به گزارش خبرگزاری ایمنا، درگذشت آیتاللهالعظمی سید موسی شبیری زنجانی پس از دههها حضور در قله فقاهت شیعه، پایان زندگی فقیهی است که دقت در استنباط، جستوجوی گسترده در منابع، دانش رجال و حافظه تاریخی کمنظیر، نام او را در تاریخ معاصر حوزههای علمیه ماندگار کرده است.
آیتالله شبیری زنجانی در طول حیات علمی خود، از چهرههای شناختهشده حوزه علمیه قم بود؛ فقیهی که با وجود برخورداری از جایگاه علمی و مرجعیت، از هیاهوی مرجعیت فاصله گرفت و سبک متفاوتی در زندگی حوزوی و اجتماعی خود داشت.
در کنار این جایگاه علمی، ارتباط آیتالله شبیری زنجانی با رهبر شهید انقلاب نیز بخشی قابل توجه از تاریخ معاصر حوزه قم است؛ ارتباطی که بر پایه علم، مباحثات حوزوی، اعتماد متقابل و مراودات طولانیمدت شکل گرفت.
آیتالله شبیری زنجانی؛ فقیهی که از هیاهوی مرجعیت فاصله گرفت
آیتالله سید موسی شبیری زنجانی از جمله مراجع تقلیدی بود که مسیر رسیدن به مرجعیت را متفاوت از الگوی رایج طی کرد.
او از پذیرش زودهنگام و پرهیاهوی مرجعیت فاصله گرفت و سالها رسالهای منتشر نکرد. دفتر او نیز برای مدت طولانی وبسایت نداشت و برخلاف برخی رویههای مرسوم، نظام گسترده شهریهدهی عمومی برای طلاب برقرار نکرد. این شیوه، تصویری از شخصیتی را نشان میدهد که جایگاه علمی و مرجعیت را بیش از آنکه عرصهای برای نمایش عمومی بداند، مسئولیتی علمی و دینی تلقی میکرد.
همین رویکرد در رفتار اجتماعی و سیاسی او نیز دیده میشد؛ کنشگری آیتالله شبیری زنجانی بهطور عمده از مسیر رایزنی، گفتوگو و ارتباط مستقیم دنبال میشد و کمتر به صدور مواضع پرهیاهوی علنی گرایش داشت.
رابطه آیتالله شبیری زنجانی با رهبر شهید چگونه شکل گرفت؟
ارتباط آیتالله شبیری زنجانی با رهبر شهید انقلاب در بستری شکل گرفت که حوزه علمیه قم یکی از مهمترین کانونهای علمی و فکری روحانیت شیعه بود.
در روایتهای مربوط به این ارتباط، مباحث علمی جایگاه ویژهای دارد. آیتالله مجدهاشمی، از شاگردان قدیمی امام خمینی، درباره ارتباط رهبر شهید با آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی میگوید این دو شخصیت جلسات علمی مشترکی داشتند که برخی فضلای حوزه نیز در آنها حضور پیدا میکردند.
به گفته او، این جلسات خصوصی بود و محور بخشی از مباحث آن، علم رجال بود؛ حوزهای که آیتالله شبیری زنجانی در آن جایگاه برجستهای داشت.
این روایت نشان میدهد که ارتباط میان دو شخصیت، تنها در سطح دیدارهای رسمی یا مناسبات عمومی حوزوی خلاصه نمیشد و بخشی از آن در فضای تخصصی مباحث علمی حوزه شکل گرفته بود.
علم رجال؛ نقطه برجسته جایگاه علمی آیتالله شبیری
یکی از مهمترین ویژگیهای علمی آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی، جایگاه او در دانش رجال و بررسی اسناد روایات بود.
تتبع گسترده در منابع، دقت در بررسی سندها و حافظه تاریخی قوی، از ویژگیهایی بود که در توصیف شخصیت علمی او مورد توجه قرار گرفته است.
آیتالله مجدهاشمی نیز با اشاره به همین جایگاه علمی، آیتالله شبیری زنجانی را از برجستهترین عالمان رجالی و درایهای معاصر میداند.
از همین منظر، انتخاب مباحث رجالی برای نشستهای علمی میان آیتالله شبیری زنجانی و رهبر شهید را میتوان بخشی از همان فضای علمی دانست که در حوزه قم میان فضلای برجسته شکل میگرفت.
آیتالله شبیری زنجانی؛ میراثدار یک سنت علمی
جایگاه علمی آیتالله شبیری زنجانی تنها به تدریس فقه و اصول محدود نبود. شناخت گسترده او از منابع حدیثی، رجال و تراجم، موجب شد در شمار چهرههایی قرار گیرد که بخشی از حافظه علمی حوزه معاصر را نمایندگی میکردند.
این ویژگی در کنار دقت در استنباط، از آیتالله شبیری چهرهای ساخت که ارتباط با او برای بسیاری از فضلای حوزه، تنها یک ارتباط معمول حوزوی نبود.
به همین دلیل، ارتباط او با رهبر شهید را نیز میتوان در امتداد سنت مباحثات علمی حوزه قم و تعامل میان فقها و عالمان برجسته آن دوره بازخوانی کرد.
چرا ارتباط آیتالله شبیری با رهبر شهید متفاوت بود؟
آنچه در روایتهای مربوط به این رابطه برجسته میشود، تداوم آن در طول سالهای مختلف است.
آیتالله سید جعفر شبیری زنجانی درباره ارتباط برادرش با رهبر انقلاب نقل کرده است که پس از حضور رهبر انقلاب در قم، این ارتباط بسیار نزدیک شد و مراودات میان دو طرف ادامه پیدا کرد. در یکی از دیدارها نیز آیتالله شبیری زنجانی در کنار رهبر انقلاب حضور داشت و گفتوگوهایی میان آنها صورت گرفت.
این ارتباط، با وجود تفاوت جایگاه و مسئولیتهای دو طرف در سالهای بعد، ادامه پیدا کرد و نشاندهنده پیوندی بود که ریشههای آن در فضای علمی و حوزوی شکل گرفته بود.
نگاه آیتالله شبیری زنجانی به رهبری و نظام
یکی از نکات قابل توجه در روایتهای منتشرشده درباره آیتالله شبیری زنجانی، نگاه او به جایگاه نظام و رهبری است.
در این روایتها آمده است که آیتالله شبیری زنجانی تضعیف نظام جمهوری اسلامی و تضعیف رهبری را جایز نمیدانست. با این حال، اگر درباره مسائل مختلف دیدگاه یا ملاحظهای داشت، شیوه او بیان عمومی و رسانهای آن نبود و مطالب خود را از مسیر ارتباط مستقیم و خصوصی منتقل میکرد.
این ویژگی با همان سبک کلی آیتالله شبیری زنجانی در کنش اجتماعی و سیاسی هماهنگ بود؛ یعنی پرهیز از هیاهو و ترجیح رایزنی مستقیم بر موضعگیریهای پرسر و صدا.
آیتالله شبیری زنجانی؛ مرجعی با سبک زندگی متفاوت
زندگی شخصی آیتالله شبیری زنجانی نیز همچون رفتار علمی و اجتماعی او با سادهزیستی همراه بود.
در خاطرات نقلشده درباره او، نمونههایی از حساسیت شدیدش نسبت به مسائل مالی و استفاده از امکانات زندگی دیده میشود. از جمله درباره تلفن منزل خود نیز این دغدغه را داشته که آیا وجود آن برای زندگیاش ضرورت دارد یا خیر.
این روایتها در کنار پرهیز او از تشریفات مرجعیت، تصویری از فقیهی ارائه میکند که سادهزیستی را بخشی از سبک زندگی خود میدانست. در عین حال، خانه او محل مراجعه افراد مختلف برای حل مشکلات بود و تلاش میکرد در حد توان خود برای رفع گرفتاری مردم اقدام کند.
سیاستورزی بدون هیاهو
آیتالله شبیری زنجانی در عرصه اجتماعی و سیاسی نیز روش خاص خود را داشت. او نه از جنس شخصیتهایی بود که حضور سیاسی خود را با بیانیههای مکرر و مواضع رسانهای دنبال کنند و نه نسبت به مسائل جامعه بیتفاوت بود.
رایزنیهای مستقیم، گفتوگو با شخصیتهای حوزوی و تلاش برای حل مسائل از مسیرهای غیرعلنی، بخش مهمی از سبک کنشگری او را تشکیل میداد. این ویژگی، در کنار جایگاه علمی و مرجعیت او، موجب شده است تصویر آیتالله شبیری زنجانی در تاریخ معاصر حوزه، تنها بهعنوان یک فقیه و استاد درس خارج باقی نماند.
یک رابطه علمی در حافظه حوزه قم
آیتالله سیدموسی شبیری زنجانی در حالی از دنیا رفت که چندین دهه از عمر خود را در حوزه علمیه قم به تدریس، تحقیق و تربیت طلاب و فضلای حوزه گذرانده بود.
در این میان، ارتباط طولانی او با رهبر شهید انقلاب یکی از بخشهای قابل توجه زندگی او محسوب میشود؛ ارتباطی که از فضای علمی و حوزوی آغاز شد و در سالهای بعد، در قالب دیدارها، گفتوگوها و رایزنیهای خصوصی ادامه پیدا کرد. این رابطه را میتوان بخشی از تاریخ شفاهی حوزه قم دانست؛ تاریخی که در آن، شخصیتهایی همچون آیتالله شبیری زنجانی در کنار جایگاه علمی خود، با نسل اثرگذار روحانیت انقلاب نیز ارتباط داشتند.
نظر شما