به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، خیابان در شهرهای امروز افزون بر کارکرد ارتباطی و جابه‌جایی، بخشی از فضای عمومی شهر و بستری بالقوه برای تعاملات اجتماعی، بیان فرهنگی و مشارکت شهروندان است. ارزیابی کیفیت خیابان‌ها نباید فقط بر ظرفیت عبور، سرعت حرکت و دسترسی به مقصد متمرکز باشد، بلکه باید این پرسش را نیز دربرگیرد که شهروندان تا چه اندازه می‌توانند در این فضاها مکث کنند، با یکدیگر ارتباط بگیرند و در شکل‌دادن به زندگی اجتماعی و فرهنگی شهر نقش داشته باشند.
فعالیت‌های شهروندان از اجرای موسیقی و نمایش خیابانی گرفته تا گردهمایی‌های محلی، برنامه‌های جمعی و تعاملات روزمره به فضای عمومی شهر کیفیتی زنده و انسانی می‌بخشند. اهمیت این فعالیت‌ها تنها در جنبه سرگرمی یا زیبایی‌شناختی آن‌ها نیست؛ حضور و مشارکت مردم می‌تواند به تقویت پیوندهای اجتماعی، افزایش آشنایی میان گروه‌های مختلف، بازتاب تنوع فرهنگی و ایجاد احساس تعلق به محله و شهر کمک کند. در این معنا، خیابان نه‌تنها محل تماشای زندگی شهری، بلکه عرصه‌ای برای مشارکت در آن است.
زمینه‌سازی برای چنین حضوری مستلزم توجه به ویژگی‌های کالبدی و مدیریتی فضاست. دسترسی ایمن و همگانی، پیاده‌روهای مناسب، امکان نشستن و مکث، روشنایی کافی، آسایش محیطی و پیوند مناسب خیابان با میدان‌ها و فضاهای محلی، از عواملی هستند که استفاده اجتماعی از فضای عمومی را آسان می‌کنند. شیوه مدیریت و مقررات در این شهرها اهمیت بسیاری دارد؛ ضوابط باید ضمن تامین ایمنی، نظم و حقوق استفاده‌کنندگان، روشن و متناسب باشند و از ایجاد موانع غیرضروری برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی شهروندان جلوگیری کنند.
حمایت از حضور شهروندان به معنای واگذاری بی‌ضابطه فضای عمومی یا نادیده‌گرفتن نیازهای ساکنان و کسب‌وکارها نیست. هدف ایجاد تعادلی سنجیده میان رفت‌وآمد، آرامش محلی، دسترسی برابر و امکان حضور و مشارکت است. مدیریت شهری می‌تواند با فراهم‌کردن چارچوب‌های شفاف و متناسب، تعیین مکان‌ها و زمان‌های مناسب و گفت‌وگو با ساکنان، هنرمندان و گروه‌های محلی، شرایطی فراهم کند که فعالیت شهروندان با حقوق دیگر استفاده‌کنندگان سازگار بماند.
برنامه‌ریزی شهری برای خیابان‌های باز باید فراتر از سامان‌دهی حرکت و عبور باشد و ظرفیت آن‌ها را برای میزبانی از زندگی جمعی نیز در نظر بگیرد. خیابانی که امکان مکث، دیدار، بیان هنری و مشارکت محلی را فراهم می‌کند، فقط یک مسیر شهری نیست، بلکه بخشی از زیرساخت اجتماعی و فرهنگی شهر است. توجه به این کارکرد می‌تواند در ارتقای کیفیت فضاهای عمومی، تقویت سرمایه اجتماعی و شکل‌گیری شهری مشارکت‌پذیرتر نقش مؤثری داشته باشد.
ملبورن؛ گذرهای شهری، هنر خیابانی و فعال‌سازی فضاهای عمومی
ملبورن با حدود پنج میلیون نفر جمعیت، به لحاظ جمعیت دومین شهر کشور استرالیا است که به‌واسطه شبکه گذرها و کوچه‌های باریک در مرکز شهر شناخته می‌شود. این فضاها که در اصل بخشی از ساختار خدماتی و دسترسی‌های درونی بافت شهری بوده‌اند، به‌تدریج در بعضی نقاط به مسیرهای پیاده، محل فعالیت کافه‌ها و مقصدهای فرهنگی تبدیل شده‌اند.
خیابان‌های مرکزی ملبورن نقش مهمی در شکل‌دادن به فرهنگ شهری دارند. بعضی از کوچه‌ها و فضاهای کوچک شهری از مسیرهای عبوری ساده به مقصدهای هنری و گردشگری تبدیل شده‌اند. گذر هوزیر لین یکی از مکان‌های مشهور است که به‌دلیل آثار نقاشی و هنر خیابانی روی دیوارهایش در سطح بین‌المللی شناخته شده است. آثار این گذر در طول زمان تغییر می‌کنند و همین پویایی آن را به فضایی تبدیل کرده است که گردشگران داخلی و خارجی و عکاسان برای مشاهده و تجربه محیط از آن بازدید می‌کنند.
میدان فدریشن که در نزدیکی این گذر واقع شده، در طول سال میزبان برگزاری رویدادهای فرهنگی، هنری و عمومی است. اجراهای محلی موسیقی و نمایش، برنامه‌های مناسبتی و پخش مسابقات ورزشی روی صفحه نمایش بزرگ میدان از جمله برنامه‌هایی است که در این میدان برگزار می‌شود.
تحول گذرهای ملبورن ریشه در سیاست‌های وسیع‌تر شهری برای بهبود فضای عمومی و تقویت تصویر فرهنگی شهر دارد. تجربه ملبورن نشان می‌دهد که فضاهای کوچک و فرعی شهر در صورت برخورداری از دسترسی مناسب، فعالیت‌های پیرامونی و هویت فرهنگی، می‌توانند به بخش معناداری از شبکه فضای عمومی تبدیل شوند. حضور پرشور مردم زمانی به‌طور پایدار در این شبکه جای می‌گیرد که ضوابط حقوقی و مدیریتی آن روشن باشد و استفاده فرهنگی از فضا با حقوق مالکان، کسب‌وکارها و سایر کاربران تعارض غیرضروری پیدا نکند.
تایپه؛ حضور اجتماعی در بازارها، میدان‌ها و تجمع‌های مدنی
تایپه یکی از متراکم‌ترین و شلوغ‌ترین شهرهای تایوان است که زندگی روزمره در بسیاری از محله‌ها تا ساعات پایانی شب در جریان است. بازارهای شبانه، پارک‌ها، خیابان‌های تجاری و میدان‌های عمومی پیوسته محل رفت‌وآمد، گفت‌وگو و فعالیت اجتماعی هستند. ترکیب حمل‌ونقل عمومی گسترده، تراکم شهری و فرهنگ بازار موجب شده است فضای خیابان در این شهر فقط برای عبور خودروها طراحی نشود و کارکردهای اجتماعی و اقتصادی متنوعی پیدا کند.
مکان‌هایی همچون میدان آزادی در نزدیکی تالار یادبود چیانگ کای‌شک، از مهم‌ترین فضاهای عمومی تایپه به‌شمار می‌روند. این میدان برای مراسم رسمی، کنسرت، جشنواره، برنامه‌های فرهنگی و تجمع‌های سیاسی استفاده می‌شود. وسعت زیاد و موقعیت نمادین آن کمک می‌کند گروه‌های اجتماعی و سیاسی بتوانند در آن دیدگاه‌های خود را در برابر جمعیت گسترده‌تری مطرح کنند.
تایپه در دهه‌های اخیر شاهد رشد چشمگیر جنبش‌های مدنی و دانشجویی بوده است. مهم‌ترین نمونه جنبش آفتابگردان سال ۲۰۱۴ بود که در اعتراض به یک توافق تجاری با چین شکل گرفت. دانشجویان و حامیان آن‌ها برای مدتی در فضای میدان آزادی نشست‌ها، سخنرانی‌ها و گروه‌های بحث تشکیل دادند. این رویداد نشان داد که فضای عمومی و نهادهای شهری می‌توانند به محل گفت‌وگوی مستقیم درباره شفافیت سیاسی، روابط خارجی و نقش شهروندان در تصمیم‌گیری تبدیل شوند.
در تایپه حضور اجتماعی فقط به تجمع‌های بزرگ سیاسی محدود نیست. در پارک‌ها، گروه‌های موسیقی تمرین می‌کنند، سالمندان ورزش‌های گروهی انجام می‌دهند، انجمن‌های محلی میزهای اطلاع‌رسانی برپا می‌کنند و سازمان‌های مدنی درباره محیط زیست، حقوق زنان، حقوق کارگران و حقوق اقلیت‌ها برنامه برگزار می‌کنند. بازارهای شبانه نیز نوعی فضای عمومی زنده ایجاد کرده‌اند که در آن خرید، غذا، گفت‌وگو و تفریح با یکدیگر ترکیب می‌شوند.
خیابان‌های اطراف بازارها و ایستگاه‌های مترو انعطاف‌پذیری زیادی دارند. یک مکان ممکن است در طول روز محل رفت‌وآمد و خرید باشد و عصرها برای اجرای موسیقی، نمایشگاه کوچک یا برنامه اجتماعی استفاده شود. کافه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها، مراکز فرهنگی و دانشگاه‌ها نیز نقش مهمی در شکل‌گیری گروه‌های بحث و شبکه‌های مدنی دارند. بسیاری از گفت‌وگوهای سیاسی ابتدا در همین فضاهای کوچک شکل می‌گیرند و سپس به کمپین، تجمع یا برنامه عمومی تبدیل می‌شوند.
چارچوب قانونی تایوان امکان برگزاری تجمع‌ها و فعالیت‌های مدنی را فراهم می‌کند، اما برای راهپیمایی‌های بزرگ، بستن خیابان، استفاده از تجهیزات صوتی یا اشغال طولانی‌مدت یک مکان، هماهنگی و اعلام قبلی لازم است. مدیریت شهری و پلیس باید میان آزادی بیان، امنیت شرکت‌کنندگان، حقوق ساکنان و تداوم رفت‌وآمد عمومی تعادل برقرار کنند. وجود مقررات مشخص به گروه‌ها امکان می‌دهد بدون ابهام درباره شرایط برگزاری برنامه خود تصمیم بگیرند.
تجربه تایپه نشان می‌دهد که حضور اجتماعی در خیابان می‌تواند هم‌زمان سیاسی، فرهنگی و روزمره باشد. یک میدان ممکن است محل اعتراض مدنی باشد، پارکی دیگر محل تمرین و ورزش و خیابانی دیگر مرکز فعالیت اقتصادی و فرهنگی شبانه. این تنوع زمانی شکل می‌گیرد که فضاهای عمومی در دسترس باشند، حمل‌ونقل عمومی مناسب وجود داشته باشد و مدیریت شهری امکان استفاده گروه‌های مختلف از میدان‌ها و خیابان‌ها را به رسمیت بشناسد.
بارسلونا؛ خیابان‌های محله‌ای، میدان‌های عمومی و مشارکت شهروندان
بارسلونا طی سال‌های اخیر تلاش کرده است خیابان را از فضای غالب خودرو خارج و به محیطی برای زندگی اجتماعی تبدیل کند. در بسیاری از محله‌های شهر، خیابان‌ها در زمان‌های مختلف سال از مسیر عبور به محل دیدار، جشن، خرید و مشارکت اجتماعی تبدیل می‌شوند. این تغییر با بستن موقت خیابان‌ها، کاهش تردد خودروها، نصب صندلی و سایه‌بان، برپایی غرفه‌ها و اجرای برنامه‌های فرهنگی انجام می‌شود. انجمن‌های محلی، کسبه، گروه‌های هنری و شهرداری در طراحی و اجرای این برنامه‌ها همکاری می‌کنند و همین مشارکت، بسیاری از رویدادها را از برنامه‌های رسمی و ازپیش‌تعیین‌شده به فعالیت‌هایی نزدیک به زندگی روزمره مردم تبدیل کرده است.
یکی از مهم‌ترین سنت‌های شهری بارسلونا، جشن‌های محله‌ای است. هر محله در زمان مشخصی از سال جشن ویژه خود را برگزار می‌کند و چند روز یا گاهی بیش از یک هفته، خیابان‌ها و میدان‌های آن در اختیار برنامه‌های عمومی قرار می‌گیرد. در این جشن‌ها موسیقی زنده، نمایش خیابانی، بازی کودکان، مسابقه‌های محلی، غذاهای سنتی، کارگاه‌های هنری و برنامه‌های خانوادگی برگزار می‌شود. ساکنان محله فقط تماشاگر نیستند، بلکه از طریق انجمن‌های محلی در انتخاب برنامه‌ها، تزئین خیابان‌ها و سازمان‌دهی رویدادها مشارکت می‌کنند.
بسیاری از برنامه‌های اجتماعی در محله‌های بارسلونا در فضای باز و با هزینه کم یا به‌صورت رایگان در دسترس هستند. این جشن‌ها به کسب‌وکارهای کوچک محله نیز کمک می‌کنند؛ کافه‌ها، رستوران‌ها، فروشگاه‌ها و تولیدکنندگان محلی می‌توانند محصولات خود را در غرفه‌ها یا برنامه‌های موقت عرضه کنند. جشن‌های محله‌ای بارسلونا فقط جنبه تفریحی ندارند. این برنامه‌ها فرصتی برای آشنایی همسایه‌ها، مشارکت سالمندان، حضور کودکان و نوجوانان و ارتباط میان گروه‌های مختلف مهاجر و بومی ایجاد می‌کنند. انجمن‌های ساکنان، گروه‌های فرهنگی، باشگاه‌های ورزشی و مراکز اجتماعی کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند.
بازارهای محلی بخش مهم دیگری از زندگی خیابانی بارسلونا هستند که در بعضی میدان‌ها و فضاهای عمومی برگزار می‌شوند. در این بازارها سبزیجات، میوه، نان، پنیر، محصولات کشاورزی، غذاهای آماده، صنایع‌دستی و کالاهای دست‌دوم عرضه می‌شود. بازارهای محلی فقط محل خرید نیستند؛ مردم برای گفت‌وگو، نوشیدن قهوه، چشیدن غذا، تماشای اجرای موسیقی و دیدار با همسایه‌ها به این مکان‌ها می‌روند. بعضی بازارها در مناسبت‌هایی همچون کریسمس، جشن‌های محله‌ای، روز سنت جرج یا برنامه‌های تابستانی گسترش پیدا می‌کنند. در این زمان‌ها، غرفه‌های فروش کتاب، گل، غذا، آثار هنری و محصولات دست‌ساز در کنار برنامه‌های خیابانی قرار می‌گیرند.
ترکیب مدیریت شهری، فعالیت داوطلبانه ساکنان، بازارهای محلی و دسترسی به خیابان‌های امن و کم‌ترافیک، بارسلونا را به نمونه‌ای مهم از شهری تبدیل کرده است که در آن زندگی اجتماعی از خانه‌ها و ساختمان‌ها خارج می‌شود و در خیابان ادامه پیدا می‌کند.
برلین؛ شهر میدان‌های عمومی، هنر مستقل و بیان آزاد
برلین شهری است که تاریخ پرتنش قرن بیستم، فرهنگ هنری مستقل و حضور جمعیت‌های متنوع مهاجر در شکل‌گیری فضای عمومی آن نقش زیادی داشته‌اند. بسیاری از میدان‌ها، پارک‌ها و ساختمان‌های قدیمی شهر فقط برای عبورومرور یا فعالیت‌های تجاری استفاده نمی‌شوند، بلکه به محل برگزاری نمایش‌های خیابانی، برنامه‌های هنری، نشست‌های اجتماعی و تجمع‌های سیاسی تبدیل شده‌اند.
میدان‌هایی همچون الکساندرپلاتس، دروازه براندنبورگ و میدان جمهوری در دوره‌های مختلف میزبان راهپیمایی‌ها، مراسم عمومی و تجمع‌های اعتراضی بوده‌اند. دروازه براندنبورگ به‌دلیل نزدیکی به ساختمان‌های مهم سیاسی و تاریخی، جایگاهی نمادین دارد و برای تجمع‌های بزرگ، مراسم یادبود و رویدادهای ملی استفاده می‌شود. الکساندرپلاتس نیز به‌دلیل دسترسی آسان با مترو و قطار شهری، یکی از مکان‌های پرتردد برای فعالیت‌های عمومی، تبلیغات اجتماعی و تجمع‌های مدنی است.
یکی از مشهورترین فضاهای عمومی برلین، میدان تمپلهوف است؛ فرودگاه سابقی که پس از تعطیلی به فضایی سبز و گسترده تبدیل شد. شهروندان در زمین‌های وسیع آن دوچرخه‌سواری و ورزش می‌کنند، به باغبانی شهری می‌پردازند، پیک‌نیک برگزار می‌کنند و در برنامه‌های محلی شرکت می‌کنند. وسعت پارک به گروه‌های مختلف امکان می‌دهد فعالیت‌های گوناگونی داشته باشند، بی‌آنکه ازدحام زیادی در مرکز شهر ایجاد شود. باغ‌های اشتراکی و پروژه‌های اجتماعی تمپلهوف نشان می‌دهند که فضای عمومی می‌تواند فراتر از مکانی برای تفریح باشد و به بستری برای همکاری و مشارکت شهروندان تبدیل شود.
برلین در زمینه هنر خیابانی نیز شهرت جهانی دارد. نقاشی‌های دیواری، گرافیتی، اجراهای موسیقی، تئاترهای کوچک و برنامه‌های موقت هنری در بسیاری از محله‌ها دیده می‌شوند. ساختمان‌های صنعتی متروکه، انبارها و زمین‌های بی‌استفاده به کارگاه هنری، سالن اجرا یا فضای نمایشگاهی تبدیل شده‌اند. هنر خیابانی در برلین فقط جنبه زیبایی‌شناختی ندارد و گاه برای بیان اعتراض درباره مسکن، مهاجرت، تبعیض، جنگ و بحران اقلیمی به کار می‌رود.
گروه‌های سیاسی و اجتماعی در برلین می‌توانند درباره موضوعات مختلف، از حقوق مهاجران و محیط زیست گرفته تا سیاست‌های مسکن و حقوق کارگران تجمع یا راهپیمایی برگزار کنند. در آلمان حق تجمع مسالمت‌آمیز به رسمیت شناخته شده است، اما برگزارکنندگان باید برنامه خود را از پیش به مقام‌های مسئول اطلاع دهند. برای تجمع‌های بزرگ، مسیر راهپیمایی، تعداد شرکت‌کنندگان، استفاده از بلندگو و الزامات ایمنی با هماهنگی پلیس و شهرداری تعیین می‌شود.
این چارچوب قانونی به گروه‌های گوناگون اجازه می‌دهد دیدگاه‌های مخالف خود را در فضای عمومی مطرح کنند و در عین حال تجمع‌های خشونت‌آمیز، تهدیدکننده امنیت عمومی یا ناقض حقوق دیگران محدود می‌شوند. ویژگی مهم برلین این است که اعتراض سیاسی، هنر مستقل و زندگی روزمره محله‌ها در کنار یکدیگر حضور دارند. کافه‌ها، مراکز فرهنگی، کتابخانه‌ها و انجمن‌های محلی نیز ادامه گفت‌وگوهایی هستند که بیشتر اوقات از خیابان آغاز می‌شوند.
نظر شما