به گزارش خبرگزاری ایمنا، شعر برای «الهام عمومی» فقط مجموعهای از واژهها و وزن و قافیه نیست، بلکه بخشی از شیوه زیستن اوست؛ مسیری که از خانهای در خمینیشهر و با صدای پدری که دبیر ادبیات بود، آغاز شد و به سالها فعالیت ادبی، حضور در جشنوارهها و کنگرههای شعر، انتشار کتاب و ادامه تحصیل تا مقطع دکتری در ادبیات فارسی رسید.
او متولد خرداد ۱۳۶۱ است و نخستین شعرش را در کلاس پنجم ابتدایی سرود؛ همان سالهایی که پدرش شعر، داستان و کتاب را وارد زندگی او کرده بود و نخستین درسهای وزن و قافیه را به او آموخت. عمومی که تحصیلات دانشگاهی خود را ابتدا در رشته پرستاری دنبال کرد، پیوندش با ادبیات را رها نکرد و بعدها در مقاطع ارشد و دکتری به سراغ رشته ادبیات رفت. حاصل این مسیر، سالها حضور مستمر در محافل ادبی، کسب رتبههای متعدد استانی و ملی و انتشار مجموعههایی همچون «سایههای سرخ» و «آن سوی چشمان خدا» بوده است.
روایت او از شعر فقط به کارنامه ادبیاش محدود نمیشود. الهام عمومی مادر یک دختر نوجوان و یک پسر خردسال است و شعر در خانه او نیز ادامه پیدا کرده است؛ برای فرزندانش شعر میخواند، دخترش از کودکی با وزن و قافیه آشنا شده و به نوشتن داستان و نثر ادبی علاقه نشان داده و پسر کوچکش نیز شعرها را با علاقه میشنود و حفظ میکند. او از همین تجربه خانوادگی به نقش هنر و ادبیات در تربیت کودک میرسد و معتقد است شعر میتواند به جای دستور دادن و تحمیل کردن، مفاهیم انسانی و تربیتی را با زبانی لطیف به کودک منتقل کند.
به مناسبت روز شعر و ادب فارسی میزبان الهام عمومی در خبرگزاری ایمنا شدیم و با وی درباره مسیر شاعری، تجربه مادری و تأثیر شعر بر تربیت فرزند، جایگاه شعر آیینی و اجتماعی، وضعیت شعر زنان و نسبت نسل امروز با سعدی و حافظ گفتوگو کردهایم؛ گفتوگویی که در آن، شعر نه یک موضوع جدا از زندگی، بلکه زبانی برای فهم انسان، تربیت و ارتباط با جامعه است.
ایمنا: شما در حوزه شعر آیینی فعالیت پررنگی دارید و یکی از مجموعههای چاپ شده از اشعارتان نیز به این نوع شعر اختصاص دارد. درباره اشعار آیینی برایمان بگویید؟
عمومی: معمولا شعر آیینی با شعر مذهبی یکی در نظر گرفته میشود اما باید تعریف شعر آیینی را گستردهتر ببینیم. شعر مذهبی و ولایی یکی از شاخههای شعر آیینی است که خود آن نیز شامل شعر انتظار، علوی، فاطمی و عاشورایی میشود، اما شعر آیینی در معنای گستردهتر میتواند درباره آیینها و آداب و رسوم مردم یک سرزمین نیز باشد؛ از طبیعت و نوروز گرفته تا سنتها و فرهنگهای بومی و منطقهای.
به طور شخصی خودم علاقه زیادی به شعر آیینی دارم و بخش قابل توجهی از رتبههایی که در جشنوارهها به دست آوردهام، مربوط به شعرهای مذهبی، علوی، فاطمی، انتظار و عاشورایی بوده است، شعر آیینی برای من فقط یک موضوع ادبی نیست؛ ارتباط عاطفی و معنوی هم ایجاد میکند. گاهی که ناراحت هستم یا مسئلهای در زندگی ذهنم را درگیر کرده، خواندن شعرهای آیینی یا سرودن شعری درباره ائمه(ع) و شخصیتهای مقدس، واقعاً حال روحیام را بهتر میکند.
ایمنا: در میان شاعران کلاسیک، کدام شاعر بیشترین تأثیر را بر شما گذاشته است؟
عمومی: سعدی. دنیای سعدی برای من بسیار جذاب است؛ چون در شعر و نثر او عشق، عرفان و تعلیم در کنار هم قرار گرفته است. حتی عاشقانههای سعدی را هم نمیتوان تنها عشق زمینی دانست؛ در بسیاری از آنها نوعی پیوند با معنویت و عالم بالا دیده میشود. در میان شاعران معاصر نیز قیصر امینپور را بسیار دوست دارم. سعید بیابانکی و فاضل نظری نیز از شاعرانی هستند که شعرهایشان را دنبال میکنم.
ایمنا: شما تجربه شعرخوانی در محضر رهبر شهید انقلاب را هم داشتهاید، این تجربه چه تأثیری بر شما گذاشت؟
عمومی: اولین بانوی اصفهانی بودم که در یکی از این برنامهها شعرخوانی کردم. فضای جلسه برای من بسیار صمیمی بود و برخلاف بسیاری از جلسات شعر که معمولاً استرس داشتم، آنجا اصلاً احساس اضطراب نمیکردم. نخستین شعری که در آن جلسه خواندم، شعری بود که به حضرت زینب(س) تقدیم شده بود.
چیزی که برای من بسیار جالب بود، تسلط و درک بالای ایشان نسبت به شعر و ادبیات بود. حتی در شعرهای طنز اجتماعی، گاهی نکتههایی را متوجه میشدند که ممکن بود خود شاعر به آن توجه نکرده باشد و درباره همان جزئیات تذکر میدادند. این مسئله برای من بسیار قابل توجه بود.
ایمنا: درباره شعر زنان چه نظری دارید؟ آیا معتقدید شعر زنان در سالهای پس از انقلاب رشد بیشتری داشته است؟
عمومی : به نظر من شعر زنان به ویژه پس از انقلاب، شکوفایی قابل توجهی داشته است. در جشنوارهها میبینیم که زنان شاعر حضور پررنگی دارند و آثار بسیار خوبی ارائه میکنند. زنان به دلیل تجربه زیسته و نگاه متفاوت خود، میتوانند ظرافتهای عاطفی و زنانه را وارد شعر کنند و این نگاه بهویژه در شعر آیینی، ظرفیت زیادی دارد. وقتی یک زن از زاویه نگاه یک مادر به واقعه عاشورا یا رنج مادران سخن میگوید، طبیعی است که این روایت با روایت یک شاعر مرد تفاوتهایی داشته باشد. البته مهم است که شاعر گرفتار تقلید نشود. شاعر باید به «تشخص» برسد؛ یعنی زبان، نگاه، اندیشه و ویژگی شعری خودش را پیدا کند. وقتی چند شاعر دقیقاً شبیه هم مینویسند، یعنی هنوز به زبان شخصی خودشان نرسیدهاند.
ایمنا: با وجود گسترش محتواهای کوتاه و تصویری در فضای مجازی، شعر هنوز میتواند مخاطب خود را حفظ کند؟
عمومی: بدون شک، شعر بخشی از فطرت انسان است و نمیتوان آن را از زندگی انسان جدا کرد. نمونهاش کنگرههای شعر در خمینیشهر بود که سالنهای بزرگ کاملاً پر میشد و حتی مردم ساعتها میایستادند تا شعر گوش کنند. این مخاطبان فقط شاعران و اهل ادبیات نبودند؛ مردم عادی بودند که با شعر ارتباط برقرار میکردند، برای بیتهای زیبا واکنش نشان میدادند و گاهی شعرهایی را که سال قبل شنیده بودند، به خاطر داشتند. این نشان میدهد که مخاطب، شعر خوب را میشناسد و با آن ارتباط برقرار میکند.
ایمنا: شعر تا چه اندازه میتواند دغدغههای اجتماعی را بیان کند؟
عمومی: شعر یکی از مؤثرترین ابزارها برای بیان دغدغههای اجتماعی است، چرا که میتواند بدون شعار دادن با مخاطب ارتباط برقرار کند. من خودم درباره موضوعات مختلف اجتماعی شعر گفتهام؛ از وحدت و همدلی گرفته تا شرایط کادر درمان در دوران کرونا و موضوع حجاب. به نظرم وقتی شعر با عاطفه و زبان درست بیان شود، میتواند تأثیری بگذارد که گاهی یک سخنرانی مستقیم نمیتواند. مخاطب احساس نمیکند کسی میخواهد چیزی را به او تحمیل کند؛ خودش با مفهوم همراه میشود.
ایمنا: مهمترین تهدیدی که امروز متوجه شعر و زبان فارسی میدانید چیست؟
عمومی: یکی از تهدیدها، ورود بخشهایی از فرهنگ بیگانه است که با باورها و ارزشهای جامعه ما تعارض دارد. البته فرهنگهای دیگر جنبههای مثبت بسیاری هم دارند، اما هر چیزی که بدون توجه به زمینه فرهنگی وارد ادبیات شود، میتواند آسیبزا باشد. از سوی دیگر، تقلید و کمبود مطالعه نیز آسیب جدی است. گاهی میبینیم چند شاعر در یک جلسه تقریباً با یک زبان و یک فضا شعر میگویند. این نتیجه تقلید است. شاعر باید مطالعه کند، اندیشه داشته باشد و زبان خودش را پیدا کند. در غیر این صورت، شعر ممکن است برای مدتی دیده شود، اما ماندگار نخواهد بود.
ایمنا: شاعران چه نقشی در پویایی زبان فارسی دارند؟
عمومی: نقش شاعران بسیار مهم است؛ چرا که شعر به دلیل موسیقی و تأثیرگذاریاش میتواند ارتباط گستردهای با مخاطب برقرار کند. شاعران امروز علاوه بر خلق اثر، مسئولیت مهمی در زنده نگه داشتن فرهنگ مطالعه و آشنایی نسل جدید با ادبیات گذشته دارند. من در کلاسهایم گاهی از دانشآموزان درباره سعدی و حافظ سؤال میکنم و میبینم شناخت برخی از آنها به این محدود شده که مثلاً در شب یلدا فال حافظ میگیرند. این در حالی است که نسل جدید باید با اندیشه، زبان و آثار شاعران بزرگ گذشته آشنا شود.
ایمنا: فضای مجازی در این میان چه نقشی دارد؟
عمومی: فضای مجازی هم فرصت است و هم تهدید. از یک طرف شاعران را به مخاطبان نزدیکتر کرده و امکان انتشار آثار را فراهم آورده است، اما از طرف دیگر باعث شده «شاعرنماها» هم بیشتر دیده شوند و حتی شعرهای دیگران به نام شاعران مشهور منتشر شود. شعرهایی را دیدهام که متعلق به شاعران معاصر یا دوستان شاعر بوده، اما در فضای مجازی به نام نیما یوشیج، مولوی یا سعدی منتشر شدهاند. این اتفاق نشان میدهد که مخاطب باید درباره منبع شعر و انتساب آن نیز دقت داشته باشد.
ایمنا: شما در خمینیشهر هم در برگزاری انجمنهای ادبی فعال هستید. وضعیت این انجمنها چگونه است؟
عمومی: خمینیشهر ظرفیت ادبی خوبی دارد و انجمنهای مختلفی در آن فعال هستند؛ از انجمنهای شعر و نقد گرفته تا جلسات تخصصی شعر آیینی، شعر کودک و جلسات خوانش و تفسیر سعدی و حافظ.در انجمن ادبی باغبان، جلسات شعرخوانی برگزار میشود. در انجمن نسیم با شاعران تازهکار و علاقهمندان به شعر کار میشود. در انجمن عقیق نیز سعدی و حافظ را میخوانیم و درباره اندیشه، مضمون و آرایههای ادبی آثار آنها صحبت میکنیم. انجمن آیینی رواق نیز برای علاقهمندان به شعر مذهبی و ولایی فعال است و جلسات شعر کودک هم برگزار میشود.
ایمنا: اگر قرار باشد یک پیام برای نسل جدید از مسیر شعر و ادبیات داشته باشید، چه میگویید؟
عمومی: فکر میکنم باید تلاش کنیم انسانهای خوبی تربیت کنیم؛ انسانهایی که انسانیت را در زندگی خود نهادینه کنند. هنر و ادبیات میتوانند در این مسیر بسیار مؤثر باشند. من در تدریس هم تلاش میکنم ابتدا از ادبیات وارد شوم و با دانشجویان از سعدی، حافظ، شعر و موسیقی صحبت کنم، نه اینکه از ابتدا با باید و نباید با آنها روبهرو شوم، زمانی که بتوانیم با انسان و فطرت او ارتباط برقرار کنیم، بسیاری از مسائل دیگر نیز در ادامه قابل حل خواهد بود.
نظر شما