به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای امروز با مجموعه‌ای از مسائل اجتماعی، زیست‌محیطی و بهداشتی روبه‌رو هستند که افزایش جمعیت و تراکم شهری، تشدید آلودگی هوا، کاهش سطح فضاهای سبز و گسترش سبک زندگی کم‌تحرک، تنها بخشی از آن‌هاست. شهرهای پیشرو در پاسخ به این چالش‌ها، ادغام امکانات ورزشی و تفریحی در فضاهای شهری به‌عنوان راهکاری کارآمد، پایدار و بر پایه نیازهای شهروندان مورد توجه قرار داده‌اند.
گسترش فضاهای ورزشی و تفریحی در شهر می‌تواند کیفیت فضاهای عمومی را ارتقا دهد و زمینه حضور فعال‌تر مردم در محیط شهری را فراهم کند. ایجاد این فضاها علاوه‌بر افزایش میزان فعالیت بدنی، به بهبود سلامت جسمی و روانی، گسترش ارتباطات اجتماعی و استفاده بهینه‌تر از زمین‌های شهری کمک می‌کند. تحقق این اهداف به طراحی سنجیده، برنامه‌ریزی با مشارکت شهروندان و توجه به نیازهای گروه‌های مختلف سنی، اجتماعی و فرهنگی وابسته است.
در الگوهای سنتی شهرسازی، فضاهای ورزشی و تفریحی به‌صورت جدا از یکدیگر طراحی می‌شدند و هرکدام کارکرد محدودی داشتند. زمین‌های ورزشی در بخش‌هایی دور از مرکز شهر قرار می‌گرفتند، پارک‌های تفریحی در نقاطی جداگانه ساخته می‌شدند، مسیرهای دوچرخه‌سواری تنها در بعضی خیابان‌ها امتداد داشتند و باشگاه‌های ورزشی نیز بیشتر در فضاهای بسته و ساختمان‌های مستقل فعالیت می‌کردند. این جدایی میان کاربری‌ها، پیوند فضاهای شهری را کاهش می‌داد و موجب می‌شد بسیاری از این مکان‌ها فقط در زمان‌ها یا برای گروه‌های خاصی مورد استفاده قرار گیرند.
با افزایش جمعیت شهرنشین، گران‌ترشدن زمین و محدودیت منابع مالی، ادامه این الگوی پراکنده دیگر پاسخ‌گوی نیازهای شهرهای امروز نیست. به همین دلیل، برنامه‌ریزی و طراحی شهری معاصر به سمت ترکیب کاربری‌ها و ایجاد فضاهای چندعملکردی حرکت کرده است که بتوانند در یک محدوده، نیازهای گوناگون شهروندان را پاسخ دهند و در ساعات مختلف شبانه‌روز فعال باشند.
چنین ترکیبی موجب می‌شود یک فضای شهری برای گروه‌های متنوعی از شهروندان قابل استفاده باشد؛ کودکان در بخش‌های بازی حضور داشته باشند، جوانان از مسیرهای ورزشی استفاده کنند، سالمندان در فضاهای آرام استراحت کنند و خانواده‌ها از امکانات تفریحی و فرهنگی بهره ببرند. نتیجه این راهکار چندجانبه افزایش استفاده از فضا است تا محیطی که در گذشته تنها برای عبور یا فعالیتی محدود طراحی شده بود، به کانونی پویا برای حضور اجتماعی، تحرک و تعامل شهروندان تبدیل شود.
وین؛ پیوند فضای سبز، ورزش و زندگی اجتماعی در پارک‌های شهری
وین، پایتخت اتریش، یکی از شهرهای پیشرو در زمینه تبدیل فضاهای سبز شهری به محیط‌هایی فعال، چندمنظوره و در دسترس برای عموم شهروندان است. در این شهر پارک‌ها فقط به‌عنوان مکان‌هایی برای حفظ پوشش گیاهی یا استراحت کوتاه‌مدت طراحی نمی‌شوند، بلکه بخشی از شبکه سلامت، تفریح و تعاملات اجتماعی به شمار می‌روند. مدیریت شهری وین با برنامه‌ریزی منسجم تلاش کرده است امکانات ورزشی و تفریحی را در دل فضاهای سبز ادغام کند تا شهروندان بتوانند بدون نیاز به پرداخت هزینه‌های سنگین یا مراجعه به مراکز تخصصی، فعالیت بدنی روزانه خود را در محیطی مناسب انجام دهند.
در بسیاری از پارک‌های بزرگ وین، مسیرهای پیاده‌روی و دویدن کنار مسیرهای دوچرخه‌سواری، زمین‌های بازی کودکان، فضاهای ورزش گروهی و ایستگاه‌های تمرین بدنسازی روباز قرار گرفته است. این ترکیب امکان استفاده هم‌زمان از یک فضای شهری را برای گروه‌های مختلف فراهم می‌کند. وجود نیمکت، سایه‌بان، آبخوری و فضاهای نشستن خانوادگی موجب می‌شود حضور شهروندان در این محیط‌ها تنها به انجام ورزش محدود نماند و پارک‌ها به مکانی برای گفت‌وگو، معاشرت و گذران اوقات فراغت تبدیل شوند.
یکی از نمونه‌های مهم این رویکرد را می‌توان در بازآفرینی فضاهای پیرامون کانال دانوب مشاهده کرد. در این طرح حاشیه بازوی سابق رودخانه دانوب از یک فضای عبوری صرف به مسیری فعال برای پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، ورزش و حضور اجتماعی تبدیل شده است. در بخش‌هایی از این محدوده، امکانات ورزشی روباز، فضاهای استراحت، مسیرهای دسترسی و عناصر هنری در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. ترکیب این کاربری‌ها محیطی ایجاد کرده است که می‌تواند در ساعات مختلف روز استفاده شود و میان فعالیت بدنی، تفریح، گردش شهری و برنامه‌های فرهنگی ارتباط برقرار کند.
طراحی این پروژه‌ها بر پایه بررسی دقیق شرایط شهری انجام می‌شود. عواملی همچون میزان تردد عابران و دوچرخه‌سواران، دسترسی به حمل‌ونقل عمومی، وضعیت آلودگی صوتی، کیفیت هوا، میزان تابش آفتاب، پوشش گیاهی موجود و نیازهای ساکنان محله در انتخاب مکان و نوع تجهیزات نقش دارند. مطالعات دقیق کمک می‌کند امکانات ورزشی در نقاطی برپا شوند که بیشترین دسترسی و کمترین مزاحمت را برای شهروندان داشته باشند.
وین در ساخت این فضاها از تجهیزات مقاوم در برابر باران، برف و تغییرات دمایی استفاده می‌کند. کف‌سازی ایمن و نفوذپذیر، مصالح بادوام و قابل‌بازیافت، پوشش‌های گیاهی سازگار با اقلیم و طراحی مناسب آب‌نماها از ویژگی‌های قابل‌توجه این پروژه‌هاست. مبلمان شهری به‌گونه‌ای انتخاب می‌شود که بتواند چندین کاربرد داشته باشد؛ برای مثال، نیمکت‌ها علاوه بر محل نشستن، در بعضی موارد برای تمرین‌های سبک یا ایجاد مرز میان مسیرها و فضاهای سبز به کار می‌روند. این رویکرد نشان می‌دهد که وین با ترکیب طبیعت، ورزش و طراحی عمومی، فضاهای شهری را به زیرساخت‌هایی برای سلامت، نشاط و ارتباط اجتماعی تبدیل کرده است.
ملبورن؛ مسیرهای سبز پیوسته و ترویج ورزش همگانی
ملبورن در سال‌های اخیر توسعه مسیرهای سبز و فضاهای عمومی پیوسته را به یکی از محورهای مهم برنامه‌ریزی شهری خود تبدیل کرده است. یکی از شاخص‌ترین نمونه‌ها در این زمینه، پروژه گرین‌لاین است که با هدف بازآفرینی حدود چهار کیلومتر از کرانه شمالی رودخانه یارا در مرکز ملبورن اجرا می‌شود. این پروژه برخلاف بعضی طرح‌های مشابه، تبدیل مسیرهای قدیمی راه‌آهن به مسیر سبز نیست؛ بلکه بر احیای ساحل رودخانه، تقویت ارتباط میان پارک‌ها و فضاهای باز، بهبود دسترسی پیاده و دوچرخه و ایجاد مجموعه‌ای پیوسته از فضاهای عمومی تمرکز دارد.
در چارچوب این طرح، پنج محدوده به یکدیگر متصل می‌شوند: بیرارونگ مار، آبشارها، ریور پارک، محدوده دریایی و محدوده ویکتوریا هاربر. هدف از این تقسیم‌بندی، ایجاد شبکه‌ای از فضاهای متنوع است که در آن مسیرهای پیاده‌روی، مسیرهای دوچرخه‌سواری، فضاهای سبز، محل‌های استراحت، چشم‌اندازهای رودخانه‌ای و مکان‌های فرهنگی در کنار یکدیگر قرار گیرند. اتصال این بخش‌ها موجب شده است شهروندان بتوانند بخشی از مسیر را برای پیاده‌روی روزانه، دویدن، دوچرخه‌سواری یا گردش خانوادگی انتخاب کنند و در عین حال از پارک‌ها و فضاهای عمومی مختلف در امتداد رودخانه بهره ببرند.
توجه به فعالیت بدنی در این پروژه، فقط به ساخت تجهیزات ورزشی اختصاصی محدود نمی‌شود. ایجاد مسیرهای امن و پیوسته، کاهش موانع حرکتی، بهبود کیفیت کف‌سازی، فراهم‌کردن نقاط مکث و افزایش دسترسی به فضاهای باز، شهروندان را به تحرک بیشتر ترغیب می‌کند. چنین رویکردی به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که به باشگاه‌های ورزشی دسترسی ندارند یا ترجیح می‌دهند فعالیت بدنی خود را در محیطی طبیعی و عمومی انجام دهند. مسیرهای پیاده و دوچرخه در این طرح هم‌زمان برای تفریح و ورزش و برای جابه‌جایی روزمره میان بخش‌های مختلف مرکز شهر قابل استفاده است.
یکی دیگر از اهداف اصلی گرین‌لاین ، احیای نقش زیست‌محیطی رودخانه یارا است. بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، قرار است بعضی بخش‌های ساحل و محیط پیرامون رودخانه به‌عنوان یک کریدور اکولوژیک تقویت شوند. افزایش پوشش گیاهی، حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی، بهبود تنوع زیستی و ایجاد فضاهای سایه‌دار، از جمله اقداماتی است که می‌تواند کیفیت محیطی مسیر را ارتقا دهد.
طراحی پروژه به میراث فرهنگی و تاریخی منطقه توجه دارد. رودخانه یارا برای مردم بومی اهمیت فرهنگی عمیقی دارد و برنامه گرین‌لاین تلاش می‌کند این پیشینه را در طراحی فضاها، روایت‌های محیطی و عناصر هنری بازتاب دهد. به این ترتیب، مسیر سبز فقط یک زیرساخت ورزشی یا تفریحی نیست، بلکه ترکیبی از طبیعت، فرهنگ، تاریخ و زندگی شهری است. بر اساس اسناد رسمی، گرین‌لاین ارتباط میان پارک‌ها و فضاهای باز مرکز ملبورن را تقویت کرده و کرانه رودخانه را به محیطی فعال‌تر، سبزتر و در دسترس‌تر برای شهروندان تبدیل کرده است.
سئول؛ تبدیل فضاهای محدود شهری به عرصه‌های فعال و چندمنظوره
سئول، پایتخت کره‌جنوبی با وجود تراکم بالای جمعیت و محدودیت زمین، توانسته است فضاهای کوچک و پراکنده شهری را به شبکه‌ای پیوسته از مسیرهای پیاده‌روی، فضاهای سبز و امکانات تفریحی تبدیل کند. رویکرد مدیریت شهری در این شهر بر بازپس‌گیری فضاهای عمومی، تقویت حمل‌ونقل پاک و ایجاد دسترسی آسان شهروندان به محیط‌های ورزشی و فراغتی استوار است. بسیاری از این فضاها در نزدیکی ایستگاه‌های مترو و خطوط اتوبوس قرار دارند و شهروندان می‌توانند بدون استفاده از خودرو به آن‌ها دسترسی پیدا کنند.
یکی از شناخته‌شده‌ترین پروژه‌های چندکاربری سئول، پروژه بازآفرینی رودخانه چئونگی‌چئون است که در آن، بزرگراهی مرتفع و بخشی از مسیرهای خودرو از مرکز شهر حذف و یک آبراه شهری به طول حدود ۵.۸ کیلومتر احیا شد. حاشیه رودخانه شامل مسیرهای پیاده‌روی، پل‌های ارتباطی، فضاهای سبز، آب‌نماها و نقاط مکث است و شهروندان از آن برای پیاده‌روی، دویدن، گردش و استراحت استفاده می‌کنند. این پروژه علاوه بر ایجاد یک فضای عمومی فعال، به کاهش دمای محیط، بهبود منظر شهری و تقویت ارتباط میان محله‌های مرکزی کمک کرده است.
نمونه دیگر، پروژه سئول ۷۰۱۷ است که در سال ۲۰۱۷ روی یک بزرگراه هوایی قدیمی افتتاح شد. این مسیر مرتفع حدود یک کیلومتر طول دارد و با تبدیل‌شدن به پارک خطی، بخش‌های مختلف مرکز سئول را به یکدیگر متصل می‌کند. در امتداد آن، گونه‌های گیاهی متنوع، فضاهای نشستن، سکوهای مکث، نورپردازی و مسیرهای پیاده ایجاد شده است. سئول ۷۰۱۷ از طریق پلکان‌ها، آسانسورها و مسیرهای جانبی به ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی و خیابان‌های اطراف متصل می‌شود.
پارک جنگلی سئول نیز از دیگر نمونه‌های موفق است که در زمینی حدود ۳۵ هکتار گسترش یافته است. این مجموعه فضاهای سبز، مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، زمین‌های بازی و محدوده‌هایی برای فعالیت‌های خانوادگی را در خود جای داده است. تجربه سئول نشان می‌دهد که حتی در شهرهای متراکم نیز می‌توان با بازآفرینی زیرساخت‌های قدیمی، احیای آبراه‌ها و اتصال فضاهای عمومی، محیط‌هایی برای ورزش، تفریح، تعامل اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی ایجاد کرد.
نظر شما