در این آثار، ارزش‌هایی همچون فروتنی، پرهیز از غرور، مهار خشم و رعایت حقوق دیگران اهمیت دارند.
همتی افزود: در حکایت‌های سعدی و آموزه‌های اخلاقی مولانا، توجه به رفتار انسان و چگونگی رویارویی او با دیگران جایگاه ویژه‌ای دارد. هرچند نمی‌توان همه این مفاهیم را به‌طور مستقیم معادل ورزش پهلوانی دانست، اما میان آن‌ها و آرمان‌های اخلاقی پهلوانی همچون خویشتن‌داری، انصاف و پرهیز از خودبرتربینی، زمینه‌های مشترکی وجود دارد.
وی اضافه کرد: یکی از نکات مهم در بررسی ادبیات کهن این است که قدرت، بدون برخورداری از فضیلت اخلاقی ارزشمند تلقی نمی‌شود. این نگاه می‌تواند در روزگار ما نیز مورد توجه قرار گیرد؛ به‌ویژه در ورزش حرفه‌ای که موفقیت و رقابت در کنار رعایت اخلاق و احترام به حریف، معنا پیدا می‌کنند.
نظر شما