به گزارش خبرگزاری ایمنا، عمارت وثوقالدوله در منطقه ۱۴ تهران، یکی از بناهای بهجامانده از اواخر دوره قاجار است؛ بنایی که در سالهای اخیر، علاوه بر ارزش تاریخی و معماری، به واسطه حضور در سریال «شهرزاد» و شناخته شدن به عنوان عمارت «بزرگآقا»، برای بخش گستردهای از مردم نیز آشنا شده است. این بنا اما در جریان حمله موشکی اخیر، بار دیگر با چالشی جدی برای ادامه مسیر مرمت و احیا مواجه شد.
این عمارت با حدود ۹۵۰ مترمربع وسعت در دو طبقه ساخته شده و پیش از وقوع جنگ، در میانه یک پروژه مرمتی قرار داشت. عملیات مقاومسازی و مرمت آن از سال ۱۳۹۹ آغاز شده بود و بر اساس برنامهریزی انجامشده، قرار بود مراحل پایانی تجهیز و آمادهسازی برای بهرهبرداری در تابستان امسال انجام شود.
موج انفجار، پروژه نیمهتمام را به بازنگری کشاند
مدیر پروژه ساماندهی فضای شهری شرکت توسعه فضاهای فرهنگی شهرداری تهران با اشاره به وضعیت فعلی بنا میگوید: حمله موشکی به کلانتری مجاور عمارت و اصابت دو موشک، موج انفجار شدیدی ایجاد کرد که به عمارت وثوقالدوله نیز خسارت وارد شد.
به گفته جلوداری، اکنون بررسیهای سازهای برای مشخص شدن میزان آسیب و احتمال جابهجایی اجزای بنا در حال انجام است و نتایج این بررسیها، مبنای تصمیمگیری درباره مقاومسازی مجدد قرار میگیرد.
این آسیبها تنها به ساختمان اصلی محدود نمانده و ساختمان نگهبانی مجموعه نیز بهطور کامل تخریب شده است. با این حال، پیش از حمله، نگهبانان به دلیل شرایط جنگی و قطع برق پروژه، محل را ترک کرده بودند و در این حادثه آسیبی به آنها وارد نشد.
آسیب جدید در شرایطی ایجاد شد که پروژه پیش از جنگ حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشت؛ بنابراین بخشی از اقدامات انجامشده باید بار دیگر مورد بررسی قرار گیرد. جلوداری میگوید تغییر شرایط سازه، ضرورت بازنگری طرح مرمت و دریافت مجدد مجوزهای لازم از میراث فرهنگی را ایجاد کرده است؛ چراکه عملیات قبلی بر اساس طرح مصوب و زیر نظر این نهاد انجام شده بود.
۲۰ میلیارد تومان؛ هزینهای که با آسیبهای جدید افزایش پیدا میکند
مسئله اعتبار اکنون یکی از اصلیترین موانع بازگشت پروژه به مسیر قبلی است. برآورد انجامشده پیش از جنگ و بر مبنای فهرستبهای سال ۱۴۰۴، حدود ۲۰ میلیارد تومان بود؛ رقمی که برای تکمیل عملیات مرمت پیشبینی شده بود.
با وارد شدن خسارتهای جدید، برای بازگرداندن بنا به شرایط پیش از جنگ نیز اعتباری تقریباً در همین سطح مورد نیاز است، هرچند هزینه واقعی اجرای عملیات، به دلیل تفاوت قیمتهای بازار با فهرستبها، میتواند بیشتر از برآورد رسمی باشد.
مسئول پروژه ساماندهی فضای شهری شرکت توسعه فضاهای فرهنگی شهرداری تهران تأکید میکند در صورت تأمین نقدینگی، عملیات مرمت و مقاومسازی مجدد میتواند حدود یک سال زمان ببرد و پس از آن، عمارت وارد مرحله تجهیز و آمادهسازی برای بهرهبرداری شود.
بنایی که یکبار از خطر تخریب نجات یافت
ماجرای وثوقالدوله تنها به آسیبهای اخیر محدود نمیشود. این مجموعه پیش از آنکه در اختیار شهرداری تهران قرار گیرد، از املاک نیروی انتظامی بود و در حدود سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ در قالب تهاتر به شهرداری واگذار شد.
در دهه ۹۰ حتی موضوع خرید مجموعه و تخریب عمارت برای اجرای ساختوساز جدید مطرح شده بود، اما پیگیری فعالان میراث فرهنگی و شهری موجب شد این بنا از خطر تخریب نجات پیدا کند. باغ سلیمانیه نیز در فرایند بررسی کمیسیون باغات به عنوان باغ تاریخی ثبت شد و عمارت وثوقالدوله در فهرست آثار میراث فرهنگی قرار گرفت.
به این ترتیب، پروژه مرمت عمارت تنها یک طرح عمرانی برای بازسازی یک ساختمان قدیمی نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ بخشی از حافظه تاریخی منطقه ۱۴ و تبدیل یک بنای ارزشمند به بخشی فعال از فضای شهری به شمار میرود.
جزئیات معماری؛ ارزش بنا فراتر از شهرت «شهرزاد»
وثوقالدوله از نظر معماری نیز ویژگیهایی دارد که آن را در میان بناهای تاریخی تهران قابل توجه میکند. نمای آجری، قوسهای داخلی، گچبریهای ظریف، تناسب میان فضاهای پُر و خالی و بخش الحاقی ساختمان از جمله عناصر شاخص این عمارت هستند.
هرچند تزئینات بنا در مقایسه با برخی عمارتهای دوره قاجار محدودتر است، ترکیب معماری سنتی با تأثیراتی از معماری اروپا و جزئیات اجرایی ساختمان، ارزش تاریخی و معماری آن را حفظ کرده است.
پایداری بنا پس از موج انفجار نیز یکی دیگر از نکات مورد توجه کارشناسان پروژه بوده است. به گفته جلوداری، با توجه به شدت حمله، انتظار نمیرفت ساختمان تا این اندازه پایدار باقی بماند و وضعیت موجود نشاندهنده استحکام قابل توجه سازه است.
بازگشت بوستان سلیمانیه به چرخه استفاده عمومی
عمارت وثوقالدوله تنها بخش مهم این مجموعه نیست. بوستان سلیمانیه نیز پیش از جنگ به بوستان مادر و کودک تبدیل شده بود و با برخورداری از فضای مناسب، بهویژه مورد استقبال بانوان قرار داشت.
با این حال، شرایط امنیتی فعلی امکان استفاده عمومی از مجموعه را مانند گذشته فراهم نمیکند و بازگشت آن به چرخه بهرهبرداری عمومی، به رفع محدودیتهای موجود و تکمیل اقدامات عمرانی وابسته است.
در چنین شرایطی، ادامه مسیر مرمت وثوقالدوله به مشخص شدن دقیق میزان خسارت سازهای، طی شدن دوباره فرایندهای فنی و میراثی و تأمین اعتبار مورد نیاز بستگی دارد و در صورت فراهم شدن این مقدمات، عملیات مرمت و مقاومسازی بنا طی حدود یک سال به پایان میرسد و عمارت برای بهرهبرداری آماده میشود.
نظر شما