به گزارش خبرگزاری ایمنا از کرمانشاه، مرز برای کرمانشاه فقط خطی روی نقشه نیست؛ برای شهرستانهای غربی استان، مسیر رفتوآمد کامیونها، تجار، مسافران و کالاهایی است که بخشی از اقتصاد منطقه به آن گره خورده است. در قصرشیرین، پرویزخان و خسروی روزانه هزاران تردد انجام میشود، در گیلانغرب، سومار در انتظار پایانه دائمی است، پاوه و ثلاثباباجانی توسعه شوشمی و شیخصله را دنبال میکنند و جوانرود میخواهد مرز موجود دروله را که هنوز فعال نشده، وارد چرخه تجارت کند.
این تصویر در شرایطی شکل گرفته که فشارهای اقتصادی و محدودیتهای ناشی از جنگ و تحریم، اهمیت مسیرهای تجاری با کشورهای همسایه را بیش از گذشته برجسته کرده است؛ مسیری که برای کرمانشاه، به دلیل همجواری با عراق، فقط یک ظرفیت استانی نیست و میتواند بخشی از زنجیره تجارت و تأمین کشور را نیز پشتیبانی کند.
تجارت کرمانشاه در مسیر رشد؛ اما با ترکیبی متفاوت
آمار تجارت خارجی مردادماه نشان میدهد حجم کل مبادلات تجاری کرمانشاه به حدود چهار میلیون و ۳۸۴ هزار تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵۴ درصد افزایش داشته است. ارزش این مبادلات نیز با رشد ۱۴ درصدی به حدود یک میلیارد و ۴۵۵ میلیون دلار رسیده است.
در این میان صادرات همچنان سهم اصلی تجارت استان را در اختیار دارد، اما ترکیب مبادلات تغییراتی داشته است. صادرات کالاهای تجاری از نظر وزن ۱۲ درصد و از نظر ارزش ۳۷ درصد کاهش داشته، در حالی که واردات با رشد ۳۳۶ درصدی در وزن و ۱۸۴ درصدی در ارزش مواجه شده است.
این اعداد یک نکته مهم را نشان میدهد؛ ظرفیت مرزی کرمانشاه فقط در عبور کالاهای صادراتی خلاصه نمیشود و نقش مرز در تامین کالا، مواد اولیه و نیازهای اقتصادی نیز در حال پررنگتر شدن است؛ موضوعی که در اظهارات مسئولان اقتصادی استان نیز مورد تاکید قرار گرفته است.
قصرشیرین؛ مرزهایی که شبانهروز در جریان تجارت و زیارت اند
در قصرشیرین، پرویزخان و خسروی همچنان دو محور اصلی تردد تجاری و مسافری استان هستند. محمد شفیعی، فرماندار قصرشیرین در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کرمانشاه، اظهارکرد: هر دو مرز در شرایط عادی فعالیت میکنند و در تردد زائران، تجار و ناوگان حملونقل مشکلی وجود ندارد.
به گفته او، روزانه نزدیک به پنج هزار تردد زائر و تاجر از پرویزخان و خسروی انجام میشود و فعالیت تجاری در این دو مرز بدون وقفه ادامه دارد.
این حجم از رفتوآمد، تصویری از جایگاه قصرشیرین در تجارت کرمانشاه ارائه میکند؛ شهرستانی که زندگی اقتصادی آن با مرز پیوند خورده و هر تصمیم درباره زیرساخت، تردد یا فرآیندهای تجاری، به طور مستقیم با فعالیت روزمره بخش قابل توجهی از مردم و فعالان اقتصادی منطقه ارتباط پیدا میکند.
سومار؛ از مرز موقت تا مطالبه پایانه دائمی
سومار در گیلانغرب یکی از گذرگاههایی است که توسعه زیرساخت آن مستقیم با افزایش ظرفیت تجارت ارتباط دارد. در نشست شورای ساماندهی مبادی ورودی و خروجی مجاز زمینی کشور، حرکت سومار از وضعیت موقت به سمت ایجاد پایانه دائمی مورد توجه قرار گرفت.
طرح جامع پایانه آماده شده و با پذیرش گذرگاه از سوی طرف عراقی، قرار است مراحل اداری و اجرایی برای آغاز عملیات ساخت دنبال شود. طبق اعلام مسئولان محلی، حدود ۳۰۰ کامیون در روز از سومار تردد میکنند.
این مرز سال جاری برای نخستینبار در اربعین نیز پذیرای زائران شد و استقبال صورتگرفته موجب شده است استفاده مسافری از سومار در طول سال نیز مورد توجه مدیریت استان قرار گیرد.
استاندار کرمانشاه معتقد است تداوم تردد مسافری از سومار میتواند علاوه بر تسهیل رفتوآمد، روابط مردمی، گردشگری و اقتصادی دو سوی مرز را تقویت کند؛ موضوعی که در کنار توسعه پایانه تجاری، سومار را به یکی از نقاط مورد توجه برای افزایش تعامل با عراق تبدیل کرده است.
جوانرود؛ مرزی که هست اما هنوز فعال نیست
در میان شهرستانهای غربی کرمانشاه، وضعیت جوانرود تفاوت مهمی دارد؛ این شهرستان مرز دروله را در اختیار دارد، اما این مرز هنوز فعال نشده و مبادلات مرزی جوانرود از مسیر شیخصله در ثلاثباباجانی دنبال میشود.
هوشیار عبداللهزاده، فرماندار جوانرود در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کرمانشاه، فعالشدن مرز دروله را یکی از مطالبات اصلی شهرستان میداند و میگوید برای این موضوع طرح امکانسنجی تهیه و ارائه شده است.
به گفته وی، استاندار کرمانشاه نیز با حضور در محل مرز دروله، از این موضوع حمایت کرده و قرار است مسئله فعالشدن این مرز در کارگروه مرزی استان بررسی شد.
مطالبه دروله تنها در سطح مدیران شهرستان باقی نمانده است. عبداللهزاده میگوید مردم جوانرود نیز در برنامههای مختلف، از جمله یک برنامه پیادهروی، بار دیگر خواستار فعالشدن این مرز شدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد مرز برای مردم شهرستان فقط یک پروژه عمرانی یا اداری نیست و با انتظار آنها برای رونق اقتصادی پیوند دارد.
چرا دروله برای جوانرود مهم است؟
فرماندار جوانرود معتقد است فعالشدن دروله میتواند بخشی از ظرفیتهای اقتصادی شهرستان را که اکنون از مسیر شیخصله دنبال میشود، به داخل جوانرود منتقل کند.
وی از امکان ایجاد پسکرانه گمرکی، فعالشدن کارتهای مرزنشینی و شکلگیری فعالیتهای تجاری در اطراف این مرز سخن میگوید و معتقد است این ظرفیت میتواند بخشی از نیاز بازار جوانرود را پاسخ دهد.
از نگاه عبداللهزاده، جوانرود بهدلیل موقعیت جغرافیایی، ظرفیت بازار، نزدیکی به مراکز مهم منطقه، جاذبههای طبیعی و ظرفیت سرمایهگذاری، توان تبدیلشدن به یکی از مراکز مهم تجاری غرب کشور را دارد، اما نبود زیرساخت مرزی متناسب موجب شده است بخشی از این ظرفیت در حد امکان باقی بماند.
او البته مسئله را تنها به فعالشدن یک مرز محدود نمیکند و بر ضرورت ایجاد زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی پس از مرز تاکید دارد؛ از زیرساخت گمرکی و حملونقل گرفته تا حضور تجار، فعالشدن مرزنشینان و شکلگیری ارتباط مستقیم با بازار عراق.
شیخصله؛ مسیری که امروز بار تجارت جوانرود را به دوش میکشد
جوانرود در شرایط فعلی برای تجارت مرزی از شیخصله استفاده میکند؛ اما فرماندار جوانرود معتقد است ظرفیت این گذرگاه و زیرساختهای موجود پاسخگوی همه نیازهای منطقه نیست.
عبداللهزاده درباره روند تجارت مرزی انتقاداتی نیز مطرح کرده و معتقد است محدودیتها و سختگیریهای برخی دستگاهها در حوزههای گمرکی، استاندارد و بهداشت میتواند از ظرفیت واقعی تجارت مرزی بکاهد.
او در عین حال بر ضرورت نگاه اقتصادیتر به مرز تاکید دارد و معتقد است تجارت مرزی نباید تنها به صادرات محدود شود. از نگاه او، واردات مدیریتشده کالا و مواد اولیه نیز میتواند به تأمین نیاز بازار و تقویت واحدهای تولیدی کمک کند.
فرماندار جوانرود میگوید در مقاطعی که استان با کمبود کالاهایی مانند برنج و روغن مواجه بوده، ظرفیت مرزی برای تامین نیازها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به اعتقاد او، اگر سازوکار واردات از اقلیم کردستان عراق تسهیل شود، مرز میتواند علاوه بر صادرات، در تلمین برخی نیازهای استان نیز نقش مؤثرتری ایفا کند.
نسخه جوانرود برای تجارت؛ از بازار مرزی تا صنایع مشترک
صادرات فعلی منطقه به گفته فرماندار جوانرود بیشتر شامل مصالح ساختمانی و محصولات کشاورزی است، اما او معتقد است میتوان این سبد را توسعه داد.
اعزام هیئتهای تجاری، برگزاری نمایشگاههای مشترک، انعقاد تفاهمنامههای اقتصادی، توسعه صادرات فنی و مهندسی و ایجاد صنایع مونتاژ در عراق از جمله پیشنهادهای عبداللهزاده، فرماندار جوانرود برای آینده تجارت منطقه است.
او همچنین بر استفاده از ظرفیت اقلیم کردستان عراق برای تامین مواد اولیه واحدهای تولیدی تاکید دارد؛ مدلی که در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم و سازوکار قانونی، میتواند ارتباط اقتصادی دو سوی مرز را از خرید و فروش کالاهای نهایی به همکاری در زنجیره تولید نیز گسترش دهد.
از این منظر، مطالبه جوانرود برای فعالشدن دروله تنها مطالبه بازشدن یک گذرگاه نیست؛ مسئله، وارد کردن یک ظرفیت موجود به چرخه رسمی اقتصاد شهرستان است.
پاوه؛ شوشمی و شیخصله در مسیر توسعه
در پاوه نیز شوشمی و بازارچه شیخصله در حال فعالیت هستند. فرزاد الماسی، فرماندار پاوه در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کرمانشاه اظهار کرد: تردد مسافری، کاپوتاژ و تجارت مرزی در این مناطق برقرار است.به گفته او، آهن، محصولات کشاورزی و کالاهای مرتبط با ساختوساز از جمله اقلام صادراتی هستند و در بخش واردات نیز کالاهایی مانند لوازم خانگی، برنج، روغن و برخی کالاهای مورد نیاز وارد میشوند.
شوشمی و شیخصله از سوی ایران بهعنوان مبادی مجاز شناخته شدهاند، اما تکمیل روند رسمیشدن آنها در طرف عراقی همچنان در حال پیگیری است. قرار است گروهی به ریاست معاون حملونقل وزارت راه و شهرسازی با حضور مسئولان استانی، وضعیت این دو گذرگاه را از نظر تداوم فعالیت، فرایندهای مرزی و نیازهای زیرساختی بررسی کند.
بازارچهها؛ جایی که مرز به معیشت مرزنشینان میرسد
اگر مرزها مسیر اصلی تجارت خارجی هستند، بازارچهها حلقهای هستند که میتوانند این تجارت را به اقتصاد مرزنشینان متصل کنند.
احسان باقرخانی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه پیش تر، از اجرای قانون تجارت مرزنشینی در استان خبر میدهد و میگوید کرمانشاه از بیستوچهارم اردیبهشت سال گذشته، کرمانشاه به عنوان نخستین استان کشور اجرای این قانون را آغاز کرده است.
به گفته او، حدود ۷۴ هزار نفر در چهار شهرستان استان از مزایای این قانون بهرهمند هستند و اجرای آن تاکنون حدود هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان عایدی برای خانوارهای مرزنشین به همراه داشته است.
باقرخانی میگوید عایدی هر خانوار نیز از حدود دو میلیون و ۴۲۰ هزار تومان در ابتدای اجرای قانون به حدود پنج میلیون و ۷۶۰ هزار تومان رسیده است؛ ارقامی که نشان میدهد تجارت مرزی برای بخشی از خانوارهای ساکن نوار مرزی، از یک مفهوم کلان اقتصادی به منبعی مستقیم برای معیشت تبدیل شده است.
قانون تجارت مرزی؛ سهمی که میتواند تغییر کند
باقرخانی درباره سازوکار تجارت مرزی نیز میگوید در حال حاضر ۳۰ درصد از سهم این قانون به کولبری و ۷۰ درصد به ملوانی اختصاص دارد. و با توجه به محدودیتهای ایجادشده در شرایط فعلی برای تجارت دریایی، پیشنهاد بازنگری موقت در این سهمبندی و افزایش سهم کولبری را مطرح کرده است تا استانهای مرزی مانند کرمانشاه بتوانند از ظرفیت قانون تجارت مرزی بیشتر استفاده کنند.
مدیرکل صمت استان درباره محدودیت واردات برخی کالاهای بزرگ همچون یخچال و فریزر، ماشین لباسشویی و ماشین ظرفشویی خواستار بازنگری شده و معتقد است بازگشت این کالاها به چرخه واردات میتواند ظرفیت تجارت مرزی استان را افزایش دهد.
تیلهکوه؛ ظرفیتی که میتواند فشار پرویزخان را کم کند
یکی دیگر از موضوعاتی که باقرخانی مطرح میکند، وضعیت تیلهکوه است. او میگوید تیلهکوه بازگشایی شده و فعالیتهای مرتبط با کولبری در آن در حال انجام است و خواستار تقویت فعالیت تجاری این منطقه بهویژه در حوزه واردات شده است.
از نگاه مدیرکل صمت استان، تقویت تیلهکوه میتواند دو نتیجه داشته باشد؛ از یکسو فرصت اقتصادی بیشتری برای مرزنشینان ایجاد کند و از سوی دیگر، بخشی از فشار و ترافیک تجاری موجود در پرویزخان را کاهش دهد.
وضعیت تیلهکوه نیازمند تفکیک دقیق میان «بازگشایی» و «فعالیت تجاری» است؛ رضا نیکروش، مدیرکل گمرک کرمانشاه، پیشتر از غیرفعال بودن بازارچه تیلهکوه و ضرورت تصمیمگیری و ابلاغ کارگروه ماده ۴ برای ازسرگیری فعالیت آن خبر داده بود. از اینرو، آنچه در حال پیگیری است، تعیین تکلیف سازوکار فعالیت تیلهکوه و استفاده بیشتر از ظرفیت تجاری این مرز است.
کرمانشاه و بازاری که فقط به عراق محدود نمیشود
باقرخانی در کنار تجارت با عراق، بر ضرورت گسترش بازارهای هدف نیز تأکید دارد و پیشنهاد برگزاری نمایشگاه توانمندیهای کرمانشاه در اقلیم کردستان عراق بهویژه سلیمانیه را مطرح کرده است.
او معتقد است برگزاری چنین نمایشگاهی میتواند تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان را بهطور مستقیم با تجار و فعالان اقتصادی اقلیم کردستان مرتبط کند.
تقویت اعزام و پذیرش هیئتهای تجاری از کشورهای مختلف، از جمله چین و روسیه، نیز از دیگر پیشنهادهای مطرحشده در نشست توسعه صادرات استان است؛ رویکردی که نشان میدهد توسعه تجارت کرمانشاه قرار نیست فقط به افزایش حجم کالاهای عبوری از مرز محدود شود و هدف، گسترش بازارهای مقصد نیز هست.
عراق؛ بازاری بزرگ، اما رقابتیتر از گذشته
در دیگر سوی مرز، عراق همچنان یکی از مهمترین بازارهای ایران است، اما این بازار نسبت به سالهای گذشته رقابتیتر شده است.
حسن داناییفر، رئیس ستاد اقتصادی ایران و عراق در دیداری که هفته گذشته با استاندار کرمانشاه داشت، با اشاره به جایگاه عراق در تجارت خارجی ایران اظهار کرد: کشور عراق دستکم در ۱۵ سال گذشته یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران بوده و پس از چین، دومین شریک تجاری ایران در سطح جهان محسوب میشود.
به گفته او، طی حدود ۱۸ سال گذشته به طور متوسط ۲۲ درصد صادرات کالاهای غیرنفتی ایران به عراق انجام شده و این سهم در برخی سالها به حدود ۲۵ درصد نیز رسیده است.
داناییفر با این حال به افزایش رقابت در بازار عراق اشاره میکند و میگوید در گذشته ایران و ترکیه برای جایگاههای نخست و دوم این بازار رقابت داشتند، اما اکنون کشورهایی همچون امارات متحده عربی و چین نیز حضور پررنگتری پیدا کردهاند.
به گفته وی، امارات بهویژه از ظرفیت صادرات مجدد استفاده کرده و توانسته سهم قابل توجهی از بازار عراق را به دست آورد. این تغییرات برای کرمانشاه یک پیام روشن دارد؛ صرف همجواری با عراق برای حفظ سهم بازار کافی نیست و کیفیت کالا، شناخت بازار، بازاریابی و حل مسائل اجرایی تجارت، در حفظ و توسعه این سهم نقش تعیینکنندهای دارد.
تجارت با عراق؛ از اقتصاد تا منافع ملی
یحیی آلاسحاق، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق نیز در دیدار با منوچهر حبیبی، تجارت با کشورهای منطقه را نهتنها یک فعالیت اقتصادی بلکه ارتباطی برای اتصال مستقیم میان تجارت، امنیت و توسعه عنوان کرد.
او معتقد است توسعه تجارت با عراق باید در چارچوب منافع ملی دیده شود و فعالان اقتصادی و مسئولان استانهای مرزی، از جمله کرمانشاه، میتوانند در این زمینه نقش مهمی داشته باشند.
آلاسحاق هدفگذاری تجارت ۲۰ میلیارد دلاری ایران و عراق را قابل دستیابی میداند و در عین حال بر ایجاد توازن میان صادرات و واردات تاکید دارد.
از نگاه او، واردات مواد اولیه، قطعات و کالاهای مورد نیاز کشور نیز بخشی از تجارت مؤثر با عراق است و میتواند به تقویت تولید کمک کند.این نگاه، نقش مرز را از یک مسیر خروج کالا فراتر میبرد؛ مرز میتواند همزمان محل صادرات، تأمین نیازهای وارداتی، ورود مواد اولیه و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان دو کشور باشد.
تصمیمگیر واحد برای مرزهای ایران و عراق؟
آلاسحاق یکی دیگر از مسائل اساسی تجارت با عراق را پراکندگی تصمیمگیری میداند و بر ضرورت ایجاد نوعی مرکزیت و وحدت فرماندهی در مدیریت مسائل تجاری با عراق تاکید میکند.او معتقد است به دلیل تفاوت قوانین، ساختارها و شرایط اقتصادی در مناطق مختلف عراق، نمیتوان همه مسائل را با یک نسخه واحد حل کرد و روشهای اجرایی ایران باید با واقعیتهای طرف مقابل تطبیق داده شود.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و عراق همچنین با تاکید بر شناخت روزآمد بازار عراق، کیفیت کالا و بازاریابی بیان کرد: توسعه تجارت نیازمند افرادی است که مشکلات روزمره فعالان اقتصادی را بشناسند و بتوانند آنها را به شکل عملیاتی پیگیری کنند.
وعده پیگیری برای مشکلات تجار کرمانشاه
داناییفر نیز در نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی استان، بخشی از سخنان خود را به مشکلات مطرحشده از سوی صادرکنندگان اختصاص داد.او از پیگیری مشکلات مربوط به عوارض و فرایندهای تجاری در اقلیم کردستان عراق خبر داد و گفت مسائل مطرحشده از سوی فعالان اقتصادی استان در دستور کار قرار میگیرد.
رئیس ستاد اقتصادی ایران و عراق همچنین تاکید کرد: هدف از این نشستها، شنیدن مستقیم مسائل تجار و صادرکنندگان و تبدیل آنها به دستور کارهای مشخص و عملیاتی است.
این وعده پیگیری، کنار پیشنهاد «وحدت فرماندهی» که از سوی آلاسحاق مطرح شده است، نشان میدهد یکی از مسائل اصلی تجارت با عراق فقط ظرفیت مرز نیست؛ بخشی از مسئله به هماهنگی تصمیمگیری و سرعت حل موانع در دو سوی مرز بازمیگردد.
مرزها در شرایط جنگ و فشار اقتصادی؛ یک مسیر حیاتی برای تجارت
اهمیت مرزهای کرمانشاه را در شرایط فعلی نمیتوان تنها با تعداد کامیونها یا ارزش کالاهای عبوری سنجید. وقتی کشور با فشار اقتصادی، تحریم و شرایط جنگی روبهروست، دسترسی به بازار کشورهای همسایه و حفظ مسیرهای تجاری میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
مرز زمینی امکان میدهد بخشی از تجارت خارجی کشور از مسیر همسایگان ادامه پیدا کند؛ کالا صادر شود، مواد اولیه و نیازهای تولید تامین شود و بازارهای اطراف همچنان در دسترس فعالان اقتصادی باقی بماند.
کرمانشاه از این منظر موقعیتی ویژه دارد. پنج مرز رسمی استان، بازارچهها، دسترسی به اقلیم کردستان عراق و بازار گسترده این کشور، مجموعهای از ظرفیتها را در اختیار استان قرار داده است.
در چنین شرایطی، فعال بودن یک مرز فقط به معنای عبور کامیون نیست؛ استمرار جریان تجارت، حفظ ارتباط اقتصادی با همسایه، تأمین نیازهای بازار و ایجاد درآمد برای مرزنشینان نیز بخشی از کارکرد آن است.
قانون تجارت مرزنشینی و عایدی ۱۵۰۰ میلیارد تومانی اعلامشده برای خانوارهای مشمول نیز نمونهای از همین پیوند است؛ جایی که تجارت مرزی از سطح آمار صادرات و واردات عبور میکند و به درآمد خانوارهای ساکن مناطق مرزی میرسد.
مرز فقط زمانی مزیت است که زیرساخت همگام شود
با وجود همه این ظرفیتها، بخش قابل توجهی از مطالبات مسئولان شهرستانی و فعالان اقتصادی همچنان به زیرساخت و فرایند بازمیگردد.
سومار به دنبال پایانه دائمی است، شوشمی و شیخصله برای تکمیل روند رسمیشدن در طرف عراقی و توسعه زیرساختها پیگیری میشوند، جوانرود خواستار فعالشدن مرز دروله است و تیلهکوه نیز برای استفاده بیشتر از ظرفیت تجاری خود نیازمند تعیین تکلیف و توسعه فعالیتهاست.
در کنار اینها، فعالان اقتصادی از مشکلات عوارض، مقررات و فرآیندهای تجاری در عراق سخن میگویند و مسئولان ملی از ضرورت هماهنگی بیشتر و تصمیمگیری عملیاتیتر صحبت میکنند.بنابراین مسئله کرمانشاه فقط «داشتن مرز» نیست؛ مسئله، توان استفاده از مرز است.
از خط مرزی تا سفره مردم
در نهایت، شاید مهمترین پرسش برای کرمانشاه این باشد که رشد تجارت تا چه اندازه میتواند به اقتصاد محلی برسد؟
مرزهای قصرشیرین هر روز هزاران تردد را تجربه میکنند، سومار در انتظار پایانه دائمی است، پاوه و ثلاثباباجانی توسعه شوشمی و شیخصله را دنبال میکنند و جوانرود فعالشدن دروله را مطالبه میکند. همزمان، ۷۴ هزار نفر در چهار شهرستان استان طبق اعلام مدیرکل صمت از قانون تجارت مرزنشینی بهرهمند شدهاند و عایدی این قانون برای خانوارهای مشمول به حدود هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
این اعداد کنار هم یک تصویر روشن میسازند: مرز برای کرمانشاه همزمان یک مسیر صادرات، یک دروازه واردات، منبع درآمدی برای مرزنشینان و در شرایط فشار اقتصادی، یک مسیر مهم ارتباط کشور با بازار همسایه است.
حالا چالش اصلی، عبور از «ظرفیت» به «بهرهبرداری» است؛ اینکه مرزهای موجود با زیرساخت مناسب کار کنند، مرزهای غیرفعال مانند دروله وارد چرخه تجارت شوند، بازارچهها سهم واقعی خود را پیدا کنند، موانع تجار در دو سوی مرز کاهش یابد و بخشی از ارزش تجارت خارجی، در نهایت به تولید، اشتغال و معیشت مردم همان شهرها و روستاهایی برسد که در پشت مرز زندگی میکنند.
نظر شما