به گزارش خبرگزاری ایمنا، حافظه یکی از مهمترین ابزارهای انسان برای ارتباط با جهان اطراف است؛ از به یاد آوردن تجربههای گذشته گرفته تا یادگیری اطلاعات تازه، برنامهریزی و انجام سادهترین کارهای روزانه و به همین دلیل، زمانی که تغییراتی در عملکرد ذهنی ایجاد میشود، نگرانی درباره سلامت مغز طبیعی است، با این حال، هر تغییری در حافظه را نمیتوان به یک بیماری مشخص نسبت داد و شناخت مرز میان تغییرات معمول و نشانههای نیازمند بررسی، اهمیت زیادی دارد.
آنچه در ارزیابی سلامت شناختی اهمیت دارد، تنها تعداد دفعات فراموشی نیست، بلکه مجموعهای از تغییرات و تأثیر آنها بر زندگی فرد است. ممکن است مشکل از حافظه آغاز شود، اما بهتدریج توانایی تصمیمگیری، پیدا کردن کلمات، انجام کارهای آشنا یا برقراری ارتباط اجتماعی نیز تحت تأثیر قرار گیرد. همین گستردگی موجب میشود اطرافیان گاهی پیش از خود فرد متوجه تغییراتی شوند که در نگاه اول بسیار جزئی به نظر میرسند.
از سوی دیگر، نگرانی درباره آلزایمر نباید باعث شود هر نشانهای بهطور مستقیم به این بیماری نسبت داده شود. ذهن و حافظه تحت تأثیر عوامل مختلف جسمی و روانی قرار دارند و مشکلاتی که در ظاهر شبیه افت شناختی هستند، ممکن است منشأ متفاوتی داشته باشند، بنابراین مراجعه برای ارزیابی پزشکی نه فقط برای تشخیص آلزایمر، بلکه برای پیدا کردن علت اصلی تغییرات شناختی اهمیت دارد؛ بهویژه در شرایطی که احتمال وجود یک عامل قابل درمان یا کنترل وجود داشته باشد.
سلامت مغز نیز جدا از سلامت عمومی بدن نیست. آنچه بر قلب و عروق، کیفیت خواب، میزان فعالیت بدنی و وضعیت متابولیک بدن اثر میگذارد، میتواند در سلامت شناختی نیز اهمیت داشته باشد. از این منظر، مراقبت از حافظه فقط به زمانی که نشانههای جدی ظاهر میشوند محدود نیست و توجه به سبک زندگی، تحرک و کنترل عوامل خطر میتواند بخشی از مراقبت بلندمدت از مغز باشد.
آلزایمر فقط حافظه را هدف نمیگیرد
پژمان عقدک، پزشک و سخنگوی دانشگاه علومپزشکی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه فراموش کردن گاهبهگاه نام افراد، یک مطلب یا یک موضوع بهویژه با افزایش سن، همیشه به معنای ابتلا به بیماری آلزایمر نیست، اظهار کرد: نگرانی زمانی بیشتر میشود که مشکلات حافظه و شناختی به صورت تکرارشونده و پیشرونده بروز کنند و در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کنند.
وی با بیان اینکه از مهمترین علائم هشداردهنده آلزایمر میتوان به فراموش کردن مکرر اتفاقات یا اطلاعات جدید، پرسیدن چندباره یک سؤال یا تکرار مکرر مطالب، گم کردن وسایل و ناتوانی در پیدا کردن آنها و مشکل در انجام کارهای روزمرهای اشاره کرد که فرد پیش از این بهخوبی انجام میداده است، افزود: از دیگر علائم میتوان به دشواری در پیدا کردن کلمات مناسب هنگام صحبت کردن، سردرگمی درباره زمان و مکان، گم شدن در محیطهایی که فرد پیش از این برای او آشنا بوده، کاهش توانایی حل مسئله و تصمیمگیری و همچنین تغییرات قابل ملاحظه در شخصیت، خلق یا رفتار اشاره کرد.
سخنگوی دانشگاه علومپزشکی اصفهان با بیان اینکه گاهی نیز فرد علاقه خود را به فعالیتهای اجتماعی از دست میدهد، تصریح کرد: البته باید تأکید کرد که وجود این علائم بهتنهایی به معنای قطعی بودن بیماری آلزایمر نیست، زیرا بیماریها و شرایط مختلف دیگری نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند و برای مثال، بعضی داروها، اختلالات خواب، افسردگی و مشکلات شنوایی میتوانند موجب بروز مشکلات حافظه و شناخت شوند و اگر فرد یا خانواده او با چنین علائمی روبهرو شدند، بهتر است ابتدا توسط پزشک خانواده یا پزشک معالج خود ارزیابی شوند و در صورت نیاز، برای بررسی تخصصیتر به متخصص مربوط ارجاع شوند.
چگونه میتوان از ابتلا به آلزایمر پیشگیری کرد؟
عقدک با بیان اینکه تشخیص درست اهمیت زیادی دارد، زیرا هر مشکل حافظهای، همیشه آلزایمر نیست و ممکن است علت دیگری داشته باشد که قابل درمان یا کنترل باشد، ادامه داد: عوامل خطر بیماری آلزایمر را میتوان به دو گروه کلی تقسیم کرد؛ بخشی از این عوامل قابل تغییر نیستند همچون افزایش سن و برخی عوامل ژنتیکی که نمیتوانیم این عوامل را تغییر دهیم، اما گروه دیگری از عوامل خطر وجود دارند که قابلیت کنترل دارند و میتوان با اصلاح آنها خطر افت شناختی را کاهش داد.
وی گفت: از جمله عوامل قابل تغییر میتوان به فشار خون بالا، دیابت، چاقی، افزایش کلسترول خون، کمتحرکی، مصرف دخانیات و الکل، خواب نامناسب، کاهش شنوایی، انزوای اجتماعی، افسردگی درماننشده و پایین بودن میزان فعالیتهای ذهنی اشاره کرد. سابقه خانوادگی آلزایمر نیز میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد، اما داشتن سابقه خانوادگی به این معنا نیست که فرد به آلزایمر مبتلا خواهد شد.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه در حال حاضر هیچ روش قطعی برای پیشگیری از بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما شواهد علمی نشان میدهند که حفظ سلامت قلب و عروق و داشتن یک سبک زندگی سالم میتواند به حفظ سلامت مغز و کاهش خطر افت شناختی کمک کند، اضافه کرد: به همین دلیل، یکی از مهمترین توصیهها فعال بودن است. باید فعالیت بدنی منظم داشته باشیم و برای مثال پیادهروی و سایر فعالیتهای بدنی مناسب را در برنامه زندگی خود قرار دهیم و اجازه ندهیم برای مدت طولانی کمتحرک بمانیم.
نگرانی درباره فراموشی زمانی معنا پیدا میکند که تغییرات ذهنی از حالت پراکنده و معمول خارج شوند و در روند زندگی فرد اثر بگذارند. تکرار رفتارها، دشواری در انجام فعالیتهای آشنا، تغییر در شیوه صحبت کردن یا تصمیمگیری و حتی تغییرات محسوس در خلق و روابط اجتماعی، مجموعهای از نشانههایی هستند که ارزش بررسی دارند. توجه به این تغییرات به معنای تشخیص قطعی بیماری نیست، بلکه فرصتی برای شناخت زودتر علت آنهاست.
اهمیت مراجعه پزشکی از این جهت است که حافظه تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد و گاهی علت یک اختلال شناختی میتواند مسئلهای متفاوت از آلزایمر باشد. اختلال خواب، افسردگی، مشکلات شنوایی یا برخی داروها میتوانند عملکرد ذهنی را دچار اختلال کنند و شناسایی آنها ممکن است مسیر متفاوتی برای درمان یا کنترل مشکل پیش روی فرد قرار دهد، بنابراین تشخیص دقیق باید جایگزین حدس و نگرانیهای ناشی از جستوجوی علائم در منابع غیرتخصصی شود.
در بخش دیگری از ماجرا، برخی عوامل خطر قابل تغییر قرار دارند؛ عواملی که توجه به آنها فقط برای پیشگیری از آلزایمر مطرح نیست و در مجموع با سلامت عمومی فرد ارتباط دارند. کنترل بیماریهای قلبی و عروقی و متابولیک، پرهیز از کمتحرکی، توجه به خواب، رسیدگی به مشکلات شنوایی و حفظ ارتباطات و فعالیتهای ذهنی میتواند بخشی از رویکرد مراقبتی نسبت به سلامت مغز باشد.
درباره آلزایمر نمیتوان از یک راهکار قطعی برای پیشگیری سخن گفت، اما این موضوع به معنای بیاثر بودن مراقبتهای روزمره نیست. شناخت نشانههای مهم، پیگیری تغییرات قابل توجه، مراجعه بهموقع و اصلاح عواملی که امکان کنترل آنها وجود دارد، مجموعه اقداماتی هستند که نگاه مسئولانهتری به سلامت شناختی ایجاد میکنند؛ نگاهی که در آن نه هر فراموشی نشانه بیماری تلقی میشود و نه تغییرات مهم به سادگی به حساب افزایش سن گذاشته میشوند.
نظر شما