به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، ساخت فضاهای عمومی با مواد بازیافتی یکی از نوآورانهترین و پایدارترین رویکردهای طراحی شهری در دهه اخیر است. این رویکرد که ریشه در اقتصاد چرخشی و اصول پایداری محیط زیستی دارد، بهجای استفاده از مواد اولیه جدید، از ضایعات ساختمانی، پلاستیکهای دورریختنی، چوبهای بازیافتی و سایر مواد بازیافتی برای ایجاد فضاهای عمومی استفاده میکند. هدف این رویکرد دوگانه است: کاهش ضایعات و مصرف منابع و همزمان ایجاد فضاهای عمومی باکیفیت که هویت و داستان خاص خود را دارند.
استفاده از مواد بازیافتی در ساخت فضاهای عمومی شهری، یکی از راهکارهای مؤثر برای دستیابی به توسعه پایدار و کاهش آثار زیستمحیطی پروژههای عمرانی است. این رویکرد با کاهش نیاز به استخراج و مصرف منابع طبیعی، به حفظ مواد اولیه و کاهش انرژی مصرفی در فرایند تولید کمک میکند. استفاده دوباره از مصالحی همچون چوب، فلز، پلاستیک و بتن بازیافتی، حجم ضایعات ارسالی به محلهای دفن زباله و میزان انتشار گازهای گلخانهای را کاهش میدهد.
از نظر اقتصادی نیز هزینه ساخت فضاهای عمومی با مواد بازیافتی میتواند تا ۴۰ درصد کمتر از روشهای سنتی باشد؛ هرچند این میزان به نوع مصالح، طراحی و شرایط پروژه بستگی دارد. افزون بر این، چنین طرحهایی از صنایع محلی بازیافت حمایت میکنند، فرصتهای شغلی جدید ایجاد میکنند و با تقویت اقتصاد چرخشی، مواد مصرفشده را دوباره به چرخه تولید و استفاده بازمیگردانند. آنچه در پروژههای ساختوساز با مواد بازیافتی دیده میشود، گواهی زنده بر این حقیقت است که پایداری محیط زیستی و زیباییشناسی شهری نهتنها با یکدیگر سازگار هستند، بلکه میتوانند در هم تنیده شوند و فضاهایی خلق کنند که همزمان برای انسانها دلنشین و برای کره زمین نجاتبخش هستند.
انواع مواد بازیافتی که در ساخت فضاهای عمومی استفاده میشوند بسیار متنوع هستند. چوبهای بازیافتی از ساختمانهای قدیمی، مدارس یا سالنهای ورزشی به نیمکت، میز، کفپوش یا سازههای سایهبان تبدیل میشوند. پلاستیکهای بازیافتی از بطریها، کیسهها یا متهای پلاستیکی به مبلمان شهری، کفپوشهای رنگی یا سازههای هنری تبدیل میشوند. بتنهای بازیافتی از ساختمانهای تخریبشده به کفپوشهای خیابانی، گلدانهای بزرگ یا سازههای تزئینی تبدیل میشوند. فلزات بازیافتی از سازههای قدیمی، ماشینآلات یا وسایل نقلیه به مجسمهها، نیمکتها یا سازههای سایهبان تبدیل میشوند.
آمستردام، هلند؛ محله چرخشی با ۸۰ درصد مواد بازیافتی در فضای عمومی
شهرداری آمستردام در ژانویه ۲۰۲۶، گزارش پیشرفت استراتژی اقتصاد چرخشی ۲۰۲۵-۲۰۲۰ خود را منتشر کرد که نشان میدهد محله بوئیکسلوترهام بهعنوان آزمایشگاه زنده اقتصاد چرخشی، از ۸۰ درصد مواد بازیافتی و بازیافتشده در طراحی فضاهای عمومی خود استفاده کرده است. این محله که در شمال آمستردام واقع شده است، بهعنوان یکی از پیشروترین پروژههای شهری چرخشی در اروپا شناخته میشود و هدف آن کاهش ضایعات، افزایش عمر مفید مواد و بازیابی اکوسیستمهای طبیعی است.
شهرداری آمستردام با همکاری بیش از ۲۰۰ پروژه در حال اجرا، چوبهای بازیافتی از ساختمانهای تخریبشده، پلاستیکهای بازیافتی از ضایعات شهری، بتنهای بازیافتی از پروژههای ساختمانی و فلزات بازیافتی از سازههای قدیمی را جمعآوری و پردازش میکند. این مواد به محصولات جدیدی همچون نیمکتها، میزها، کفپوشها، گلدانهای بزرگ، سازههای سایهبان و مبلمان شهری تبدیل میشوند. در محله بوئیکسلوترهام ۸۰ درصد مواد استفادهشده در فضاهای عمومی از منابع بازیافتی تأمین شدهاند که شامل چوبهای بازیافتی از مدارس قدیمی، پلاستیکهای بازیافتی از ضایعات شهری و بتنهای بازیافتی از پروژههای ساختمانی است.
موتور محرک این تحول، سیاست خرید چرخشی شهرداری آمستردام است که با تعیین حداقل ۳۰ درصد محتوای بازیافتی برای بتن و ۹۵ درصد برای فولاد سازهای در تمام پروژههای ساختوساز عمومی، بازار مصالح ساختمانی را بهطور بنیادین متحول کرده است. این الزامات قانونی نهتنها شرکتهای محلی را به نوآوری در تولید مواد بازیافتی ترغیب میکند، بلکه زنجیره تأمین منطقهای را نیز بهسمت اقتصاد چرخشی سوق میدهد. شهرداری در این مسیر هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۲۵، نیمی از خریدهای خود را از منابع چرخشی تأمین کند و این رقم را تا سال ۲۰۳۰ به صد درصد برساند.
دستاوردهای این برنامه تا سپتامبر ۲۰۲۶ فراتر از انتظارات ظاهر شده است. محله بوئیکسلوترهام که روزگاری یک منطقه صنعتی متروکه بود، اکنون به کانون پویای زندگی شهری بدل گشته است که ساکنان در آن گرد هم میآیند، اوقات فراغت خود را سپری میکنند و از فضاهای عمومی باکیفیت بهرهمند میشوند.
از سوی دیگر، حساسیت زیستمحیطی جامعه محلی بهطور چشمگیری ارتقا پیدا کرده است و شهروندان با اشتیاق بیشتری در برنامههای بازیافت و پایداری مشارکت میکنند. طبق گزارش شهرداری، نرخ انحراف ضایعات ساختوساز در پروژههای عمومی به ۹۲ درصد رسیده است و فقط ۸ درصد ضایعات ساختمانی به محل دفن زباله رفته است. هزینه احداث فضاهای عمومی با مواد بازیافتی تا ۳۰ درصد کاهش یافته است که نشاندهنده توجیهپذیری اقتصادی این رویکرد است. شهرداری آمستردام اعلام کرده است که استراتژی اقتصاد چرخشی تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت و هدف آن تبدیل کامل شهر به یک شهر چرخشی تا سال ۲۰۵۰ است.
یوکوهاما، ژاپن؛ پروژه ریو با تبدیل چوب سالنهای ورزشی به مبلمان عمومی
شهرداری یوکوهاما جایزه طراحی ۲۰۲۵ را برای پروژه ریو (REYO) کسب کرد. این پروژه که توسط اداره معماری و مسکن شهرداری یوکوهاما مدیریت میشود، چوبهای بازیافتی از سالنهای ورزشی مدارس شهر را به مبلمان عمومی، تجهیزات بازی کودکان و محصولات خلاقانه تبدیل میکند. فلسفه پروژه در شعار «مواد پر از خاطرات؛ زنده نگهداشتهشده برای آینده» خلاصه میشود؛ مأموریتی که فراتر از بازیافت ساده، بر حفظ هویت و انتقال خاطرات نهفته در مواد بازیافتی به نسلهای آینده تأکید دارد.
رویکرد یوکوهاما به استفاده از چوبهای بازیافتی در فضاهای عمومی، احساسی و انسانی است. هنگامی که مدارس شهر بازسازی یا تخریب میشوند، چوبهای سالنهای ورزشی که دههها شاهد شادیها و تلاشهای دانشآموزان بودهاند، بهجای آنکه به ضایعات تبدیل شوند، با دقت جمعآوری و پردازش میشوند. این چوبها در همکاری با طراحان و تولیدکنندگان محلی، جان تازهای میگیرند و به نیمکتها، میزها، تجهیزات بازی کودکان و مبلمان شهری تبدیل میشوند. هر یک از این محصولات داستانی منحصربهفرد را در خود جای دادهاند و پلی میان گذشته و آینده میسازند.
همکاری با کسبوکارهای محلی و کارگاههای رفاهی، از ستونهای اصلی این طرح است. شهرداری یوکوهاما با شبکهای متشکل از بیش از ۱۰ شرکت و کارگاه محلی، فرایند تبدیل چوبهای بازیافتی به محصولات جدید را مدیریت میکند. این مشارکت علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی پایدار در سطح محله، به تقویت اقتصاد چرخشی و پایداری زیستمحیطی منجر شده است. نکته قابلتوجه این است که کارگاههای رفاهی تحت مدیریت افراد با نیازهای ویژه نیز در تولید مبلمان و تجهیزات بازی نقش دارند؛ اقدامی که گامی مؤثر در جهت فراگیری اجتماعی و تحقق برابری فرصتها بهشمار میرود.
بیش از ۵۰ مدرسه در یوکوهاما چوبهای سالنهای ورزشی خود را به پروژه ریو اهدا کردهاند و در نتیجه، بیش از ۲۰۰ محصول جدید خلق شده است. این محصولات در پارکها، فضاهای عمومی و مدارس شهر نصب شدهاند و به کانونهای پویای تعامل اجتماعی بدل شدهاند. طبق گزارش شهرداری، هزینه تولید مبلمان با چوبهای بازیافتی تا ۴۰ درصد کاهش و در عین حال، کیفیت محصولات بهطور محسوسی ارتقا پیدا کرده است.
شهرداری یوکوهاما اعلام کرده است که پروژه ریو تا پایان سال ۲۰۲۶ ادامه خواهد یافت و چشمانداز آن، گسترش به سایر جریانهای ضایعات شامل فلزات، پلاستیکها و بتنها است. افزون بر این، در اوت ۲۰۲۶، مرکز مرکز فرهنگ چرخشی خلاق ریو (Sta.R) بهعنوان نخستین قطب خلاقیت چرخشی در منطقه هودوگایا افتتاح شد که شامل «کتابخانه مواد» برای گردش منابع دورریختنی محلی و بستری برای پروژههای هنری مشارکتی شهروندان با محوریت چرخش و هنر است.
بانکوک، تایلند؛ مگا مت با ۵۰۰ مت پلاستیکی بازیافتی
شهرداری بانکوک در فوریه ۲۰۲۵، در همکاری با یک استودیو معماری هلندی، سازه مگا مت (Mega Mat) را در میدان لانخونموئنگ، مقابل سالن شهرداری بانکوک نصب کرد. این نصب موقت که برای هفته طراحی بانکوک ۲۰۲۵ آماده شده بود، بهدلیل استقبال گسترده عمومی تا سپتامبر ۲۰۲۶ در میدان لانخونموئنگ باقی ماند. طبق اعلام شهرداری بانکوک، این سازه تا پایان سال ۲۰۲۶ در محل کنونی باقی خواهد ماند و سپس به سایر میدانهای شهر منتقل خواهد شد.
سازه از ۵۳۲ مت پلاستیکی بازیافتی تشکیل شده و به فضای عمومی چندمنظورهای به مساحت ۸۶۰ متر مربع تبدیل شده است. مگا مت که بهعنوان «فرش غولپیکر» یا «اینفوگرافیک زنده» توصیف میشود، داستان ضایعات پلاستیکی و بازیافت در تایلند را روایت میکند و پتانسیل استفاده از پلاستیکهای بازیافتی در اشیای روزمره را به نمایش میگذارد.
رویکرد بانکوک به استفاده از پلاستیکهای بازیافتی در فضاهای عمومی، خلاقانه و تأثیرگذار است. تایلند سالانه حدود دو میلیون تن ضایعات پلاستیکی تولید میکند که تنها یکچهارم آن بازیافت میشود و حدود ۵۰ هزار تن از این ضایعات به اقیانوسهای تایلند ریخته میشود که به آلودگی محیط زیست و آسیب به حیات وحش دامن میزند. مگا مت با استفاده از متهای پلاستیکی بازیافتی که از ضایعات شهری جمعآوری شدهاند، این چالش زیستمحیطی را به فرصتی برای آگاهیبخشی تبدیل کرده و نشان داده است که پلاستیکهای بازیافتی میتوانند به فضاهای عمومی زیبا و کاربردی تبدیل شوند.
سازه مگا مت شامل قابهای فولادی سبک، پوششهای مت پلاستیکی بازیافتی و مبلمان ماژولار است. متهای پلاستیکی که از ضایعات شهری جمعآوری شدهاند، با رنگهای روشن رنگآمیزی شدهاند و بهصورت الگوهای هندسی بافته شدهاند. این الگوها زیبایی بصری خیرهکنندهای خلق میکنند و به تقویت هویت محلی و جذابیت فضای عمومی کمک میکنند. مبلمان ماژولار که از پلاستیکهای بازیافتی ساخته شده است، میتواند بهعنوان صندلی، نیمکت یا میز استفاده شود.
یکی از نوآوریهای کلیدی این طرح، توجه به روایت ضایعات پلاستیکی و بازیافت است. مگا مت نهتنها فضای عمومی ایجاد میکند، بلکه داستان ضایعات پلاستیکی و بازیافت در تایلند را روایت میکند و به افزایش آگاهی زیستمحیطی کمک میکند. بازدیدکنندگان میتوانند داستان هر مت پلاستیکی را بخوانند و بفهمند که از کجا آمده و چگونه به این فضا تبدیل شده است.
این داستانسرایی به تقویت هویت فضا و افزایش مشارکت جامعه کمک میکند. مردم در این کانون اجتماعی گرد هم میآیند، اوقات فراغت خود را سپری میکنند و از فضای شهری بهرهمند میشوند. مگا مت برنده جایزه بهترین طراحیهای سال ۲۰۲۵ مجله روزنامهنگاران معماری در دسته سازه موقت و مدال برنز جایزه طراحی برای آسیا ۲۰۲۵ شده است. شهرداری بانکوک اعلام کرده است که پروژههای مشابهی در سایر شهرهای تایلند اجرا خواهند شد و مگا مت بهعنوان الگویی برای سایر شهرهای آسیا و جهان شناخته میشود.
لندن، انگلستان؛ از تیمز تا ابد با گرانیتهای بازیافتی دیوار رودخانه
شهرداری لندن در ژوئن ۲۰۲۶، پروژه «از تیمز تا ابد» را در جشنواره معماری لندن ۲۰۲۶ افتتاح کرد که ۲۱ بلوک گرانیتی بازیافتی از دیوار تاریخی رودخانه تیمز را به نیمکتهای عمومی در مقابل کلیسای سنت پل تبدیل میکند. این پروژه که بهعنوان بخشی از جشنواره معماری لندن ۲۰۲۶ اجرا شده است، داستان استفاده مجدد از مواد بزرگ گرانیتی را روایت میکند و بیش از ۹۹.۹ درصد از مواد استفادهشده در آن از منابع بازیافتی تامین شدهاند.
دیوار ساحلی رودخانه تیمز که در دوران ویکتوریا طراحی و اجرا شده، از بلوکهای عظیم گرانیتی تشکیل شده است که بیش از یکونیم قرن ایستادگی کردهاند. هنگامی که این دیوارهای تاریخی برای احداث تونل فاضلاب تیمز تایدوی تخریب شدند، بلوکهای گرانیتی بهجای آنکه به ضایعات تبدیل شوند، با دقت جمعآوری و پردازش شدند. این بلوکها با حفظ هویت و ردپای تاریخی خود، به نیمکتهای عمومی تبدیل شدند و در مقابل کلیسای جامع سنت پل جان تازهای گرفتند.
طراحی نیمکتها شامل بلوکهای گرانیتی بازیافتی با سطح صاف و صیقلی است که بهعنوان نشیمنگاه استفاده میشوند. خردهسنگهای گرانیتی که برای مصارف سنتی بسیار کوچک بودند، با بهرهگیری از فناوری چاپ سهبعدی به یک المان اطلاعرسانی تبدیل شدهاند که بهعنوان نخستین سازه دائمی فضای باز از این دست در جهان شناخته میشود. دسته صندلیها از چوب بلوط بازیافتی از درختان افتاده لندن ساخته شده و اتصالات از برنز بازیافتی از تابلوهای قدیمی شهر ذوب و بازسازی شده است. هر بلوک گرانیتی داستان خاص خود را دارد و تاریخ و میراث فرهنگی شهر را به آینده منتقل میکند.
پروژه از تیمز تا ابد نهتنها فضای عمومی ایجاد کرده است، بلکه داستان استفاده و استفاده مجدد از مواد بزرگ گرانیتی را روایت میکند و به افزایش آگاهی درباره پایداری و میراث فرهنگی کمک میکند. یک نمایشگاه به نام «اگر سنگ میتوانست صحبت کند» در خارج از مرکز اطلاعات شهر لندن در میدان کلیسای سنت پل نصب شده است که داستان قطعات گرانیت را از ۱۸۵۸ تاکنون روایت میکند و به بازدیدکنندگان اجازه میدهد که تکههای سنگ را از بقایای باستانشناسی شناسایی کنند. این پروژه بهعنوان الگویی برای سایر شهرهای انگلستان و اروپا شناخته میشود و چندین شهر در حال مذاکره برای استفاده از این رویکرد هستند.
نظر شما