به گزارش خبرگزاری ایمنا از اصفهان، باغداری سیب در ایران، به دلیل گستردگی سطح زیر کشت و نقش آن در اشتغال‌زایی، درآمد باغداران و اقتصاد مناطق کشاورزی، از جایگاه مهمی برخوردار است با این حال افزایش هزینه‌های تولید، نوسان قیمت‌ها، محدودیت‌های نگهداری و بسته‌بندی و دشواری دسترسی به بازارهای صادراتی، از جمله مسائلی است که می‌تواند بر سودآوری این محصول و پایداری فعالیت باغداران تأثیر بگذارد.
در چنین شرایطی، تقویت زنجیره تولید تا عرضه و فراهم‌کردن زمینه حضور مؤثرتر سیب ایرانی در بازارهای داخلی و خارجی، ضرورتی برای حفظ این ظرفیت کشاورزی به شمار می‌رود.
در این میان، شهرستان سمیرم در استان اصفهان، به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم تولید سیب کشور، نمونه‌ای قابل‌توجه از ظرفیت باغداری ایران است. این شهرستان با حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ هکتار باغ سیب و ظرفیت تولید سالانه ۱۸۰ تا ۲۵۰ هزار تن، نقش مهمی در تولید این محصول دارد؛ برداشتی که از تابستان آغاز می‌شود و تا مهر ادامه پیدا می‌کند و در کنار اهمیت اقتصادی برای منطقه، ضرورت توجه به بازاررسانی، نگهداری و صادرات محصول را نیز برجسته می‌کند.
فصل برداشت سیب در سمیرم برخلاف تصور عمومی، یک بازه زمانی چندماهه است و همه باغ‌ها به صورت همزمان وارد مرحله برداشت نمی‌شوند. تفاوت در ارقام، ارتفاع باغ‌ها، شرایط اقلیمی و زمان رسیدگی میوه باعث می‌شود برداشت محصول از ارقام زودرس تابستانه آغاز شود و ارقام پاییزه و دیررس تا شهریور و مهر در باغ‌ها باقی بمانند؛ محصولی که فصل برداشت آن از تابستان آغاز می‌شود و تا مهرماه ادامه دارد، اما امسال باغداران در کنار خسارت‌های اقلیمی و کاهش منابع آب، با افزایش هزینه‌های تولید، کاهش صادرات، رکود بازار و دغدغه‌های بیمه‌ای نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
تولید سیب سمیرم وابسته به شرایط اقلیمی
ابوذر رحمانی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان سمیرم به خبرنگار ایمنا می‌گوید: این شهرستان حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ هکتار باغ سیب دارد و میزان تولید سالانه آن متناسب با شرایط آب‌وهوایی و خسارت‌های واردشده در هر سال تغییر می‌کند.
وی می‌افزاید: در سال‌هایی که باغ‌ها با خسارت شدید سرمازدگی، کم‌آبی، تگرگ و سایر پدیده‌های جوی مواجه نباشند، میزان تولید می‌تواند به حدود ۱۸۰ تا ۲۵۰ هزار تن و حتی بیشتر برسد.
مدیر جهاد کشاورزی سمیرم با اشاره به تنوع ارقام سیب در شهرستان ادامه می‌دهد: برداشت ارقام زودرس مانند گلاب کهنز و گلاب اصفهان زودتر آغاز می‌شود و پس از آن ارقامی همچون گالا و پینک‌لیدی وارد مرحله برداشت می‌شوند و ارقام پاییزه و دیررس نیز عمدتاً در شهریور و مهرماه برداشت خواهند شد.
حدود ۹۰ هزار تن ظرفیت سردخانه‌ای در سمیرم
رحمانی درباره مسیر عرضه محصول می‌گوید: سیب تولیدشده در سمیرم از مسیرهای مختلفی به بازار می‌رسد؛ بخشی در بازارهای عمده‌فروشی و میادین میوه و تره‌بار عرضه و بخشی نیز پس از سورت و بسته‌بندی برای مصرف در سایر نقاط کشور ارسال می‌شود.
وی ظرفیت سردخانه‌های فعال شهرستان را حدود ۹۰ هزار تن اعلام می‌کند و می‌گوید: بخشی از محصول نیز برای نگهداری به سردخانه‌های خارج از شهرستان، به‌ویژه در استان اصفهان، منتقل می‌شود.
مدیر جهاد کشاورزی سمیرم تصریح می‌کند: حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد سیب تولیدی وارد بازار تازه‌خوری می‌شود و بخش دیگری از محصول با هدف عرضه در زمان مناسب در سردخانه نگهداری می‌شود.
رحمانی همچنین به ظرفیت صادراتی برخی ارقام اشاره می‌کند و می‌افزاید: ارقامی مانند رد دلیشز از قابلیت حضور در بازارهای خارجی برخوردار هستند و توسعه بازار صادراتی می‌تواند به تعادل بازار محصول کمک کند.
کیفیت، رقم و زمان عرضه؛ عوامل تعیین‌کننده قیمت
کیارش سامی، کارشناس مسئول باغبانی و زراعت جهاد کشاورزی شهرستان سمیرم، درباره تفاوت زمان برداشت ارقام مختلف به خبرنگار ایمنا اظهار می‌کند: زمان برداشت تابع مجموعه‌ای از عوامل از جمله رقم، ارتفاع محل، شرایط آب‌وهوایی و میزان رسیدگی میوه است و نمی‌توان یک زمان واحد را برای تمام باغ‌های شهرستان تعیین کرد.
وی می‌افزاید: گلاب کهنز و گلاب اصفهان در گروه ارقام زودرس قرار دارند و پس از آنها ارقامی مانند گالا و پینک‌لیدی برداشت می‌شوند؛ ارقام پاییزه و دیررس نیز در ادامه فصل و عمدتاً در شهریور و مهرماه برداشت خواهند شد.
سامی با اشاره به عوامل مؤثر بر قیمت محصول می‌گوید: رقم، کیفیت، اندازه، رنگ، درجه‌بندی و زمان ورود به بازار، در تعیین ارزش اقتصادی سیب نقش دارد و محصول صادراتی و بازارپسند شرایط متفاوتی با سیب درجه دو و سه دارد.
وی یکی از مسائل مهم اقتصادی باغداران را فاصله میان قیمت فروش محصول در باغ و قیمت نهایی در بازار می‌داند و می‌گوید: برای کاهش این فاصله باید حلقه‌های پس از تولید از جمله سورتینگ، بسته‌بندی، نگهداری، فرآوری و دسترسی به بازارهای صادراتی تقویت شود.
کم‌آبی؛ چالش اصلی آینده باغ‌های سمیرم
سامی با اشاره به خسارت‌های سال جاری بیان می‌کند: سرمازدگی بهاره، کاهش منابع آبی و در برخی مناطق سایر پدیده‌های جوی از جمله عوامل خسارت‌زا برای باغ‌های شهرستان بوده‌اند و شدت آسیب در مناطق مختلف، متناسب با زمان وقوع حادثه و مرحله رشد درخت متفاوت بوده است.
وی کمبود آب را مهم‌ترین تهدید بلندمدت برای باغداری سمیرم می‌داند و اظهار می‌کند: کاهش منابع آبی موجب شده مدیریت مصرف آب از یک اقدام انتخابی به یک ضرورت برای ادامه فعالیت باغداران تبدیل شود.
کارشناس مسئول باغبانی و زراعت جهاد کشاورزی سمیرم می‌افزاید: هدف باغدار در شرایط کنونی باید تولید محصول اقتصادی با استفاده از منابع آبی محدود باشد و دستیابی به این هدف نیازمند مدیریت علمی آبیاری، اصلاح روش‌های مصرف و استفاده از دانش فنی است.
توسعه آبیاری نوین؛ از نصب تجهیزات تا مدیریت مصرف
سامی با اشاره به وضعیت سامانه‌های آبیاری در باغ‌های شهرستان می‌گوید: حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد باغات سمیرم به سامانه‌های آبیاری نوین و تحت فشار مجهز شده‌اند و توسعه این روش‌ها همچنان از اولویت‌های بخش کشاورزی است.
وی تأکید می‌کند: صرف نصب تجهیزات آبیاری قطره‌ای به معنای مدیریت صحیح آب نیست؛ میزان و زمان آبیاری باید با توجه به سن و پایه درخت، بافت خاک، مرحله رشد و نیاز واقعی گیاه تعیین شود.
سامی خاطرنشان می‌کند: کاهش مصرف آب زمانی به حفظ تولید کمک می‌کند که آب در زمان مناسب و به اندازه مورد نیاز در اختیار ریشه قرار گیرد؛ بنابراین مدیریت برنامه آبیاری در کنار توسعه تجهیزات اهمیت ویژه‌ای دارد.
باغداران؛ از افزایش هزینه‌ها تا کمبود نیروی کار
یکی از باغداران سمیرمی نیز با اشاره به شرایط امسال اظهار می‌کند: تولید سیب نتیجه یک سال فعالیت و هزینه باغدار است، اما در زمان برداشت، مسائل متعددی از تأمین آب و نیروی کار گرفته تا حمل‌ونقل، فروش، بیمه و هزینه‌های تولید پیش روی باغدار قرار دارد.
وی می‌افزاید: افزایش هزینه‌های تولید در شرایطی اتفاق افتاده که بازار سیب از رونق مطلوبی برخوردار نیست و کاهش صادرات نیز بر میزان تقاضا اثر گذاشته است.
این باغدار با اشاره به نیاز باغ‌های شهرستان به نیروی کار فصلی ادامه می‌دهد: فصل برداشت به نیروی کار موقت زیادی نیاز دارد و موضوعاتی مانند دستمزد، حمل‌ونقل و فراهم کردن محل اسکان مناسب کارگران باید پیش از آغاز برداشت مورد توجه قرار گیرد.
بیمه؛ یکی از مطالبات باغداران
این باغدار درباره بیمه محصولات نیز می‌گوید: بیمه می‌تواند بخشی از ریسک فعالیت باغداری را پوشش دهد، اما باغداران درباره میزان تعرفه‌ها، سطح پوشش بیمه، زمان پرداخت غرامت و تناسب خسارت پرداختی با آسیب واقعی واردشده به باغ‌ها دغدغه‌هایی دارند.
وی می‌افزاید: در شرایطی که عوامل طبیعی می‌توانند بخش قابل توجهی از محصول یک باغ را از بین ببرند، سازوکار بیمه باید به گونه‌ای باشد که باغدار بتواند پس از وقوع خسارت، سریع‌تر امکان بازگشت به چرخه تولید را پیدا کند.
از باغ تا بازار؛ حلقه‌های مفقوده زنجیره ارزش
این باغدار با اشاره به ظرفیت اقتصادی سیب سمیرم اظهار می‌کند: برای افزایش درآمد باغدار، فروش محصول خام نباید تنها مسیر عرضه باشد و لازم است بخش‌های مختلف زنجیره ارزش از نگهداری و سورتینگ تا بسته‌بندی، فرآوری و صادرات توسعه پیدا کند.
وی ادامه می‌دهد: سیب سمیرم از نظر کیفیت و طعم شناخته‌شده است و تقویت بازارهای داخلی و خارجی این محصول می‌تواند زمینه افزایش ارزش افزوده و ایجاد درآمد بیشتر برای تولیدکنندگان را فراهم کند.
حقابه و آینده کشاورزی سمیرم
سامی با اشاره به اهمیت منابع آبی برای اقتصاد شهرستان می‌گوید: سمیرم به عنوان سرزمین هزارچشمه، سابقه برخورداری از منابع آبی ارزشمند دارد، اما خشکسالی‌های سال‌های اخیر، فشار بر منابع زیرزمینی و برخی مسائل مرتبط با برداشت و مجوزهای آبی، شرایط منابع آب را دشوار کرده است.
وی می‌افزاید: موضوع انتقال بخشی از منابع آب منطقه برای تأمین نیاز مناطق خارج از شهرستان نیز از دغدغه‌های بخش کشاورزی و مردم سمیرم است.
کارشناس مسئول باغبانی و زراعت جهاد کشاورزی سمیرم تصریح می‌کند: مطالبه بخش کشاورزی، جلوگیری از توسعه سایر مناطق نیست، بلکه ضروری است هرگونه انتقال آب همراه با تعیین و تأمین حقابه، توجه به نیازهای کشاورزی و حفظ پایداری منابع طبیعی منطقه مبدأ انجام شود.
وی خاطرنشان می‌کند: استمرار باغداری و حفظ محیط‌زیست باید در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با منابع آب مورد توجه قرار گیرد تا کاهش منابع آبی به افت سطح تولید و از بین رفتن تدریجی باغ‌ها منجر نشود.
به گزارش ایمنا، سیب سمیرم فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ اقتصادی گسترده از باغدار و کارگر فصلی تا سردخانه‌دار، راننده، واحد سورت، بسته‌بندی، صنایع تبدیلی و فعالان بازار را درگیر می‌کند.
اکنون که برداشت محصول آغاز شده، مدیریت منابع آب، ساماندهی نیروی کار، کاهش هزینه‌های تولید، اصلاح سازوکار بیمه، توسعه سردخانه و صنایع تبدیلی و ایجاد مسیرهای پایدار برای صادرات، مجموعه‌ای از موضوعات مرتبط با آینده این محصول است.
تداوم تولید سیب در سمیرم بیش از آنکه به افزایش سطح باغ‌ها وابسته باشد، به حفظ ظرفیت موجود، ارتقای بهره‌وری آب، کاهش ضایعات، افزایش کیفیت، توسعه بازار و ایجاد ارزش افزوده در مراحل پس از برداشت نیاز دارد؛ مسیری که می‌تواند آینده اقتصاد باغداری شهرستان و سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
نظر شما