به گزارش خبرگزاری ایمنا، علی قاسم‌زاده در برنامه تلویزیونی «عالی‌قاپو» با اشاره به نقش تمدن تاریخی ایران در شکل‌گیری هویت و روحیه جمعی ایرانیان اظهار کرد: احساس تعلق به سرزمین، همدلی اجتماعی و ایمان، از مهم‌ترین سرمایه‌هایی است که مردم ایران در طول تاریخ به پشتوانه آن از بحران‌ها عبور کرده‌اند و در جریان جنگ چهل‌روزه نیز جلوه‌های تازه‌ای از این ظرفیت‌ها به نمایش گذاشتند؛ سرمایه‌هایی که در کنار زیرساخت‌های شهری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تاب‌آوری شهرها و بازگشت آن‌ها به شرایط عادی پس از بحران دارد.
اصفهان؛ میراث‌دار ۳ دوره تمدنی بزرگ
وی با اشاره به پیشینه تاریخی و تمدنی اصفهان افزود: این شهر در طول تاریخ سه دوره مهم تمدنی آل‌بویه، سلجوقیان و صفویه را تجربه کرده است که نقطه اوج آن را می‌توان در دوره صفویه جست‌وجو کرد؛ دوره‌ای که آثار ارزشمندی در حوزه معماری، تولید دانش، آثار مکتوب و هنر برای ایران و جهان به یادگار گذاشت.
شهردار اصفهان با بیان اینکه بخشی از این میراث تمدنی در بناهای تاریخی شهر همچنان قابل مشاهده است، تصریح کرد: یکی از عظیم‌ترین آثار به‌جامانده از این دوره‌ها، بناهایی است که امروز در آن‌ها حضور داریم و با مشاهده آن‌ها می‌توان احساس عزت و غرور نسبت به گذشته ایران را تجربه کرد، چراکه صفویه تنها یک دوره تاریخی برای ایران نبود، بلکه در تاریخ تمدن جهان نیز نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری داشت.
قاسم‌زاده با تأکید بر ضرورت شناخت و پاسداشت این میراث تاریخی گفت: مردم ایران در عمل نشان داده‌اند که گذشته خود را می‌شناسند، به آن افتخار می‌کنند و پاسداران خوبی برای میراثی هستند که طی قرن‌ها از فرهنگ و تمدن ایرانی به نسل امروز رسیده است.
هویت تاریخی ایران؛ ریشه قدرت و ماندگاری ملت
وی با اشاره به اظهاراتی درباره بازگرداندن ایران به عصر حجر خاطرنشان کرد: چنین سخنانی را باید ناشی از ناآگاهی از تاریخ، عظمت و هویت ایران دانست. ایران سرزمینی با پیشینه‌ای عمیق و تمدنی ریشه‌دار است و مردم آن بارها نشان داده‌اند که در روبه‌روه با فشارها و تهدیدها، نه‌تنها از پا نمی‌افتند، بلکه با انگیزه و آگاهی بیشتری از سرزمین خود دفاع می‌کنند.
شهردار اصفهان با اشاره به تجربه‌های مردم در جریان جنگ چهل‌روزه ادامه داد: بسیاری از مفاهیمی که پیش‌تر در کتاب‌های تاریخی خوانده بودیم، در این دوره عینیت پیدا کرد؛ یکی از این مفاهیم، معنای واقعی پرچم و قدرت وحدت‌آفرین آن بود؛ اینکه چگونه یک پرچم می‌تواند از کودک تا سالمند را گرد هم بیاورد، احساس عزت ایجاد کند و به نمادی برای دفاع از سرزمین تبدیل شود.
قاسم‌زاده با بیان اینکه تجربه حضور مردم در این روزها درک عمیق‌تری از مفهوم تعلق به وطن ایجاد کرد، افزود: گاهی تا زمانی که خودمان در یک موقعیت قرار نگیریم، عمق معنای یک نماد یا مفهوم را درک نمی‌کنیم؛ اما در این دوره، مشاهده کودکانی که پرچم ایران را تکان می‌دادند تا سالمندانی که در کنار دیگر شهروندان حضور داشتند، نشان داد که پرچم تا چه اندازه می‌تواند وحدت‌آفرین و الهام‌بخش باشد.
وی با اشاره به حضور مردم در میدان‌های شهر و مشارکت آن‌ها در کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان گفت: در روزهایی که خطر همچنان وجود داشت، گروه‌های جهادی و شهروندان عادی در کنار نیروهای امدادی برای کمک به همشهریان خود وارد میدان شدند. در بعضی موارد، مردم پیش از رسیدن نیروهای رسمی امدادرسانی، برای نجات افراد گرفتار در ساختمان‌های آسیب‌دیده اقدام می‌کردند و با پذیرش خطر، به یاری یکدیگر می‌شتافتند.
شهردار اصفهان با تأکید بر اینکه این رفتارها ریشه در فرهنگ و تجربه تاریخی ایرانیان دارد، تصریح کرد: مفاهیمی همچون همدلی و دفاع از میهن، سال‌ها در ادبیات، اسطوره‌ها و فرهنگ ما حضور داشته است. مضمون «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» و «چو ایران نباشد تن من مباد» تنها عبارات ادبی نیستند، بلکه بازتابی از ارزش‌هایی هستند که در طول تاریخ در ذهن و جان مردم ما ریشه دوانده‌اند.
ناخودآگاه جمعی ایرانیان؛ سرمایه‌ای ریشه‌دار در تاریخ
قاسم‌زاده با اشاره به مفهوم ناخودآگاه جمعی از منظر روان‌شناسی اظهار کرد: ناخودآگاه جمعی را می‌توان مجموعه‌ای از تجربه‌ها، باورها و داشته‌های تاریخی دانست که طی نسل‌های متمادی در یک جامعه انباشته شده است. این سرمایه ممکن است در زندگی روزمره به‌طور مستقیم دیده نشود، اما در شرایط ویژه و هنگام روبه‌رو شدن با بحران‌ها، خود را آشکار می‌کند.
وی افزود: ملت ایران در طول تاریخ بارها با هجوم‌ها و تهدیدهای مختلف روبه‌رو شده است، اما هویت تاریخی و فرهنگی آن همچنان باقی مانده است. بخشی از قدرت جامعه ایرانی را باید در همین ریشه‌های عمیق تاریخی جست‌وجو کرد؛ ریشه‌هایی که در شرایط دشوار، ظرفیت ایستادگی، همبستگی و بازسازی را تقویت می‌کنند.
شهردار اصفهان با اشاره به نقش تنوع اجتماعی در شکل‌گیری همبستگی ملی ادامه داد: یکی از جلوه‌های مهم جنگ چهل‌روزه، حضور افرادی با دیدگاه‌ها، علایق و باورهای متفاوت کنار یکدیگر بود؛ کسانی که ممکن است در شرایط عادی در بسیاری از مسائل هم‌نظر نباشند، در دفاع از ایران و تمامیت ارضی آن به یک نقطه مشترک رسیدند.
قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: هنگامی که موضوع دفاع از سرزمین مطرح می‌شود، تفاوت‌ها نمی‌تواند اصل تعلق به وطن را از میان ببرد. اگر همه ما خود را متعلق به این خاک بدانیم و بر ضرورت صیانت از تمامیت ارضی کشور تأکید داشته باشیم، باید بتوانیم در کنار یکدیگر بایستیم و از این سرمایه مشترک حفاظت کنیم.
قدرت زن ایرانی در بحران‌ها آشکار شد
وی با اشاره به نقش زنان در جریان جنگ چهل‌روزه اظهار کرد: یکی از اتفاقات مهم این دوره، نمایان شدن ظرفیت‌ها و قدرت زنان ایرانی بود. سال‌ها روایت‌هایی درباره وضعیت زنان در ایران مطرح شده و تلاش شده است تصویری از نادیده گرفته شدن شخصیت و توانمندی آن‌ها ارائه شود، اما حضور زنان در این روزها نشان داد که واقعیت جامعه ایرانی بسیار عمیق‌تر و پیچیده‌تر از این روایت‌هاست.
شهردار اصفهان افزود: در دوران دفاع مقدس، مادران شهدا و خانواده‌هایی که عزیزان خود را در راه کشور از دست داده بودند، نمونه‌های روشنی از این روحیه بودند؛ اما در جنگ اخیر نیز زنان با پیشینه‌ها، علایق و دیدگاه‌های متفاوت، ظرفیت‌های خود را به نمایش گذاشتند و نشان دادند که در لحظات حساس، احساس تعلق به سرزمین می‌تواند زمینه‌ساز همبستگی گسترده شود.
قاسم‌زاده با اشاره به شهادت شهروندان با پیشینه‌های اعتقادی متفاوت در اصفهان گفت: در این دوره، شهید ارمنی نیز داشتیم و با خانواده‌هایی روبه‌رو شدیم که با وجود تفاوت‌های احتمالی در باورها و دیدگاه‌ها، در دفاع از سرزمین و هویت ایرانی اشتراک نظر داشتند؛ این واقعیت نشان می‌دهد که تعلق به ایران می‌تواند پیوندی فراتر از تفاوت‌های فردی و اعتقادی ایجاد کند.
وی با اشاره به دیدار خود با خانواده یکی از دختران شهید اصفهان ادامه داد: این دختر در آغاز روز برای رفتن به محل کار خود از خانه خارج شده بود و در جریان اصابت موشک به یکی از بناهای شهر و موج ناشی از آن جان خود را از دست داد. مادر این شهید، با وجود اندوه از دست دادن فرزندش، از او و مسیری که به آن افتخار می‌کرد، با عزت و سربلندی یاد می‌کرد.
شهردار اصفهان تأکید کرد: چنین روایت‌هایی از سرمایه‌های ماندگار جامعه ماست. ممکن است افراد از نظر اعتقادی یا سلیقه‌ای تفاوت‌هایی داشته باشند، اما هنگامی که پای ایران و دفاع از سرزمین به میان می‌آید، می‌توانند در کنار هم قرار بگیرند و از یک هویت مشترک صیانت کنند.
احساس تعلق به وطن؛ از روستاهای زاگرس تا میدان‌های شهر
قاسم‌زاده با اشاره به گستردگی حضور مردم در مناطق مختلف کشور گفت: در جریان جنگ چهل‌روزه، گاهی تصور می‌شد جلوه‌های همبستگی و حضور مردمی بیشتر به شهرهای بزرگ اختصاص دارد، اما مشاهده روستاهای کوچک نشان داد که این احساس تعلق در سراسر کشور وجود دارد، چراکه در برخی روستاها، با وجود جمعیت محدود، مردم همان شعارها و همان روحیه‌ای را نشان می‌دادند که در محله‌ها و میدان‌های شهرهای بزرگ دیده می‌شد.
وی با اشاره به حضور زاگرس‌نشینان در جریان مقابله با تهدیدهای هوایی افزود: هنگامی که خبر فرود خلبان مطرح شد، مردم مناطق زاگرس با امکاناتی که در اختیار داشتند وارد میدان شدند که این رفتارها را باید در چارچوب احساس تعلق به سرزمین تحلیل کرد؛ احساسی که در آن، فرد خود را صاحب خانه‌ای می‌داند که باید از آن حفاظت کند.
شهردار اصفهان با تأکید بر اینکه این احساس تعلق به گروه یا قشر خاصی محدود نیست، تصریح کرد: در این دوره، دامنه سنی مشارکت‌کنندگان نیز بسیار گسترده بوده است؛ از کودکان خردسالی که در آغوش والدین خود پرچم تکان می‌دهند تا سالمندان ۸۰ و ۹۰ سالهای که در میدان‌ها حضور پیدا می‌کنند؛ این گستردگی نشان می‌دهد که دفاع از سرزمین و مشارکت در شرایط بحرانی می‌تواند شکل‌های متنوعی داشته باشد و هر فرد، متناسب با توان خود، نقشی ایفا کند.
قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: طی سالهای آینده، ابعاد مختلف تأثیر حضور مردم در این دوره بیشتر بررسی خواهد شد، اما آنچه امروز می‌توان مشاهده کرد، نقش احساس تعلق به وطن در ایجاد انگیزه، انسجام و مشارکت اجتماعی است؛ سرمایه‌ای که حاصل هزاران سال زندگی، تلاش و سازندگی در این سرزمین است.
همدلی مردم اصفهان؛ بازسازی ۱۸۰ خانه آسیب‌دیده در ۷۲ ساعت
وی با اشاره به یکی از حوادث رخ‌داده در محله هفتون اصفهان در جریان جنگ چهل‌روزه اظهار کرد: پس از اصابت موشک به این محله، با صحنه‌ای دشوار از نگرانی مردم برای خویشاوندان و همسایگان خود روبه‌رو شدیم؛ در این حادثه ۱۸۰ خانه آسیب دید و شش خانه به‌طور کامل تخریب شد؛ موضوعی که علاوه بر خسارت‌های مادی، نگرانی و اندوه فراوانی برای ساکنان محله به همراه داشت.
شهردار اصفهان افزود: در این شرایط، یکی از خیران با مشاهده وضعیت مردم اعلام آمادگی کرد که برای بازسازی و مرمت خانه‌های آسیب‌دیده وارد عمل شود؛ پس از بررسی وضعیت، این خیر فعالیت خود را آغاز کرد و در کمتر از ۷۲ ساعت، مرمت خانه‌هایی که به تعمیر نیاز داشتند، با تلاش شبانه‌روزی به سرانجام رسید.
قاسم‌زاده با بیان اینکه این اقدام نمونه‌ای از همدلی اجتماعی در شرایط بحرانی بود، تصریح کرد: همدلی زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوانیم شرایط را از نگاه فرد آسیب‌دیده ببینیم؛ وقتی خانواده‌ای خانه خود را از دست داده یا دیگر امکان زندگی در آن را ندارد، باید شرایط او را چنان درک کنیم که آرامش و امنیت آن خانواده به دغدغه ما تبدیل شود.
وی ادامه داد: اگر فردی در شرایط بحران بی‌خانمان شده است، همدلی واقعی آن است که دیگران برای تأمین سرپناه او احساس مسئولیت کنند؛ این نگاه فراتر از کمک مالی یا یک اقدام مقطعی است و به معنای پذیرفتن مسئولیت اجتماعی در برابر رنج و مشکلات دیگران است.
شهردار اصفهان با اشاره به اقدام مردم این محله در کاشت درخت به یاد شهدا گفت: چند روز پس از حادثه، در روز درختکاری، خانواده‌های شهدا و دیگر ساکنان محله در بوستان محل گرد هم آمدند و به یاد عزیزان ازدست‌رفته خود درخت کاشتند. این اقدام نمادی از امید و نگاه به آینده بود؛ مردمی که با وجود تجربه داغ و اندوه، برای آینده سرزمین خود نیز برنامه و امید داشتند.
واگذاری خانه‌های شخصی برای اسکان آسیب‌دیدگان
قاسم‌زاده با اشاره به مشارکت شهروندان در تأمین سرپناه برای خانواده‌های آسیب‌دیده گفت: در مقطعی، فراخوانی محدود منتشر شد و از شهروندانی که خانه خالی در اختیار داشتند درخواست کردیم در صورت امکان، آن را برای اسکان همشهریان آسیب‌دیده قرار دهند.
وی افزود: در ۴۸ ساعت نخست این فراخوان، حدود ۸۰ نفر اعلام آمادگی کردند و خانه‌های خود را برای استفاده همشهریان در اختیار گذاشتند که این اقدام، جلوه دیگری از مسئولیت‌پذیری و همدلی مردم بود؛ افرادی که در شرایط دشوار، بخشی از دارایی خود را برای کاهش مشکلات دیگران به میدان آوردند.
شهردار اصفهان تأکید کرد: این رفتارها نشان می‌دهد که سرمایه اجتماعی جامعه فقط در شعارها و اعلام مواضع خلاصه نمی‌شود، بلکه هنگامی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که افراد در عمل برای رفع مشکلات دیگران قدم بردارند. در چنین شرایطی، خانه و دارایی شخصی نیز می‌تواند به ابزاری برای حمایت از همشهریان تبدیل شود.
تاب‌آوری چیست؟ بهترین عملکرد در سخت‌ترین شرایط
قاسم‌زاده در ادامه با تشریح مفهوم تاب‌آوری از منظر روان‌شناسی اظهار کرد: تاب‌آوری یکی از مفاهیم مهم در روان‌شناسی مثبت‌گراست؛ رویکردی که به‌جای تمرکز صرف بر ضعف‌ها و مشکلات انسان، توانمندی‌ها و ظرفیت‌های او را مورد توجه قرار می‌دهد. تاب‌آوری را نباید صرفاً با صبر، استقامت، انعطاف‌پذیری یا سازگاری یکسان دانست، هرچند همه این مفاهیم می‌توانند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشند.
وی افزود: اگر بخواهیم تاب‌آوری را در یک تعریف کوتاه بیان کنیم، می‌توان گفت تاب‌آوری یعنی بهترین عملکرد در سخت‌ترین شرایط. ارزش و توانمندی انسان در شیوخ روبه‌رو شدن او با موقعیت‌های مختلف آشکار می‌شود؛ اینکه در شرایط دشوار چه واکنشی نشان می‌دهد و تا چه اندازه می‌تواند ظرفیت‌های خود را برای عبور از بحران به کار بگیرد.
شهردار اصفهان با اشاره به اینکه رنج و دشواری بخشی از واقعیت زندگی انسان است، تصریح کرد: تصور اینکه می‌توان در این جهان زندگی کاملاً عاری از رنج داشت، با واقعیت زندگی سازگار نیست. قرآن کریم نیز در آیه چهارم سوره بلد می‌فرماید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی کَبَدٍ»؛ انسان در رنج و سختی آفریده شده است؛ آنچه اهمیت دارد، چگونگی روبه‌روه انسان با مشکلات و استفاده از ظرفیت‌های درونی برای عبور از آن‌هاست.
قاسم‌زاده ادامه داد: دشواری‌ها و بحران‌ها همیشه در اختیار ما نیستند و نمی‌توانیم مانع وقوع همه آن‌ها شویم، اما می‌توانیم توانایی‌های فردی و اجتماعی خود را به‌گونه‌ای تقویت کنیم که در روبه‌رو شدن با این شرایط، کمتر آسیب ببینیم و بتوانیم مسیر زندگی را ادامه دهیم.
از سازه‌های مقاوم ژاپن تا ظرفیت‌های درونی انسان
وی برای توضیح مفهوم تاب‌آوری به تجربه ژاپن در روبه‌رو شدن با زلزله اشاره کرد و گفت: ژاپن کشوری زلزله‌خیز است و با وجود پیشرفت‌های علمی، امکان جلوگیری از وقوع همه زلزله‌ها وجود ندارد. در چنین شرایطی، یکی از راهکارهای اساسی، ساخت سازه‌هایی است که بتونند در برابر لرزش‌های شدید مقاومت کنند و مانع فروپاشی ساختمان‌ها شود.
شهردار اصفهان افزود: همین مفهوم را می‌توان درباره انسان نیز به کار برد. انسان ظرفیت‌هایی در ذهن، عواطف و روابط اجتماعی خود دارد که اگر آن‌ها را بشناسد و تقویت کند، می‌تواند در برابر مشکلات و بحران‌ها عملکرد بهتری داشته باشد.
قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: فردی که در رویارویی با یک مشکل کوچک دچار آشفتگی، خشم یا اندوه شدید می‌شود، می‌تواند با شناخت و تقویت توانمندی‌های خود، ظرفیت بیشتری برای رویارویی با دشواری‌های بزرگ‌تر پیدا کند؛ در این صورت، بحران همچنان ممکن است اتفاق بیفتد، اما فرد در برابر آن فرو نمی‌پاشد و می‌تواند پس از عبور از شرایط دشوار، دوباره مسیر حرکت و پیشرفت خود را از سر بگیرد.
وی با تأکید بر اینکه تاب‌آوری به معنای حذف بحران نیست، تصریح کرد: انسان تاب‌آور لزوماً از مصیبت و آسیب مصون نمی‌ماند، بلکه توانایی بازگشت به مسیر زندگی و بازیابی ظرفیت‌های خود را دارد. این مفهوم، علاوه بر زندگی فردی، در سطح جامعه و مدیریت شهری نیز اهمیت فراوانی پیدا می‌کند.
شهر تاب‌آور؛ شهری که پس از بحران دوباره می‌ایستد
شهردار اصفهان با اشاره به کاربرد مفهوم تاب‌آوری در مدیریت شهری اظهار کرد: تاب‌آوری شهری به معنای استفاده از ظرفیت‌ها و امکانات درونی شهر برای عبور از بحران‌ها و بازگشت به مسیر حرکت و توسعه است. شهر تاب‌آور شهری نیست که هرگز آسیب نبیند، بلکه شهری است که در رویارویی با جنگ، بلایای طبیعی و دیگر بحران‌ها، توانایی حفظ کارکردهای اساسی، بازسازی و ادامه مسیر را داشته باشد.
وی افزود: در تحقق تاب‌آوری شهری، تنها امکانات و زیرساخت‌های فیزیکی اهمیت ندارند، بلکه ظرفیت‌های اجتماعی، روابط میان شهروندان، همدلی و انسجام جامعه نیز از مؤلفه‌های مهم به‌شمار می‌روند؛ شهری که مردم آن در شرایط دشوار کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و برای حل مشکلات مشترک تلاش می‌کنند، از توان بیشتری برای عبور از بحران برخوردار است.
قاسم‌زاده با اشاره به مفهوم ققنوس در ادبیات و اسطوره‌های ایرانی ادامه داد: ققنوس نماد پرنده‌ای است که از دل آتش و خاکستر، تولدی دوباره را تجربه می‌کند؛ این تصویر می‌تواند بیانگر مفهوم تاب‌آوری در سطح ملی و شهری باشد؛ اینکه حتی اگر جامعه‌ای با آسیب‌های گسترده روبه‌رو شود، با تکیه بر هویت، فرهنگ، امید و ظرفیت‌های خود می‌تواند دوباره برخیزد و مسیر پیشرفت را ادامه دهد.
وی تأکید کرد: اگر تصور شود که با تخریب زیرساخت‌ها یا وارد کردن آسیب‌های گسترده می‌توان یک ملت را از حرکت بازداشت، باید به این واقعیت توجه کرد که هویت و فرهنگ یک جامعه به ساختمان‌ها و تأسیسات آن محدود نیست؛ فرهنگ ایران، تجربه تاریخی مردم و پیوندهای اجتماعی آن‌ها، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند زمینه بازسازی و ادامه حیات جامعه را فراهم کنند.
ایران بارها از بحران‌ها عبور کرده است
شهردار اصفهان با اشاره به تجربه‌های تاریخی ایران گفت: ملت ایران در طول تاریخ با هجوم‌ها، جنگ‌ها و فشارهای فراوانی روبه‌رو شده است؛ از جمله هشت سال دفاع مقدس و دهه‌ها تحریم. با این حال، ایران همچنان پابرجاست و مردم آن بارها نشان داده‌اند که توانایی عبور از شرایط دشوار را دارند.
قاسم‌زاده افزود: در جریان جنگ چهل‌روزه نیز جلوه‌هایی از این ظرفیت نمایان شد و حضور مردم، همبستگی اجتماعی و تلاش برای حفظ زندگی و خدمات شهری، نشان داد که جامعه ایران از توان بازگشت و بازیابی برخوردار است.
وی با بیان اینکه شناخت داشته‌های تاریخی و فرهنگی می‌تواند امید اجتماعی را تقویت کند، تصریح کرد: هرچه مردم بیشتر با ظرفیت‌ها و تجربه‌های تاریخی خود آشنا شوند، امید و اطمینان بیشتری نسبت به آینده پیدا می‌کنند. جامعه‌ای که بداند در طول تاریخ چگونه از بحران‌ها عبور کرده و دوباره ساخته شده است، می‌تواند با اعتماد بیشتری به توانمندی‌های خود تکیه کند.
شهردار اصفهان با اشاره به جایگاه ایمان در فرهنگ ایرانی و اسلامی ادامه داد: مفهوم بازگشت و تولد دوباره در باورهای دینی ما نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. واقعه عاشورا نمونه‌ای روشن از این معناست؛ کسانی تصور می‌کردند با شهادت امام حسین (ع) و یاران ایشان، مسیر امامت و گسترش دین متوقف می‌شود، اما عاشورا به نقطه‌ای ماندگار در تاریخ اسلام تبدیل شد و در طول قرن‌ها الهام‌بخش نسل‌های مختلف باقی ماند.
قاسم‌زاده خاطرنشان کرد: تاب‌آوری، هرچند اصطلاحی رایج در علوم جدید است، در فرهنگ، تاریخ و اعتقادات ما نمونه‌های فراوانی دارد. جامعه ایرانی بارها در سخت‌ترین شرایط توانسته است به زندگی بازگردد، خود را بازسازی کند و حرکت رو به جلوی خود را ادامه دهد.
ایمان و امید؛ پشتوانه ایستادگی مردم
وی با تأکید بر نقش باورهای دینی در افزایش تاب‌آوری اظهار کرد: ایمان یکی از عوامل مهمی است که به انسان توان روبه‌روه با دشواری‌ها را می‌دهد. فردی که به باورهای خود اعتقاد دارد و نسبت به سرزمین و جامعه‌اش احساس مسئولیت می‌کند، می‌تواند در شرایط دشوار از جان، مال و توان خود برای دفاع از ارزش‌ها و حمایت از دیگران استفاده کند.
شهردار اصفهان افزود: در جامعه ایران، ایمان و احساس تعلق به وطن در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و در بسیاری از موقعیت‌های دشوار، زمینه‌ساز مشارکت و فداکاری مردم شده‌اند که این ظرفیت‌ها را باید شناخت و برای تقویت آن‌ها در سطح جامعه برنامه‌ریزی کرد.
قاسم‌زاده با اشاره به تجربه حضور مردم در میدان‌های شهر در روزهای جنگ گفت: این حضور را می‌توان یکی از جلوه‌های امید اجتماعی دانست؛ مردم در شرایطی که با تهدید و آسیب روبه‌رو بودند، همچنان در کنار یکدیگر قرار می‌گرفتند و تلاش می‌کردند زندگی جمعی را حفظ کنند. همین کنار هم بودن، به جامعه قدرت و امید بیشتری می‌دهد.
وی با تأکید بر اینکه نباید از کنار این سرمایه اجتماعی به‌سادگی عبور کرد، خاطرنشان کرد: مردم ایران در شرایط دشوار بارها نشان داده‌اند که می‌توانند برای حفظ کشور و حمایت از یکدیگر نقش‌آفرینی کنند. این ظرفیت ارزشمند، مسئولیت مدیران و کارگزاران را نیز سنگین‌تر می‌کند.
مهم‌ترین سرمایه تاب‌آوری شهری، روابط اجتماعی مردم است
شهردار اصفهان با اشاره به مؤلفه‌های مختلف تاب‌آوری شهری اظهار کرد: بخشی از تاب‌آوری به زیرساخت‌ها، امکانات و ظرفیت‌های فیزیکی شهر بازمی‌گردد، اما یکی از مؤلفه‌های اصلی آن، کیفیت روابط اجتماعی و میزان همدلی میان شهروندان است.
وی افزود: شهری که در معرض جنگ، زلزله، سیل یا دیگر بحران‌ها قرار می‌گیرد، برای عبور از شرایط دشوار به همراهی مردم نیاز دارد. اگر شهروندان بتوانند شرایط یکدیگر را درک کنند، برای حل مشکلات مشترک کنار هم بایستند و انسجام اجتماعی را حفظ کنند، ظرفیت شهر برای مقابله با بحران و بازگشت به شرایط عادی افزایش پیدا می‌کند.
قاسم‌زاده با بیان اینکه کنار هم بودن به‌خودی‌خود قدرت اجتماعی ایجاد می‌کند، تصریح کرد: حضور مردم در کنار یکدیگر، امید را افزایش می‌دهد و احساس تنهایی و ناتوانی در برابر مشکلات را کاهش می‌دهد؛ در جریان جنگ چهل‌روزه، با وجود تهدیدها و شرایط دشوار، میان مردم جلوه‌هایی از نشاط، لبخند و همراهی دیده می‌شد؛ رفتارهایی که نشان‌دهنده ظرفیت اجتماعی جامعه برای حفظ روحیه و ایستادگی بود.
وی ادامه داد: این سرمایه اجتماعی را باید یکی از ارزشمندترین داشته‌های ایران دانست؛ مردم در لحظات حساس نشان داده‌اند که توانایی همراهی و مشارکت دارند و می‌توانند برای نجات کشور و کاهش مشکلات یکدیگر وارد میدان شوند.
مسئولان باید قدر مردم را بدانند
قاسم‌زاده با تأکید بر ضرورت توجه مدیران به ظرفیت‌های مردمی گفت: اگر بخواهیم درباره نقطه قوت جامعه ایران صحبت کنیم، باید از مردم نام ببریم؛ مردمی که بارها در بحران‌ها و دشواری‌ها به میدان آمده‌اند و برای عبور کشور از شرایط سخت نقش‌آفرینی کرده‌اند.
وی افزود: در بسیاری از موقعیت‌ها، مردم بدون انتظار برای شکل‌گیری سازوکارهای رسمی، برای کمک به همشهریان و حل مشکلات وارد عمل می‌شوند که این رفتارها نشان‌دهنده ظرفیت بالای جامعه برای مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی است؛ ظرفیتی که باید به‌درستی شناخته شود و زمینه استفاده مؤثر از آن فراهم آید.
شهردار اصفهان با اشاره به ضرورت بازنگری مدیران در شیوه روبه‌رو شدن با مردم خاطرنشان کرد: اگر ما به‌عنوان کارگزاران نظام مسئولیت خدمت به مردم را بر عهده داریم، نباید فراموش کنیم که وظیفه اصلی ما خدمت‌گزاری است، باید بدانیم در برابر مردمی مسئولیت داریم که در سخت‌ترین شرایط، برای حفظ کشور و کمک به یکدیگر از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کنند.
قاسم‌زاده تأکید کرد: مردم در بزنگاه‌های تاریخی، بارها توانمندی و مسئولیت‌پذیری خود را نشان داده‌اند؛ از حضور در میدان‌ها تا کمک به آسیب‌دیدگان و واگذاری خانه‌های شخصی برای اسکان خانواده‌های بی‌سرپناه؛ این اقدامات نشان می‌دهد که جامعه از سرمایه‌ای ارزشمند برخوردار است و مدیران باید قدر این ظرفیت را بدانند و برای تقویت آن تلاش کنند.
وی افزود: یکی از نگرانی‌های جدی در مدیریت کشور و شهرها باید این باشد که آیا کارگزاران به اندازه کافی به مسئولیت خود در برابر مردم آگاه هستند و آیا می‌توانند متناسب با بزرگی و ظرفیت جامعه، وظیفه خدمت‌گزاری را به‌درستی انجام دهند.
تاب‌آوری اصفهان در گرو پیوند زیرساخت‌ها و سرمایه اجتماعی
شهردار اصفهان با جمع‌بندی مباحث خود درباره تاب‌آوری شهری اظهار کرد: عبور از بحران‌ها به مجموعه‌ای از ظرفیت‌های فیزیکی، مدیریتی، فرهنگی و اجتماعی نیاز دارد. زیرساخت‌های مقاوم و امکانات شهری اهمیت دارند، اما در کنار آن‌ها باید به تقویت همدلی، مشارکت شهروندان، امید اجتماعی و احساس تعلق به شهر و کشور نیز توجه کرد.
وی ادامه داد: تجربه‌های اخیر نشان داده است که مردم می‌توانند در شرایط دشوار، نقشی فراتر از دریافت‌کنندگان خدمات داشته باشند و به یکی از عوامل اصلی کاهش آسیب‌ها و بازگشت شهر به شرایط عادی تبدیل شوند؛ مشارکت خیران در بازسازی خانه‌های آسیب‌دیده، کمک شهروندان به تأمین سرپناه و حضور گروه‌های جهادی در امدادرسانی، نمونه‌هایی از این ظرفیت هستند.
قاسم‌زاده با تأکید بر اینکه تاب‌آوری شهری باید در برنامه‌ریزی و مدیریت شهر مورد توجه قرار گیرد، خاطرنشان کرد: شهر تاب‌آور شهری است که از تمام توانمندی‌های خود برای رویارویی با بحران استفاده می‌کند، شهری که علاوه بر زیرساخت‌های مناسب، از روابط اجتماعی مستحکم و مردمی برخوردار است که در شرایط دشوار یکدیگر را تنها نمی‌گذارند.
وی تصریح کرد: آنچه می‌تواند زمینه عبور پایدار از بحران‌ها را فراهم کند، ترکیب آمادگی زیرساختی با سرمایه اجتماعی است، هرچه این دو ظرفیت در کنار یکدیگر تقویت شوند، امکان کاهش آسیب‌ها، بازسازی سریع‌تر و ادامه مسیر توسعه شهر افزایش پیدا می‌کند.
شهردار اصفهان با تأکید بر ضرورت قدردانی از مردم گفت: مردم ایران بارها در شرایط دشوار نشان داده‌اند که چه ظرفیت عظیمی برای همدلی، ایستادگی و بازسازی دارند؛ وظیفه مدیران این است که این سرمایه را بشناسند، به آن احترام بگذارند و با انجام مسئولیت‌های خود، زمینه حفظ و تقویت آن را فراهم کنند، چراکه مردم مهم‌ترین پشتوانه کشور و یکی از اصلی‌ترین سرمایه‌های تاب‌آوری شهرها در رویارویی با بحران‌ها هستند.
نظر شما