به گزارش خبرگزاری ایمنا، امروزه حوزه فرهنگ در ایران بیش از آنکه کمبود موضوع داشته باشد، با انباشت مسئله روبهروست؛ مسئلههایی که بعضی از آنها سالهاست از یک میز به میز دیگر منتقل میشوند و هر بار، میان قانون، اجرا و ملاحظات اجتماعی به نقطهای تازه میرسند. از حجاب و عفاف که هنوز درباره نحوه رویارویی با آن اختلافنظر وجود دارد، تا سینمایی که گاهی هزینه تولید یک اثر پرداخت میشود اما امکان نمایش آن محل پرسش است؛ از هنرمندانی که بازگشتشان به کشور دوباره بحث مرزهای فرهنگی را پیش میکشد تا فضای مجازی و هوش مصنوعی که دیگر نمیتوان آنها را تنها یک ابزار ارتباطی دانست.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی تنها این نیست که مجلس چه قانونی تصویب کرده است؛ مسئله این است که سیاستگذار فرهنگی برای جامعهای که همزمان با تغییرات اجتماعی، تحولات رسانهای و فناوریهای جدید روبهروست، چه تصویری از آینده فرهنگ دارد ؟
این پرسشها را در خبرگزاری ایمنا با حجتالاسلام اسماعیل سیاوشی، دبیر کمیسیون فرهنگی و نماینده مردم چادگان، فریدن و فریدونشهر در مجلس شورای اسلامی در میان گذاشتیم؛ گفتوگویی که از سرنوشت قانون حجاب و عفاف آغاز شد و به بازگشت هنرمندان، حریمهای فرهنگی، فیلمهای متوقفشده، ساماندهی فضای مجازی، فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی و البته نقش مسجد و مؤسسات قرآنی در تقویت فرهنگ عمومی رسید.
ایمنا: قانون حجاب و عفاف چرا به مرحله اجرا نرسید؟
سیاوشی: مجلس برای قانون حجاب و عفاف وقت زیادی گذاشت و این موضوع با بررسی ابعاد مختلف اجتماعی و فرهنگی در دستور کار قرار گرفت. حدود هفت هزار نفرساعت برای تدوین و بررسی این قانون زمان صرف شد و تلاش شد نقاط مثبت و منفی آن مورد توجه قرار گیرد، در نهایت نیز قانون به تأیید شورای نگهبان رسید.
کنار گذاشتن قانون حجاب و عفاف یک خسارت فرهنگی است
قرار بود این قانون ابلاغ شود، اما شورای عالی امنیت ملی با ابلاغ آن مخالفت کرد و همین موضوع از نظر من یک اشتباه بود. معتقدم این تصمیم آسیبهای فرهنگی و اجتماعی متعددی به دنبال داشته است، از این رو در کمیسیون فرهنگی با آقای قالیباف، مراجع و علما، رئیسجمهور، وزیر کشور، فرمانده فراجا و مسئولان ستاد امر به معروف و نهی از منکر جلساتی برگزار کردهایم و بر ضرورت اجرای قانون تأکید کردیم.
همچنین از مسئولان امر در این رابطه خواستهایم که حتی اگر قانون جدید ابلاغ نشود، قوانین پیشین در حوزه حجاب و عفاف همچنان وجود دارند و باید اجرا شوند. نمیتوان یک موضوع فرهنگی و اجتماعی را به حال خود رها کرد. به نظر من کنار گذاشتن قانون حجاب و عفاف یک خسارت فرهنگی است.
ایمنا: در کنار قانونگذاری، برای حمایت از پوشش ایرانی- اسلامی چه اقداماتی صورت گرفته است؟
سیاوشی: یکی از موضوعاتی که در کمیسیون فرهنگی دنبال کردیم، حمایت از تولیدکنندگان پوشاک اسلامی است. برای تولیدکنندگان روسری، چادر و پوشاک اسلامی، معافیتها و حمایتهایی در نظر گرفته شد و موضوع حمایت از حوزه توزیع و فروش این محصولات نیز مورد توجه قرار گرفت.
ایمنا: یکی از موضوعاتی که در ماههای اخیر مطرح شده است، مسئله بازگشت برخی از هنرمندان به کشور بوده است، نگاه کمیسیون فرهنگی به این مسئله چیست؟
سیاوشی: بازگشت هنرمندان به کشور میتواند در چارچوب منافع ملی و با رعایت چارچوبهای فرهنگی، دینی و اعتقادی جامعه مورد توجه قرار گیرد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید برای این موضوع چارچوب مشخصی داشته باشد.
اصل بازگشت قابل پذیرش است، اگر کسی به کشور بازمیگردد، باید حدود و چارچوبهای فرهنگی جامعه را رعایت کند.
ایمنا: به نظر شما مهمترین خطایی که امروز در سیاستگذاری فرهنگی رخ میدهد چیست؟
سیاوشی: گاهی مسئولان در حوزه فرهنگ آنطور که باید به مسائل توجه نمیکنند. در حالی که مردم، دین و اعتقادات خود را از دست ندادهاند. نباید خواستههای مردم را تنها بر اساس نگاههای سیاسی، حزبی یا منافع شخصی تفسیر کرد. فرهنگ جامعه باید بر اساس واقعیتهای اعتقادی و اجتماعی مردم و همچنین فرهنگ ایرانی و اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
ایمنا: شما از فرهنگ ایرانی ـ اسلامی به عنوان یکی از محورهای انسجام اجتماعی نام بردید. این نگاه در سیاستگذاری فرهنگی چگونه باید خودش را نشان دهد؟
سیاوشی: باید از باورهای دینی، سنتهای ریشهدار جامعه و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی صیانت کنیم، حفظ همین مؤلفهها میتواند به انسجام اجتماعی کمک کند.نباید تصور کنیم برای ایجاد وحدت اجتماعی باید مجلس تعطیل شود، مسائل حجاب و عفاف یا موضوعات دینی کنار گذاشته شود و مرزهای فرهنگی بدون ضابطه باز شود. چنین نگاهی را فرهنگی نمیدانم.
ایمنا: یکی از مسائل مهم سینما، بلاتکلیفی فیلمهایی است که با مجوز وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی ساخته میشوند اما زمان اکران مسئلهساز میشوند، کمیسیون فرهنگی برای حل این مشکل چه کرده است؟
سیاوشی: این موضوع در کمیسیون فرهنگی مورد بررسی قرار گرفته است. باید نقش ساترا، صداوسیما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از مرحله تولید تا نمایش و انتشار آثار مشخص باشد. باید نظارت دقیقی در همان مراحل ابتدایی ساخت یک فیلم صورت بگیرد تا نه سرمایهای از دست برود و نه تولید کننده اثر متضرر شود.
اگر قرار است درباره یک اثر ایراداتی وجود داشته باشد، بهتر است همان زمان ایده و فیلمنامه مشخص شود، نه اینکه فیلم ساخته شود، هزینه زیادی صرف شود و بعد بگوییم امکان نمایش ندارد.
در برنامه هفتم نیز برای تولید سالانه ۲۰ فیلم فاخر هدفگذاری شده است. تحقق چنین هدفی نیازمند آن است که فرایند تولید تا نمایش آثار از ابتدا روشن باشد و دستگاههای مسئول، وظایف خود را بهصورت مشخص انجام دهند.
ایمنا: فضای مجازی امروز یکی از مهمترین عرصههای فرهنگی جامعه است. مجلس برای ساماندهی این حوزه چه برنامهای دارد؟
یکی از موضوعاتی که در کمیسیون فرهنگی دنبال شده، قانون جامع فضای مجازی است. در این قانون موضوعاتی همچون نقض حریم خصوصی، انتشار اکاذیب، نحوه برخورد با متخلفان، مرجع صدور احکام و مسائل مربوط به رسیدگی قضائی مورد بررسی قرار گرفته است
سیاوشی: یکی از موضوعاتی که در کمیسیون فرهنگی دنبال شده، قانون جامع فضای مجازی است. در این قانون موضوعاتی همچون نقض حریم خصوصی، انتشار اکاذیب، نحوه برخورد با متخلفان، مرجع صدور احکام و مسائل مربوط به رسیدگی قضائی مورد بررسی قرار گرفته است. این قانون در کمیسیون مراحل مختلف بررسی و چکشکاری را پشت سر گذاشته و منتظر طرح در صحن مجلس است.
شورای عالی فضای مجازی، ساترا، صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای دیگر هرکدام بخشی از مسئولیت را بر عهده دارند، اما باید مسئولیتها دقیق و شفاف مشخص شود. نمیشود چند دستگاه در یک حوزه مسئولیت داشته باشند اما در نهایت مشخص نباشد پاسخگوی اصلی چه نهادی است. باید یک ساختار روشن برای حکمرانی این حوزه وجود داشته باشد.
ایمنا: در شرایطی که هوش مصنوعی با سرعت زیادی وارد زندگی مردم و فضای فرهنگی شده است، آن را بیشتر فرصت میدانید یا تهدید؟
سیاوشی: هوش مصنوعی هم میتواند فرصت باشد و هم تهدید. همانطور که فضای مجازی ظرفیتهای بسیار زیادی دارد اما در صورت استفاده نادرست میتواند آسیبزا باشد، هوش مصنوعی نیز اگر درست مورد استفاده قرار گیرد یک نعمت و ظرفیت است و اگر نادرست استفاده شود، میتواند تبدیل به تهدید شود.
ایمنا: درباره تقویت فرهنگ عمومی جامعه چه مسائلی در کمیسیون فرهنگی مجلس مورد توجه قرار گرفته است؟
سیاوشی: مساجد میتوانند محور حل بسیاری از مسائل اجتماعی و فرهنگی باشد. در موضوع مسجد محوری، بحث اختصاص بودجه به ستاد ملی مسجد محوری مطرح شد تا در روستاها و مناطق عشایری که روحانی ندارند، از افراد توانمند و دغدغهمند استفاده شود و با مشارکت مردم، ظرفیتهای دینی و اجتماعی مسجد برای حل مشکلات منطقه به کار گرفته شود.این ظرفیت را نباید نادیده گرفت، چرا که بسیاری از مسائل اجتماعی را میتوان با تقویت ارتباط میان مسجد و مردم، فعال کردن مؤسسات قرآنی و استفاده از ظرفیتهای فرهنگی محلهها دنبال کرد.
ایمنا: راهکار حل چالشهای فرهنگی امروز جامعه را چه میدانید؟
سیاوشی: فرهنگ نیازمند تصمیمهای روشن، مسئولیتپذیری و اجرای دقیق است. نباید قانون تصویب شود اما اجرا نشود، نباید برای یک اثر فرهنگی هزینه شود اما بعد از تولید امکان استفاده از آن وجود نداشته باشد و نباید در فضای مجازی چند دستگاه مسئول باشند اما پاسخگوی نهایی مشخص نباشد.
در کنار این مسائل، باید ظرفیتهایی همچون مسجد، مؤسسات قرآنی، فرهنگ محله و ابزارهای جدیدی مانند هوش مصنوعی را جدی بگیریم. اگر این ظرفیتها درست مدیریت شوند، میتوانند بخشی از مسائل فرهنگی و اجتماعی کشور را حل کنند.
نظر شما