به گزارش خبرگزاری ایمنا، رشد شهرها تنها به ساخت محلههای جدید و توسعه محدودههای شهری محدود نمیشود؛ بخش مهمی از آینده شهرها به نحوه اصلاح و بازآفرینی بافتهایی وابسته است که سالها پیش و بر اساس شرایط متفاوت اقلیمی، اقتصادی و کالبدی شکل گرفتهاند. در این میان، بازآفرینی محلههای موجود میتواند علاوه بر ارتقای کیفیت محیط شهری، به کاهش مصرف انرژی و سازگاری بیشتر شهر با شرایط اقلیمی کمک کند.
بخش قابل توجهی از شهرهای امروز در دورههایی توسعه یافتهاند که موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی، افزایش دمای شهرها، محدودیت منابع و ضرورت کاهش مصرف انرژی به اندازه امروز در مرکز توجه برنامهریزی شهری قرار نداشت. نتیجه این روند، شکلگیری محلههایی است که در برخی موارد از نظر دسترسی، کیفیت فضاهای عمومی، پوشش گیاهی، سایهاندازی و الگوی حرکت، با نیازهای امروز شهروندان فاصله دارند.
اصلاح شهر موجود به جای گسترش بیپایان
یکی از پرسشهای مهم در برنامهریزی شهری این است که آیا برای پاسخ به نیازهای جمعیتی و خدماتی، همواره باید به سمت توسعه فیزیکی شهر حرکت کرد؟ تجربه برنامهریزی شهری نشان میدهد بخشی از ظرفیت مورد نیاز را میتوان درون محدودههای موجود و از طریق بازآفرینی محلهها ایجاد کرد.
در این رویکرد، هدف صرفاً نوسازی ساختمانها نیست، بلکه مجموعهای از مداخلات کالبدی، محیطی و عملکردی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. اصلاح شبکه پیاده، ایجاد مسیرهای سایهدار، تقویت پوشش گیاهی، بهبود فضاهای عمومی و نزدیکتر کردن خدمات روزمره به محل سکونت، نمونههایی از اقداماتی است که میتواند کیفیت محیطی محله را بدون گسترش محدوده شهر ارتقا دهد.
این اقدامات همچنین میتواند بر الگوی سفرهای روزانه اثر بگذارد. زمانی که خدمات ضروری در فاصله مناسب از محل سکونت قرار داشته باشد و مسیرهای پیاده و دوچرخه از کیفیت و ایمنی کافی برخوردار باشند، بخشی از سفرهای کوتاه میتواند از خودروی شخصی به شیوههای کممصرفتر منتقل شود.
انرژی در مقیاس محله دیده میشود
مصرف انرژی در شهر تنها به ساختمانها یا شبکههای تأمین انرژی محدود نیست. شکل محله، فاصله میان کاربریها، کیفیت فضاهای عمومی، میزان وابستگی به خودرو و حتی نحوه طراحی خیابانها نیز میتواند بر میزان مصرف انرژی اثر بگذارد.
برای نمونه، محلهای که فاقد سایه کافی و پوشش گیاهی مناسب است، در روزهای گرم شرایط متفاوتی نسبت به محلهای با درختان و فضاهای عمومی مناسب دارد. همچنین پراکندگی خدمات و فاصله زیاد میان محل سکونت و مقصدهای روزمره میتواند سفرهای بیشتری ایجاد کند.
از این منظر، مدیریت انرژی باید از یک موضوع صرفاً تأسیساتی به بخشی از برنامهریزی شهری تبدیل شود؛ موضوعی که در آن کالبد شهر، الگوی حرکت و کیفیت فضاهای عمومی نیز مورد توجه قرار گیرد.
بازآفرینی؛ فرصتی برای اصلاح الگوی محله
بازآفرینی شهری میتواند فرصتی برای بازنگری در ساختار محلههای موجود باشد. در این فرآیند، الزاماً قرار نیست همهچیز از ابتدا ساخته شود؛ بلکه میتوان با مجموعهای از مداخلات هدفمند، بخشی از مشکلات را اصلاح کرد.
افزایش سایه در مسیرهای پیاده، استفاده بیشتر از پوشش گیاهی متناسب با اقلیم، ارتقای کیفیت فضاهای عمومی، ایجاد فضاهای مکث و استراحت، اصلاح دسترسی به خدمات و بازتنظیم برخی کاربریها از جمله اقداماتی است که میتواند یک محله را برای شرایط اقلیمی و نیازهای جدید آمادهتر کند.
این نگاه بهویژه در شهرهایی اهمیت دارد که با محدودیت منابع آب، افزایش دما، آلودگی هوا یا هزینه بالای توسعه زیرساخت روبهرو هستند. در چنین شرایطی، گسترش فیزیکی شهر نهتنها منابع جدیدی نیاز دارد، بلکه هزینه ایجاد شبکههای آب، برق، حملونقل و سایر زیرساختها را نیز افزایش میدهد.
آینده شهر در بیرون شهر ساخته نمیشود
توسعه شهری زمانی پایدارتر خواهد بود که ظرفیتهای درونی شهر نیز مورد توجه قرار گیرد. محلههای موجود، فضاهای رهاشده، زمینهای کماستفاده و زیرساختهایی که امکان ارتقا دارند، بخشی از سرمایه کالبدی شهر محسوب میشوند و میتوانند در برنامهریزی آینده مورد استفاده قرار گیرند.
از این منظر، بازآفرینی محلهها تنها یک سیاست کالبدی برای نوسازی بافتهای فرسوده نیست؛ بلکه میتواند به ابزاری برای کاهش فشار بر منابع، مدیریت انرژی، ارتقای تابآوری و افزایش کیفیت زندگی تبدیل شود.
مسئله شهر آینده فقط این نیست که «کجا ساخته شود»، بلکه این است که «چگونه از شهری که اکنون ساخته شده، بهتر استفاده کنیم». اگر اصلاح فضاهای عمومی، تقویت پیادهمداری، افزایش سایه و پوشش گیاهی، دسترسی مناسب به خدمات و بازتنظیم کاربریها همزمان در برنامه بازآفرینی قرار گیرد، بخشی از پاسخ شهر به نیازهای آینده میتواند نه در گسترش محدوده، بلکه در بازطراحی هوشمندانه محلههای موجود شکل بگیرد.
نظر شما