به گزارش خبرگزاری ایمنا، افزایش استفاده از خودروهای شخصی و بهویژه سفرهای تکسرنشین، امروز به یکی از چالشهای جدی شهرهای مختلف تبدیل شده است؛ مسئلهای که پیامدهای آن تنها در افزایش حجم ترافیک و کندی عبور و مرور خلاصه نمیشود و آلودگی هوا، مصرف انرژی، اشغال فضای شهری و افزایش هزینههای جابهجایی را نیز به دنبال دارد.
در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که چرا با وجود توسعه شبکه معابر و دسترسی شهروندان به شیوههای مختلف جابهجایی، همچنان خودروی شخصی انتخاب نخست بسیاری از افراد برای سفرهای روزانه است؟
سالهاست یکی از پاسخهای رایج به افزایش ترافیک، توسعه زیرساختهای کالبدی شهر بوده است؛ تعریض معابر، احداث شریانهای جدید و افزایش ظرفیت شبکه معابر. این اقدامات میتوانند در برخی نقاط و برای حل بخشی از گرههای ترافیکی مؤثر باشند، اما نمیتوان مسئله جابهجایی شهری را تنها با افزایش ظرفیت عبور خودروها حل کرد، چراکه اگر همزمان با توسعه معابر، تقاضای سفر با خودروی شخصی بهویژه سفرهای تکسرنشین افزایش پیدا کند، ظرفیت جدید نیز دوباره با حجم بالای خودرو روبهرو خواهد شد.
از همینرو، حل این مسئله نیازمند نگاهی فراتر از ساختوسازهای ترافیکی است؛ نگاهی که در آن کیفیت و جذابیت حملونقل عمومی، هزینه واقعی سفر با خودروی شخصی، دسترسی آسان به گزینههای جایگزین، توسعه سفرهای اشتراکی و دوچرخه، آموزش و فرهنگسازی و حتی نقش محلهای کار در مدیریت سفر کارکنان مورد توجه قرار گیرد.
در واقع، تغییر الگوی سفر شهروندان تنها با توصیه به استفاده نکردن از خودرو اتفاق نمیافتد. زمانی میتوان از شهروند انتظار داشت خودروی شخصی را برای همه سفرهای خود انتخاب نکند که کنار فرهنگسازی، گزینههای جایگزین قابل اتکا، راحت، در دسترس و اقتصادی نیز پیشروی او قرار داشته باشد. به بیان دیگر، مسئله فقط این نیست که «چرا خودروهای بیشتری وارد خیابان میشوند»، بلکه باید پرسید «چرا شهروند خودرو را برای این سفر انتخاب میکند؟»
این پرسش، نقطه آغاز گفتوگویی است که در آن چرایی انتخاب خودروی شخصی، نقش کیفیت حملونقل عمومی، هزینه سفر، راحتی خودرو، سفرهای کاری، همپیمایی و ضرورت تغییر نگاه از «خودروی شخصی برای هر سفر» به «انتخاب وسیله مناسب برای هر سفر» بررسی شده است.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با ابوالفضل قربانی، رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان درباره چرایی تداوم سفرهای تکسرنشین، عوامل مؤثر بر انتخاب خودروی شخصی و راهکارهای تغییر الگوی سفر در شهرها است.
بیش از ۵۰ درصد هزینه حملونقل عمومی را مدیریت شهری میپردازد
ایمنا: با وجود توسعه حملونقل عمومی و دسترسی شهروندان به گزینههای جایگزین، همچنان بخش قابل توجهی از سفرهای شهری با خودروهای شخصی انجام میشود. از نگاه شما، چرا شهروندان همچنان خودروی شخصی را انتخاب میکنند؟
قربانی: این موضوع را باید ناشی از سیاستهای دو دهه گذشته دانست که موجبات ایجاد حملونقل عمومی راحت و آسان را بهصورت مطلوب فراهم نکرده است. طبیعی است که اگر حملونقل عمومی دارای ویژگیهای لازم باشد و از استانداردهای مورد نیاز برخوردار باشد، بخش زیادی از شهروندان ترجیح میدهند از حملونقل عمومی استفاده کنند.
از سوی دیگر، آموزش و تبیین لازم برای شهروندان انجام نشده است تا بدانند هزینه استفاده از حملونقل شخصی در جابهجاییهای شهری بهمراتب بیشتر از استفاده از حملونقل عمومی است، این در حالی است که در حملونقل عمومی، بیش از ۵۰ درصد هزینه را مدیریت شهری پرداخت میکند و این یک تخفیف بسیار خوب برای استفاده همه از این خدمات است.
همانطور که شهروندان مطلع هستند، قیمت تمامشده سفر در اتوبوسرانی و قطار شهری برای مدیریت شهری، به ازای هر سفر، بیش از ۷۰ درصد بیشتر از هزینهای است که شهروند پرداخت میکند، بنابراین باید این موضوع برای مردم تبیین شود که استفاده از حملونقل عمومی، علاوه بر مزایای مختلف، از نظر اقتصادی نیز برای شهروندان مقرونبهصرفهتر است.
ایمنا: راحتی و در دسترس بودن خودروی شخصی چقدر در این انتخاب مؤثر است؟ آیا هزینه پایین استفاده از خودرو نیز این رفتار را تقویت کرده است؟
قربانی: قیمت پایین انرژی در کشور نیز موجب شده است مردم احساس کنند استفاده از خودروی شخصی ممکن است هزینه کمتری برای آنها داشته باشد، در حالی که آلودگیهای زیستمحیطی ناشی از تردد بیش از حد خودروها در معابر شهر، آسیبهای بلندمدتی را هم برای خود شهروندان و هم برای شهر ایجاد میکند.
بیشتر خودروهایی که مورد استفاده قرار میگیرند، بهصورت تکسرنشین هستند. معنای این موضوع آن است که ما بهجای استفاده از یک اتوبوس، بیش از ۱۰۰ خودرو را در سطح شهر به حرکت درمیآوریم؛ موضوعی که میتواند مشکلات زیادی ایجاد کند.
بدیهی است زیرساختهای شهر پاسخگوی این حجم زیاد از خودروها و جابهجاییها در شهر نیست و با هیچ اقدامی نیز نمیتوان بهسادگی زیرساختهای شهری را متناسب با رشد این حجم از خودروها تأمین کرد. بنابراین مسئله فقط تعداد خودروها نیست، بلکه نوع استفاده از خودرو و بهویژه گسترش سفرهای تکسرنشین نیز اهمیت زیادی دارد.
ایمنا: آیا مسئله فقط به فرهنگ استفاده از خودرو بازمیگردد یا کیفیت و ویژگیهای گزینههای جایگزین نیز در این انتخاب نقش دارد؟
قربانی: شاید یکی دیگر از دلایلی که برخی شهروندان ترجیح میدهند سفرهای درونشهری خود را با استفاده از خودروهای شخصی انجام دهند، این است که خودرو از نقطه آغاز تا پایان سفر در اختیار آنها قرار دارد.
در مقابل، برای استفاده از وسایل حملونقل عمومی، شهروند باید بخشی از مسیر را در نقطه آغاز و پایان سفر بهصورت پیاده طی کند یا در طول سفر، مدهای حملونقلی خود را تغییر دهد. هرچند این موضوع به خودی خود یک مزیت از نظر سلامت و اقتصادی محسوب میشود، اما این مزایا برای مردم بهخوبی تبیین نشده است.
در نتیجه، استفاده از خودروی شخصی بهعنوانویژگی و امتیاز تلقی میشود و شهروند تصور میکند اینکه از ابتدای سفر تا مقصد، خودروی شخصی در اختیارش باشد، یک مزیت است، در حالی که بخشی از این مسیر را میتوان با ترکیبی از پیادهروی و استفاده از حملونقل عمومی طی کرد و از مزایای آن بهرهمند شد.
ایمنا: در میان سفرهای روزانه، سفرهای مرتبط با محل کار و مدرسه چه نقشی در افزایش خودروهای تکسرنشین دارند؟ آیا برای این گروه از سفرها راهکار مشخصی وجود دارد؟
قربانی: در حال حاضر در بسیاری از سفرهایی که شهروندان برای رسیدن به محل کار انجام میدهند، شاهد خودروهای تکسرنشین در معابر شهر هستیم. در مقابل، در سفرهای مربوط به مدارس، در حال حاضر بخش بیشتری از جابهجاییها با سرویس مدارس و حملونقل عمومی انجام میشود.
اما درباره سفرهای محل کار، بهدلیل اینکه دستگاهها و نهادهای دولتی و سایر مجموعههایی که از نیروی انسانی استفاده میکنند، برای ترویج و توسعه استفاده از حملونقل عمومی یا ایجاد سرویسهای خاص برای کارکنان خود، کار قابل قبولی انجام ندادهاند، همچنان شاهد استفاده گسترده از خودروهای شخصی هستیم؛ هرچند در برخی نقاط و مجموعهها اقدامات خوبی انجام شده است.
همپیمایی میتواند تردد خودروهای تکسرنشین را منتفی کند
یکی از راهکارها برای کاهش استفاده از خودروی تکسرنشین، توسعه سرویسهای حملونقل برای محلهایی است که تعداد زیادی کارمند و کارگر دارند. این سرویسها میتوانند بخش قابل توجهی از نیاز به استفاده از خودروهای شخصی را پوشش دهند.
در این میان، یکی از مهمترین موضوعاتی که میتواند در کاهش خودروهای تکسرنشین مطرح باشد، «همپیمایی» است. این موضوع باید هم از سوی مدیریت شهری و هم مجموعههای مختلف و محلهایی که تعداد زیادی از کارکنان در آنها حضور دارند، مورد توجه قرار گیرد.
در محلهایی که تعداد زیادی کارمند دارند و کارکنان برای حضور در محل کار مجبور به استفاده از خودروهای شخصی خود هستند، توسعه همپیمایی میتواند استفاده از خودروهای تکسرنشین را منتفی کند، هزینههای جابهجایی را کاهش دهد و در نهایت ترافیک شهر را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
ایمنا: اگر هدف، تغییر رفتار سفر شهروندان باشد، چه مشوقهایی میتواند آنها را به سمت سفر اشتراکی یا حملونقل عمومی سوق دهد؟ آیا فرهنگسازی بهتنهایی برای این تغییر کافی است؟
قربانی: در حال حاضر استفاده از خودروهای تکسرنشین به شکلی در سبک زندگی مردم ما جای خود را باز کرده است که این رویکرد باید با فرهنگسازی و اقدامات آموزشی و تهیه زیرساختهای لازم، شامل سختافزاری و نرمافزاری تغییر کند، بنابراین نمیتوان تنها با فرهنگسازی انتظار تغییر رفتار داشت. در کنار آموزش و تبیین، باید زیرساختهایی فراهم شود که شهروند زمانی که میخواهد از خودروی شخصی استفاده نکند، در واقعیت گزینه جایگزین مناسب در اختیار داشته باشد.
باید توجه کنیم که راهی غیر از این نداریم که میزان استفاده از خودروهای شخصی را به حداقل برسانیم و هرجا امکان استفاده از راهکارهای جایگزین وجود دارد، از آنها استفاده کنیم. یکی از این راهکارها میتواند استفاده از دوچرخه باشد؛ موضوعی که میتواند بهترین راهکار در بعضی سفرها باشد و این مسیری است که کل دنیا آن را طی کرده است.
برای رسیدن الگوی «خودروی شخصی برای هر سفر» به الگوی «انتخاب وسیله مناسب برای هر سفر» باید مجموعهای از اقدامات فرهنگی، آموزشی، زیرساختی و اجرایی کنار یکدیگر قرار گیرد تا شهروندان بتوانند متناسب با نوع و مقصد سفر خود، از گزینه مناسب استفاده کنند.
نظر شما