به گزارش خبرگزاری ایمنا، وقتی از تورم و معیشت سخن گفته می‌شود، نگاه‌ها بیش از هر چیز به سیاست‌های کلان اقتصادی، نرخ ارز، دستمزد و نظام توزیع معطوف می‌شود، اما بخش قابل توجهی از مخارج یک خانوار در بستر شهر شکل می‌گیرد؛ از هزینه رفت‌وآمد و دسترسی به کالا گرفته تا مسکن، خدمات و فاصله محل سکونت تا محل کار.
شهرداری‌ها ابزار سیاست پولی در اختیار ندارند و نمی‌توانند نرخ تورم عمومی را کنترل کنند، اما شبکه حمل‌ونقل، بازارهای شهری، مراکز عرضه مستقیم، زیرساخت‌های توزیع و ظرفیت‌های اقتصادی شهر ابزارهایی هستند که می‌توانند بر هزینه نهایی زندگی شهروندان اثر بگذارند.
در روزهای اخیر اجرای طرحی با عنوان «تورم صفر» در تهران بار دیگر این موضوع را در کانون توجه قرار داده است؛ طرحی که بر اساس آن، قیمت تعدادی از کالاهای پرمصرف خانوار در شبکه میادین و بازارهای میوه و تره‌بار شهرداری تهران برای شش ماه ثابت نگه داشته می‌شود.
قیمت ۱۲ قلم کالا تا پنجم فروردین ۱۴۰۶ ثابت می‌ماند
مهدی بختیاری‌زاده، مدیرعامل سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا در توضیح اجرای این طرح می‌گوید: قیمت ۱۲ قلم کالای پرمصرف خانوار تا پنجم فروردین ۱۴۰۶ بدون تغییر باقی خواهد ماند.
وی هدف از این اقدام را ایجاد امنیت خاطر در تأمین معیشت شهروندان عنوان می‌کند: ذخیره‌سازی مورد نیاز انجام شده و برای تأمین مستمر کالاهای مشمول طرح در دوره شش‌ماهه برنامه‌ریزی شده است.
در مرحله نخست، سه نوع برنج خارجی، ماکارونی، شکر، گوشت منجمد گوساله و گوسفندی، روغن پخت‌وپز و سرخ‌کردنی، پنج نوع حبوبات، خرما و سویا در این طرح قرار گرفته است. طبق توضیحات پاداش، مرغ منجمد، پنیر سفید و رب گوجه‌فرنگی نیز در ادامه به سبد افزوده می‌شود و تعداد اقلام به ۱۵ قلم خواهد رسید.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران نیز هنگام آغاز اجرای طرح در میدان میوه و تره‌بار صادقیه، «ارزان‌سازی زندگی در تهران» را یکی از اهداف مدیریت شهری عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: مرحله نخست این برنامه با تثبیت شش‌ماهه قیمت ۱۲ قلم کالا آغاز شده است، همچنین از عرضه این اقلام در ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار و توسعه آن به بیش از ۲۰۰ مرکز خبر داده است.
عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران در توضیح این برنامه اعلام کرده است: سه قلم مرغ، رب و پنیر در مراحل بعد به کالاهای مشمول تثبیت قیمت اضافه خواهد شد.
خرید بر اساس بُعد خانوار
بختیاری‌زاده در تشریح سازوکار بهره‌مندی شهروندان از طرح می‌گوید: متقاضیان پس از احراز هویت در سامانه «شهرزاد»، متناسب با بُعد خانوار سهمیه دریافت می‌کنند و امکان خرید آنلاین، دریافت کد رهگیری برای تحویل حضوری و ارسال کالا به در منزل فراهم شده است.
زاکانی نیز در توضیح جزئیات سهمیه عنوان می‌کند: میزان خرید هر خانوار بر اساس تعداد اعضا تعیین می‌شود. به گفته وی برای نمونه هر فرد میتواند ماهانه دو کیلوگرم برنج و مقدار مشخصی گوشت با قیمت تثبیت‌شده دریافت کند.
به این ترتیب، مدیریت شهری تلاش کرده است تثبیت قیمت را با نظام سهمیه‌بندی خانوار تلفیق کند تا امکان خرید نامحدود و خروج کالا از شبکه هدف کاهش پیدا می‌کند.
با وجود عنوان «تورم صفر»، این طرح به معنای صفر شدن تورم در تهران نیست. تورم عمومی مجموعه وسیعی از کالاها و خدمات، از مسکن و اجاره گرفته تا درمان، آموزش، حمل‌ونقل و خوراک را در بر می‌گیرد در حالی که طرح شهرداری تهران به تثبیت قیمت گروه مشخصی از کالاها در شبکه‌ای محدود و برای دوره‌ای شش‌ماهه مربوط است که البته در شرایط ویزه جنگی میتواند برای شهروندان در تهران و شهرهای هدف، آرامش نسبی روانی ایجاد کند.
حذف واسطه‌ها؛ محور برنامه تهران
بختیاری‌زاده در گفت‌وگوی خود از اجرای طرح موازی «ارزان‌سازی» نیز سخن گفته است؛ به گفته وی فروش کیلویی بعضی شوینده‌ها از جمله مایع ظرفشویی و پودر لباسشویی به‌صورت آزمایشی آغاز شده است و میتواند هزینه خرید این گروه از کالاها را کاهش دهد.
مدیرعامل سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران خاطرنشان می‌کند: سازمان مدیریت میادین با استفاده از سلف‌خری و همکاری مستقیم با تولیدکنندگان تلاش می‌کند واسطه‌ها را کاهش دهد.
شهردار تهران درباره این قسمت از برنامه گفته است مدیریت شهری قصد دارد خرید مستقیم و قراردادی از تولیدکنندگان را توسعه دهد و بخشی از حاشیه سود کالاهای عرضه‌شده در فروشگاه‌های شهروند را کاهش دهد. در برنامه اعلام‌شده شهرداری، کاهش بخشی از سود بازرگانی بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند نیز پیش‌بینی شده است.
این بخش از طرح اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا اگر کاهش قیمت از مسیر کوتاه‌تر شدن زنجیره توزیع و کاهش هزینه واسطه‌گری حاصل شود، با مدلی متفاوت از پرداخت مستقیم یارانه روبه‌رو خواهیم بود.
اصفهان؛ بازارهای کوثر به‌عنوان ابزار اقتصادی مدیریت شهری
ورود شهرداری‌ها به حوزه عرضه کالا البته به تهران محدود نیست. اصفهان سال‌هاست تجربه بازارهای روز کوثر را در اختیار دارد؛ شبکه‌ای که با هدف عرضه کالا با قیمت رقابتی، کاهش واسطه‌گری و ایجاد امکان دسترسی شهروندان به کالاهای مصرفی شکل گرفته است.
مسئولان سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فراورده‌های کشاورزی شهرداری اصفهان در گفت‌وگوهای مختلف با ایمنا، بازارهای کوثر را یکی از ابزارهای مدیریت شهری برای تنظیم بازار و کمک به اقتصاد خانوار معرفی کرده‌اند.
معاون برنامه‌ریزی و ساماندهی مشاغل شهری سازمان ساماندهی مشاغل شهرداری اصفهان از ثبت حدود هفت میلیون فاکتور در جریان جشنواره «خوش‌انصاف» خبر داده و اعلام کرده است که بخش قابل توجهی از شهروندان اصفهانی از بازارهای کوثر خرید می‌کنند.
در گزارش‌های دیگر نیز مسئولان این سازمان از اجرای فروش‌های ویژه، عرضه کالاهای مورد نیاز خانوار با قیمت پایین‌تر و توسعه شبکه بازارهای کوثر در مناطق مختلف شهر سخن گفته‌اند.
بازار شهری؛ فقط محل فروش کالا نیست
تجربه اصفهان نشان می‌دهد که یک بازار تحت مدیریت شهری، در صورت گسترش شبکه و استقبال شهروندان، میتواند از یک مرکز فروش ساده به بخشی از زیرساخت اقتصادی شهر تبدیل شود.
در یکی از گفت‌وگوهای مسئولان سازمان ساماندهی مشاغل شهری شهرداری اصفهان با ایمنا از اختصاص میلیاردها تومان تخفیف در قالب طرح‌های فروش ویژه بازارهای کوثر سخن گفته شده است؛ همچنین طرح‌هایی همچون عرضه لوازم‌التحریر با قیمت مناسب‌تر در آستانه سال تحصیلی در همین شبکه اجرایی شده است.
راه‌اندازی بازارهای جدید در محلات نیز بخشی از همین سیاست بوده است. مسئولان سازمان ساماندهی مشاغل شهری هنگام افتتاح بازار کوثر جدید در شهرک شهید کشوری بر استفاده از ظرفیت‌های محلی و مشارکت بخش خصوصی در توسعه این شبکه تأکید کرده‌اند.
معیشت تنها قیمت برنج و روغن نیست
با این حال، نقش مدیریت شهری در معیشت را نمی‌توان به عرضه مواد غذایی محدود کرد. اکبر بدیعی، استاد دانشگاه در رشته اقتصاد و مولف مقالاتی در حوزه اقتصاد مقاومتی، معتقد است: طرح تورم صفر می تواند توسعه یافته و به یکی از پایه های آرامش روانی تبدیل شود.
وی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا عنوان می‌کند: هزینه های زندگی شهروندی ابعاد مختلف دارد و حمل‌ونقل عمومی یکی از روشن‌ترین نمونه‌هاست. هر اندازه هزینه یا زمان رفت‌وآمد خانوار کاهش پیدا کند، بخشی از هزینه زندگی شهری نیز کاهش پیدا کرده است.
این استاد دانشگاه می افزاید: مسکن، دسترسی به خدمات، هزینه فعالیت کسب‌وکارهای خرد، بازارچه‌های محلی و فاصله سکونت تا محل اشتغال نیز از دیگر حوزه‌هایی هستند که سیاست شهری میتواند بر آن‌ها اثر بگذارد.
بدیعی خاطرنشان می‌کند: ضمن تمجید از اقدامات برخی شهرداری ها در حوزه کالاهای اساسی مفهوم دقیق‌تر برای نقش شهرداری شاید «کاهش هزینه شهرنشینی» و نه کنترل تورم باشد.
از اقتصاد شهر تا اقتصاد محله
وی با اشاره به اینکه مسئله اقتصاد زندگی شهری در محلات کم‌برخوردار و محدوده‌های هدف بازآفرینی شهری اهمیت بیشتری دارد تاکید می‌کند: بازآفرینی شهری اگر فقط به اصلاح نما، کف‌سازی یا پروژه‌های عمرانی محدود شود، به بهبود معیشت ساکنان منجر نمی‌شود. ایجاد بازارچه محلی، حمایت از کسب‌وکارهای خرد، فراهم کردن فضای عرضه برای تولیدکنندگان خانگی، توسعه گردشگری محله‌ای و افزایش دسترسی به حمل‌ونقل و خدمات میتواند بازآفرینی را به اقتصاد ساکنان پیوند دهد.
این کارشناس حوزه اقتصاد می‌افزاید: در چنین الگویی، هدف فقط افزایش ارزش کالبدی محله نیست؛ بلکه بخشی از سرمایه‌گذاری شهری باید به افزایش فرصت درآمد و کاهش هزینه زندگی ساکنان منجر شود.
شهرداری؛ کنترل‌کننده تورم یا کاهنده هزینه زندگی؟
تجربه تهران و اصفهان دو شکل متفاوت از ورود مدیریت شهری به معیشت شهروندان را نشان می‌دهد؛ تهران در طرح جدید خود به سمت تثبیت موقت قیمت کالاهای مشخص، خرید مستقیم و کاهش واسطه‌ها حرکت کرده و اصفهان طی سال‌ها شبکه‌ای از بازارهای شهری را برای عرضه کالا توسعه داده است.
با این حال شهرداری‌ها ابزار کنترل تورم اقتصاد کلان را در اختیار ندارند. نرخ ارز، حجم نقدینگی، سیاست پولی و بخش عمده سیاست‌های تولید و تجارت در سطح ملی تعیین می‌شود.
ظرفیت اصلی مدیریت شهری را در دیگر نقاط می‌توان جست‌وجو کرد؛ کوتاه کردن زنجیره توزیع، کاهش هزینه دسترسی، توسعه حمل‌ونقل عمومی، فعال کردن اقتصاد محلات، استفاده از فضاهای شهری برای عرضه مستقیم کالا و تسهیل فعالیت کسب‌وکارهای کوچک.
نظر شما