به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در این شهرها، ممکن است مسیر روزانه دانش‌آموزان از کنار قبرهای قدیمی بگذرد، خانواده‌ها در محوطه گورستان گرد هم بیایند، گردشگران از میان آرامگاه‌های تاریخی عبور کنند یا ساکنان محله، گورستان را مانند یک فضای عمومی بشناسند. این ارتباط نزدیک میان زندگی و مرگ، از گورستان‌هایی که در مرکز شهرهای اروپایی قرار گرفته‌اند تا آرامستان‌هایی در آسیا و آمریکای لاتین که همچنان محل برگزاری آیین‌های خانوادگی و مذهبی هستند، در فرهنگ‌های مختلف شکل‌های متفاوتی دارد. در چنین مکان‌هایی، گورستان دیگر تنها نقطه‌ای برای پایان زندگی نیست، بلکه بخشی از داستانی است که شهروندان هر روز در آن زندگی می‌کنند. از منظر برنامه‌ریزی شهری نیز گورستان‌ها می‌توانند هم‌زمان مکان‌هایی برای سوگواری، حفظ میراث تاریخی، حمایت از تنوع زیستی و تامین بخشی از فضای سبز شهر باشند.
۱. قاهره؛ شهری که محله‌هایش در میان آرامگاه‌ها شکل‌گرفته‌اند
در قاهره، یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های هم‌زیستی زندگی و مرگ دیده می‌شود. منطقه‌ای که به «شهر مردگان» (City of the Dead) شهرت دارد، مجموعه‌ای گسترده از گورستان‌های تاریخی، آرامگاه‌های خانوادگی و بناهای یادبود است که در طول زمان با محله‌های مسکونی درآمیخته‌اند. این محدوده بخشی از تاریخ شهری قاهره را در خود جای‌داده است و آرامگاه‌های آن به دوره‌های مختلف تعلق دارند. نتایج یک پژوهش منتشرشده در نشریه Urban History دانشگاه کمبریج نیز نشان می‌دهد که گورستان‌های قاهره در قرون وسطی، فضاهایی جدا از شهر نبودند، بلکه در ساختار اجتماعی و شهری آن نقش داشتند. در واقع زندگی روزمره در این محدوده، مرز میان فضای مسکونی و فضای تدفین را کم‌رنگ کرده است. برخی خانواده‌ها در خانه‌های ساخته‌شده در محدوده گورستان‌ها یا در نزدیکی آرامگاه‌ها، زندگی می‌کنند و فعالیت‌های روزمره، رفت‌وآمد و کسب‌وکار در کنار بناهای تاریخی، جریان دارد. البته این وضعیت در همه بخش‌های شهر مردگان یکسان نیست و نباید تمام ساکنان آن را افرادی دانست که داخل مقبره‌ها زندگی می‌کنند. کمبود مسکن، گسترش شهر و شرایط اقتصادی، از عوامل مهم شکل‌گیری این هم‌زیستی پیچیده بوده است.
۲. مانیل؛ زندگی در میان قبرها
در مانیـل، گورستان‌های عمومی در بعضی مناطق به فضایی برای زندگی گروهی خانواده‌های کم‌درآمد تبدیل شده‌اند. گورستان شمالی مانیل با مساحتی حدود ۵۴ هکتار، یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این وضعیت است. گزارش روزنامه گاردین در سال ۲۰۱۸ از سکونت صدها خانواده در این گورستان خبر داد؛ خانواده‌هایی که برخی از آن‌ها چندین دهه در این محدوده زندگی کرده‌اند. برای این ساکنان، گورستان تنها مکانی برای دفن مردگان نیست، بلکه محل زندگی، کار و شکل‌گیری روابط اجتماعی نیز هست. بعضی از افراد به نگهداری قبرها، ساخت سنگ قبر، فروش گل یا تهیه تابوت مشغول‌اند و از همین راه، امرار معاش می‌کنند. گزارش الجزیره نیز از کودکانی خبر می‌دهد که در فضای میان آرامگاه‌های این شهر بازی می‌کنند و کلاس‌هایی که در بعضی ساختمان‌های تدفینی برگزار شده‌اند. با این حال، این نوع هم‌زیستی را نباید تنها یک جاذبه گردشگری دانست؛ فقر، کمبود مسکن و دسترسی ناکافی به خدمات عمومی، بخش مهمی از واقعیت زندگی این جوامع است.
۳. توکیو؛ گورستان بخشی از فضای شهری
در توکیو، گورستان‌ها در بعضی مناطق نه‌فقط برای یادبود درگذشتگان، بلکه به‌عنوان بخشی از منظر شهری و فضاهای سبز شناخته می‌شوند. گورستان یاناکا، با مسیرهای آرام و درختان سبز خود، نمونه‌ای از حضور آرامستان در بافت زنده شهر است. در فصل شکوفه‌های گیلاس، درختان این محدوده، جلوه‌ای متفاوت پیدا می‌کنند و محیط گورستان با تغییر فصل، تجربه‌ای بصری و فرهنگی ایجاد می‌کند. پژوهشی که در اوت ۲۰۲۵ در مجله علمی Land منتشر شد، کاربردهای گوناگون گورستان‌های شهری توکیو را بررسی کرد. بر اساس تحلیل نظرات کاربران، طبیعت‌گردی و توجه به میراث فرهنگی، از مهم‌ترین فعالیت‌های غیر از مراسم عزاداری در این مکان گزارش شده است، همچنین پیاده‌روی و استفاده از محیط آرام برای تامل نیز در میان نظرات کاربران ثبت شده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که گورستان‌های توکیو کنار کارکرد اصلی خود می‌توانند بخشی از تجربه روزانه شهروندان و شبکه فضای سبز شهری باشند، البته همه گورستان‌ها برای هر نوع تفریحی مناسب نیستند و احترام به آرامش خانواده‌های سوگوار همچنان اهمیت زیادی دارد.
۴. پاریس؛ آرامستان‌هایی در دل زندگی شهری
در پاریس، گورستان‌ها بخشی از تاریخ و جغرافیای شهر هستند. آرامستان پرلاشز، مونپارناس و مونمارتر، از شناخته‌شده‌ترین گورستان‌های تاریخی پاریس هستند که در میان بافت شهری قرار گرفته‌اند. این مکان‌ها علاوه بر کارکرد تدفینی، حافظه فرهنگی شهر را حفظ می‌کنند و آرامگاه هنرمندان، نویسندگان و چهره‌های تاریخی، آن‌ها را به مقصدی برای علاقه‌مندان به تاریخ و هنر تبدیل کرده است. بر اساس اطلاعات رسمی شهرداری پاریس، این شهر ۲۰ گورستان دارد که ۱۴ مورد در محدوده پایتخت و شش مورد در مناطق پیرامون قرار گرفته‌اند. شهرداری پاریس این مکان‌ها را علاوه بر فضاهای یادبود، بخشی از میراث معماری و طبیعی شهر می‌داند. بااین‌حال، مقررات رسمی بر حفظ سکوت و نظافت این مکان‌ها تاکید می‌کنند و فعالیت‌هایی مانند پیک‌نیک و تفریح در آن‌ها مجاز نیست، بنابراین حضور گورستان در زندگی روزمره پاریسی‌ها بیشتر از مسیر رفت‌وآمد، بازدید فرهنگی، یادبود و تجربه فضای تاریخی شهر، شکل می‌گیرد.
۵. تانا توراجا؛ جایی که آیین‌های مرگ بخشی از زندگی اجتماعی‌اند
در منطقه تانا توراجا در جزیره سولاوسی اندونزی، ارتباط میان زندگی روزمره، خانواده و آیین‌های تدفین جایگاه ویژه‌ای دارد. در این منطقه محل‌های دفن در غارها یا شکاف‌های صخره‌ای قرار گرفته‌اند و بعضی تابوت‌ها نیز از دیواره‌های سنگی آویزان شده‌اند. گورستان لندا (Londa) و روستای تاریخی کته‌کسو از نمونه‌های شناخته‌شده این سنت‌های تدفینی هستند. در فرهنگ توراجا، مراسم تدفین می‌تواند رویدادی اجتماعی و خانوادگی باشد که مشارکت خویشاوندان و اعضای جامعه را دربرمی‌گیرد. پژوهش‌های مردم‌شناختی درباره زندگی روزمره مردم توراجا نشان داده‌اند که مراسم تشییع و تدفین در فعالیت‌های جمعی این منطقه، نقش مهمی دارند، بنابراین حضور گورستان در زندگی مردم به نزدیکی جغرافیایی خانه‌ها به محل دفن محدود نمی‌شود، بلکه خاطره نیاکان و آیین‌های مربوط به درگذشتگان نیز در روابط خانوادگی و هویت فرهنگی جامعه حضور دارد.
نظر شما