به گزارش خبرگزاری ایمنا، دامنه فشارهای آمریکا علیه ایران اینبار به شبکه پروازهای منطقهای رسیده است؛ جایی که توقف پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی در فرودگاههای بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه، موجی از اعتراض سیاسی و مردمی در عراق به راه انداخته است.
ماجرا از جایی آغاز شد که پس از تشدید تحریمهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران، برخی فرودگاههای منطقه پذیرش پروازهای شرکتهای ایرانی را متوقف کردند. آمریکا در هشتم سپتامبر تحریمهایی علیه ۳۶ هدف مرتبط با صنعت هوانوردی ایران اعمال کرد و مقامهای آمریکایی تهدید کردند شرکتها و مجموعههای خارجی که به شرکتهای تحریمشده ایرانی خدمات ارائه دهند نیز ممکن است با محدودیتهای آمریکا روبهرو شوند.
این فشارها اکنون به عراق رسیده است؛ کشوری که به دلیل پیوندهای تاریخی، مذهبی، اقتصادی و اجتماعی گسترده با ایران، یکی از مهمترین مسیرهای رفتوآمد شهروندان دو کشور محسوب میشود.
نجف هم به بغداد پیوست
پس از توقف پذیرش پروازهای ایران در فرودگاه بغداد، فرودگاه بینالمللی نجف نیز اعلام کرد پروازهای ورودی و خروجی ایران از ساعت ۲ بامداد جمعه سوم مهر متوقف خواهد شد.
نجف اما تنها مقصد بعدی نبود. گزارشها از توقف پروازهای شرکتهای ایرانی در فرودگاههای اربیل و سلیمانیه نیز حکایت دارد؛ به این ترتیب، محدودیتها درعمل بخش عمده مسیرهای هوایی ایران به عراق را دربر گرفته است.
اهمیت نجف در این میان دوچندان است؛ چراکه این شهر یکی از مهمترین مقاصد زائران ایرانی و یکی از اصلیترین دروازههای هوایی ارتباط میان دو ملت است. توقف پروازها در چنین شرایطی تنها یک تصمیم اداری درباره برنامه پروازی نیست، بلکه مستقیم بر سفرهای زیارتی، درمانی، آموزشی، تجاری و خانوادگی اثر میگذارد.
در همین راستا، سازمان هواپیمایی کشوری ایران نیز پس از توقف پروازهای نجف، به شرکتهای هواپیمایی ابلاغ کرده است که نمایش و فروش بلیت مسیرهای تعلیقشده عراق را تا اطلاع ثانوی متوقف کنند و وجوه بلیتهای لغوشده را بدون کسر جریمه به مسافران بازگردانند.
«پروازهای ایران را برگردانید»
واکنشها در عراق اما نشان میدهد مسئله برای بخشهایی از جامعه و جریانهای سیاسی این کشور، فراتر از یک اختلاف در حوزه هوانوردی است.
از نجف و بغداد تا بصره و دیگر شهرهای عراق، مطالبه بازگشت پروازهای ایران مطرح شده و گزارشهایی از اعتراض گروههایی از مردم، علما، نمایندگان مجلس و جریانهای سیاسی منتشر شده است.
در نجف نیز دهها تن از استادان و طلاب حوزه علمیه در اعتراض به توقف پروازهای ایران تجمع کردند و خواستار لغو این تصمیم شدند.
برخی جریانهای سیاسی و اجتماعی عراق نیز از احتمال برگزاری تجمع و تحصن در فرودگاههای این کشور سخن گفتهاند. اکرم الکعبی، دبیرکل جنبش النجباء، اعلام کرده است در صورت تداوم محدودیت پروازها، از مردم عراق، موکبهای حسینی و خدمتگزاران زائران برای برگزاری تحصن در فرودگاهها دعوت خواهد کرد.
این اعتراضها در شرایطی شکل گرفته است که سفر میان ایران و عراق برای میلیونها نفر، بهویژه در مناسبتهای زیارتی، بخشی از روابط اجتماعی دو کشور را تشکیل میدهد و محدودیت هوایی میتواند هزینه و دشواری این رفتوآمد را افزایش دهد.
اعتراض سیاسی به تصمیمی که «آمریکایی» تلقی شد
در سطح سیاسی نیز اعتراضها شدت گرفته است.
همام حمودی، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق، ضمن انتقاد از محدودیتهای اعمالشده علیه پروازهای ایران، خواستار برگزاری نشست اضطراری رهبران چارچوب هماهنگی عراق برای بررسی این موضوع شده است.
در همین چارچوب، گزارشهایی از برگزاری نشست مهم چارچوب هماهنگی گروههای سیاسی شیعی عراق درباره توقف پذیرش هواپیماهای ایرانی در فرودگاههای این کشور منتشر شده است. رسانههای عراقی نیز از نشست سران این ائتلاف با مقامهای دولت عراق برای بررسی پیامدهای تصمیم اخیر خبر دادهاند.
هادی عامری، دبیرکل سازمان بدر، نیز با محکوم کردن تحریمهای آمریکا علیه ایران و تصمیم توقف پروازهای ایرانی، از دولت عراق خواسته است به خواست مردم توجه کند و در این تصمیم تجدیدنظر کند.
در همین حال، عادل عبدالمهدی، نخستوزیر اسبق عراق، توقف پروازهای ایرانی را تصمیمی علیه منافع ملی عراق دانسته و بر ضرورت عقبنشینی از آن تأکید کرده است.
نایبرئیس پارلمان عراق: این تصمیم خلاف قانون اساسی است
اعتراضها در پارلمان عراق نیز بازتاب داشته است.
عدنان فیحان الدلیمی، نایبرئیس پارلمان عراق، محدودیت پروازهای غیرنظامی ایران را «عجولانه و نسنجیده» توصیف کرده و آن را از منظر حقوقی و قانون اساسی عراق محل ایراد دانسته است.
او همچنین تأکید کرده است که تحریمهای یکجانبه آمریکا بهتنهایی تعهدی برای عراق ایجاد نمیکند و هر تصمیم علیه ایران باید بر مبنای قوانین عراق یا تعهدات بینالمللی این کشور باشد.
الدلیمی همچنین نسبت به پیامدهای اقتصادی توقف پروازها هشدار داده و گفته است این اقدام میتواند درآمدهای بخش گردشگری، هتلها، شرکتهای حملونقل و خدمات فرودگاهی عراق را تحت تأثیر قرار دهد.
او حتی درباره وابستگی بخشی از شبکه برق عراق به انرژی وارداتی از ایران هشدار داده و گفته است توقف کامل صادرات گاز ایران میتواند ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت عملیاتی شبکه برق عراق را تحت تأثیر قرار دهد.
عراق در برابر یک دوگانه؛ استقلال یا تبعیت از فشار واشنگتن؟
در این میان، یکی از مهمترین ابعاد ماجرا به موضع دولت عراق بازمیگردد.
دفتر نخستوزیر عراق اعلام کرده است بغداد در حال مذاکره مستقیم با واشنگتن برای مستثنی کردن برخی فرودگاههای این کشور از محدودیتهای اعمالشده علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی است. هدف اعلامشده، بازگشت پروازها با محوریت سفرهای بشردوستانه، درمانی، آموزشی، زیارتی و دیگر نیازهای غیرنظامی عنوان شده است.
این موضع در عمل نشان میدهد که بغداد تلاش دارد از یکسو روابط گسترده خود با ایران را حفظ کند و از سوی دیگر، از برخورد مستقیم با نظام تحریمهای آمریکا جلوگیری کند.
اما همین مسئله با انتقادهایی در داخل عراق روبهرو شده است؛ منتقدان میپرسند اگر تصمیمی درباره حریم هوایی عراق بر اساس فشار یک دولت خارجی اتخاذ شود، استقلال تصمیمگیری بغداد چه جایگاهی خواهد داشت؟
مسئله تنها پرواز چند شرکت هواپیمایی نیست؛ بلکه بحث بر سر این است که آیا عراق باید در چارچوب فشار حداکثری آمریکا علیه همسایه خود عمل کند یا منافع ملی و روابط خود با ایران را مبنای تصمیمگیری قرار دهد.
ایران؛ «پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است یا برای هیچکس»
در ایران نیز مقامهای سیاسی نسبت به این روند واکنش نشان دادهاند.
محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر انقلاب، در واکنش به محدودیتهای پروازی علیه ایران اعلام کرده است: «پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است یا برای هیچکس.»
این موضع در شرایطی مطرح شد که همزمان محدودیتها تنها به عراق محدود نمانده و گزارشهایی از توقف یا لغو برخی پروازهای شرکتهای ایرانی به مقاصدی در منطقه منتشر شده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، فشارهای آمریکا موجب شده برخی فرودگاهها و شرکتهای خدمات هوایی درباره همکاری با ایرلاینهای ایرانی با محدودیت مواجه شوند.
اعتراض عراق به فشار آمریکا؛ از حوزه تا پارلمان
در عراق اما واکنشها به این روند تنها از سوی گروههای سیاسی نزدیک به ایران مطرح نشده است. اعتراض به تصمیم اخیر از حوزه علمیه نجف، پارلمان و بخشهایی از جامعه مدنی و اقتصادی عراق نیز شنیده شده است.
برخی مراجع و شخصیتهای دینی عراق نیز بر پیوندهای مردمی میان دو کشور تأکید کرده و محدود کردن سفر زائران و ایجاد مانع در مسیر ارتباط با شهرهای مقدس را مورد انتقاد قرار دادهاند. دفتر آیتالله سیدمحمدتقی مدرسی نیز در بیانیهای نسبت به همراهی با تحریمهای اقتصادی علیه همسایه عراق و ایجاد محدودیت برای زائران اعتراض کرده است.
در چنین فضایی، توقف پروازهای ایران برای بخشی از جامعه عراق به نمادی از یک پرسش بزرگتر تبدیل شده است: آیا بغداد میتواند سیاست خارجی و روابط منطقهای خود را بر اساس منافع ملی خود تنظیم کند یا فشارهای واشنگتن تعیینکننده مسیرهای ارتباطی عراق خواهد بود؟
«تحریم هوایی»؛ فشار بر مردم، نه فقط شرکتهای هواپیمایی
یکی از مهمترین ابعاد این ماجرا، آثار مستقیم آن بر مردم است. پرواز میان ایران و عراق فقط یک مسیر تجاری برای شرکتهای هواپیمایی نیست. سالانه شمار زیادی از زائران ایرانی برای سفر به نجف، کربلا و دیگر شهرهای زیارتی عراق از این مسیر استفاده میکنند و در مقابل، شهروندان عراقی نیز برای درمان، آموزش، تجارت و سفر به ایران رفتوآمد دارند.
دولت عراق نیز در بیانیه خود هنگام اعلام مذاکرات با آمریکا، به همین موضوع اشاره کرده و خواستار مستثنی شدن برخی فرودگاهها برای نیازهای درمانی، آموزشی، زیارتی و غیرنظامی شده است.
بنابراین، محدودیتی که در واشنگتن با عنوان تحریم شرکتهای هواپیمایی ایرانی تعریف میشود، در عمل میتواند هزینه آن را به مسافری منتقل کند که برای زیارت، درمان یا دیدار خانواده به هواپیما نیاز دارد.
از همین رو، اعتراضهای شکلگرفته در عراق را نمیتوان تنها در چارچوب رقابت جریانهای سیاسی این کشور بررسی کرد؛ بخشی از این واکنشها مستقیما به آثار اجتماعی و اقتصادی توقف پروازها مربوط است.
بغداد؛ میان فشار آمریکا و روابط با تهران
اکنون دولت عراق در برابر یک تصمیم حساس قرار دارد. از یک سو واشنگتن با تحریم شرکتهای هواپیمایی ایرانی، کشورهای منطقه را نسبت به ارائه خدمات به این شرکتها تحت فشار قرار داده و از سوی دیگر، روابط ایران و عراق چنان گسترده است که قطع ارتباط هوایی نمیتواند بدون پیامد باقی بماند.
در همین شرایط، یاسر الحجاج، سفیر عراق در تهران، توقف پروازهای میان دو کشور را موقتی دانسته و گفته است دولت عراق به تلاشها و تماسهای خود برای بازگرداندن پروازها به وضعیت عادی ادامه میدهد.
این موضع در کنار مذاکرات مستقیم بغداد و واشنگتن نشان میدهد پرونده پروازهای ایران هنوز بسته نشده است و عراق در تلاش است راهی برای بازگرداندن دستکم بخشی از ارتباطات هوایی پیدا کند.
نظر شما