به گزارش خبرگزاری ایمنا، مستند «نازا» (NAZA) ساخته یووال آبراهام و راشل زور، دو فیلمساز اسرائیلی، یکی از جنجالیترین آثار حاضر در هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز بود، فیلمی ۸۰ دقیقهای که تلاش میکند با تکیه بر شهادت نیروهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل، تصویری از سازوکار هدفگیری و کشتار غیرنظامیان فلسطینی در غزه ارائه دهد.
این فیلم در نهایت جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز ۲۰۲۶ را به دست آورد؛ جایزهای که در رده جوایز اصلی بخش مسابقه جشنواره قرار دارد، اما اهمیت «نازا» تنها به جایزه آن محدود نشد. یک روز پس از موفقیت فیلم در ونیز، میکی زوهار، وزیر فرهنگ اسرائیل، سازندگان آن را به «خیانت به دولت» متهم کرد و اعلام کرد که برای لغو تابعیت اسرائیلی آنان اقدام خواهد کرد.
فیلمی از دل اسرائیل درباره جنگ غزه
«نازا» حاصل نزدیک به سه سال تحقیق است و به جای آنکه روایت جنگ غزه را تنها از زاویه قربانیان یا ناظران خارجی دنبال کند، به سراغ افرادی از داخل ساختار نظامی و اطلاعاتی اسرائیل رفته است.
آبراهام و زور برای ساخت این فیلم با ۲۴ نیروی نظامی و اطلاعاتی اسرائیل گفتوگو کردهاند. این افراد با حفظ هویت خود حاضر به روایت تجربیاتشان شدهاند و مصاحبهها نیز به شکل مخفیانه و در شب، روی پشتبامهای تلآویو انجام شده است. برای جلوگیری از شناسایی، چهره و صدای مصاحبهشوندگان بهصورت دیجیتالی تغییر داده شده است.
کارگردانان فیلم میگویند هدف آنها این بوده است که به جای روایت کلی از جنگ از خود سربازان و افسران بشنوند که سازوکارهای هدفگیری و حملات در غزه چگونه عمل کرده است.
یووال آبراهام پیش از نمایش فیلم گفته بود که آنها میخواستند تا حد امکان با جزئیات بفهمند «سامانههای کشتار در غزه چگونه بودند و چگونه عمل میکردند.»
فیلم نیز در همین مسیر، به سراغ ساختارهای اطلاعاتی و فناوریهایی میرود که در فرایند شناسایی اهداف مورد استفاده قرار گرفتهاند.
«نازا» به چه معناست؟
عنوان فیلم خود بخشی از روایت آن است. «نازا» اصطلاحی مورد استفاده در ساختار اطلاعاتی اسرائیل برای اشاره به میزان تلفات غیرنظامی پیشبینیشده در یک حمله هوایی است؛ به بیان دیگر، این واژه به تعداد غیرنظامیانی اشاره دارد که انتظار میرود در جریان یک حمله کشته شوند.
فیلمسازان از همین اصطلاح برای ورود به یکی از مهمترین موضوعات مستند استفاده کردهاند: اینکه چگونه مرگ غیرنظامیان میتواند در فرایند تصمیمگیری نظامی به یک عدد و بخشی از محاسبات عملیاتی تبدیل شود.
«لاوندر»؛ هوش مصنوعی در فرایند هدفگیری
یکی از محورهای اصلی «نازا» بررسی سامانهای موسوم به «لاوندر» (Lavender) است؛ سامانهای برپایه هوش مصنوعی که بر اساس روایت منابع حاضر در فیلم، با استفاده از اطلاعات جمعآوریشده از شبکه ارتباطات غزه برای شناسایی اهداف مورد استفاده قرار گرفته است.
این اطلاعات شامل دادههای مربوط به تماسهای تلفنی، جابهجاییها و ارتباطات افراد بوده است. مصاحبهشوندگان در فیلم توضیح میدهند که فناوری چگونه امکان شناسایی و هدفگیری افراد را در مقیاسی گسترده فراهم کرده است.
یکی از منابع حاضر در فیلم این فرایند را به فعالیت یک کارخانه تشبیه میکند و منبع دیگری آن را بهدلیل انجام عملیات از راه دور، شبیه یک بازی ویدئویی توصیف میکند.
مستند در ادامه تلاش میکند نشان دهد مسئله تنها استفاده از فناوری نیست، بلکه ترکیب فناوری، اطلاعات نظامی و تصمیمگیری انسانی است که میتواند به اجرای حملات گسترده منجر شود.
روایتهایی درباره حمله به خانههای غیرنظامیان
بخش دیگری از «نازا» به شهادت نیروهای نظامی و اطلاعاتی درباره حمله به خانههای غیرنظامیان اختصاص دارد.
بر اساس روایتهای مطرحشده در فیلم، برخی از نیروهای حاضر در ساختار اطلاعاتی اسرائیل از مواردی اطلاع داشتهاند که خانههای هدف قرارگرفته، در زمان حمله محل حضور خانوادهها بوده است.
فیلم به موضوع تخریب خانههای غیرنظامیان، بیاعتنایی به قوانین بشردوستانه و شکلگیری فضایی از نفرت علیه فلسطینیان در بخشهایی از ساختار نظامی و اطلاعاتی اسرائیل میپردازد.
چرا سازندگان فیلم اسرائیلی هستند؟
یکی از نکات مهم درباره «نازا»، هویت سازندگان آن است. یووال آبراهام و راشل زور پیش از این نیز با فیلمی درباره فلسطین و اشغال سرزمینهای فلسطینی در کانون توجه جهانی قرار گرفته بودند. آنها از کارگردانان مستند «سرزمین دیگری نیست» (No Other Land) بودند؛ اثری که در سال ۲۰۲۵ جایزه اسکار بهترین مستند را دریافت کرد.
در «نازا» نیز سازندگان از موقعیت خود بهعنوان شهروندان اسرائیلی برای دسترسی به منابعی در داخل جامعه و ساختار نظامی این رژیم استفاده کردهاند.
آنها در توضیح هدف خود اعلام کردهاند که میخواستند با استفاده از موقعیتی که بهعنوان اسرائیلی در اختیار دارند، سازوکارهایی را بررسی کنند که به کشتار گسترده غیرنظامیان فلسطینی منجر شده است.
۲۵ دقیقه تشویق ایستاده در ونیز
«نازا» در نخستین نمایش خود در جشنواره فیلم ونیز با استقبال کمسابقهای روبهرو شد.
تماشاگران پس از پایان فیلم حدود ۲۵ دقیقه ایستاده به تشویق سازندگان پرداختند؛ واکنشی که گزارش شده طولانیترین تشویق ثبتشده برای یک فیلم در تاریخ جشنواره ونیز بوده است. در جریان این تشویقها نیز برخی تماشاگران پرچم فلسطین در دست داشتند.
در ادامه، هیئت داوران جشنواره فیلم ونیز جایزه ویژه خود را به «نازا» اعطا کرد. این جایزه، دومین جایزه مهم بخش مسابقه پس از شیر طلایی است و از جوایز اصلی جشنواره محسوب میشود.
آبراهام هنگام دریافت جایزه، از حملات سیاسی و رسانهای علیه فیلم انتقاد کرد و گفت: برخی افراد پیش از آنکه فیلم را ببینند، آن را رد میکنند.
واکنش تند وزیر فرهنگ اسرائیل
موفقیت «نازا» در ونیز بلافاصله با واکنش مقامهای اسرائیلی همراه شد.
میکی زوهار، وزیر فرهنگ اسرائیل، در شبکه اجتماعی ایکس فیلم را «نفرتانگیز» توصیف کرد و موفقیت آن در جشنواره ونیز را «تکاندهنده» خواند.
او سازندگان فیلم را متهم کرد که برای دریافت تشویق از «یهودستیزان در سراسر جهان» به کشور خود آسیب میزنند و اقدامات آنها را «خیانت به دولت» دانست.
زوهار اعلام کرد: «بهعنوان وزیر فرهنگ، بلافاصله برای لغو تابعیت اسرائیلی این سازندگان منفور بهدلیل خیانت به دولت اقدام خواهم کرد.»
به این ترتیب، یک مستند سینمایی درباره عملکرد ارتش اسرائیل در غزه، از یک رویداد فرهنگی در ونیز به موضوعی سیاسی در داخل اسرائیل تبدیل شد.
از جایزه سینمایی تا تهدید به سلب تابعیت
تهدید وزیر فرهنگ اسرائیل علیه دو فیلمساز، واکنشهای گستردهای را بهدنبال داشته است؛ زیرا موضوع دیگر تنها اختلاف بر سر محتوای یک فیلم نیست، بلکه به برخورد حکومت با شهروندانی مربوط میشود که عملکرد دولت و ارتش خود را مورد انتقاد قرار دادهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، قانون اسرائیل در شرایط مشخص امکان سلب تابعیت را در مواردی همچون اقدام علیه وفاداری به کشور فراهم کرده است، هرچند اجرای چنین روندی نیازمند طی شدن مراحل قانونی و تأییدهای مربوطه است.
در همین حال، برخی دیگر از مقامهای اسرائیلی نیز به فیلم حمله کردهاند و سازندگان آن را متهم کردهاند که روایتهایی همسو با حماس ارائه میکنند.
فیلمی که به یک مناقشه فراتر از سینما تبدیل شد
«نازا» در شرایطی جایزه ویژه هیئت داوران ونیز را دریافت کرد که جنگ غزه همچنان یکی از مهمترین موضوعات سیاسی و انسانی جهان است.
فیلم تلاش میکند از طریق شهادت افراد حاضر در ساختار نظامی و اطلاعاتی اسرائیل، پرسشی اساسی را مطرح کند، اینکه کشتار غیرنظامیان در غزه تا چه اندازه نتیجه تصمیمهای موردی و تا چه اندازه محصول یک سازوکار سازمانیافته و فناورانه بوده است؟
سازندگان فیلم در بیانیه خود گفتهاند که در جریان سه سال تحقیق با این پرسش روبهرو شدهاند که چگونه یک گروه انسانی میتواند به «غیرانسانیسازی کامل» گروهی دیگر برسد و سازوکارهای درونی چنین سیستمی چگونه عمل میکند.
از همین منظر، «نازا» تلاش میکند جنگ غزه را نهتنها از دریچه تصاویر ویرانی و تلفات، بلکه از درون ساختار تصمیمگیری و فناوریهای مورد استفاده در عملیات نظامی روایت کند.
موفقیت فیلم در ونیز و تشویق طولانی تماشاگران از یک سو و واکنش شدید وزیر فرهنگ اسرائیل از سوی دیگر، نشان میدهد که این مستند فراتر از یک اثر سینمایی، به بخشی از مناقشه سیاسی و رسانهای درباره جنگ غزه تبدیل شده است؛ فیلمی که روایت آن از درون جامعه اسرائیل مطرح شده و اکنون در یکی از معتبرترین جشنوارههای سینمایی جهان مورد توجه قرار گرفته است.
نظر شما