به گزارش خبرگزاری ایمنا از کرمانشاه، وقتی از طبیعت کرمانشاه حرف میزنیم، بیشتر از کوههای زاگرس، جنگلهای بلوط، سرابها و رودخانهها میگوییم؛ اما طبیعت این استان فقط آن چیزی نیست که زیر نور آفتاب دیده میشود. بخشی از این طبیعت، کیلومترها دور از چشم ما و در دل سنگهای آهکی شکل گرفته است؛ جایی که آب، سنگ و زمان دست به دست هم دادهاند تا دنیایی متفاوت بسازند.
غارها حاصل یک اتفاق ناگهانی نیستند. آب در گذر زمان راه خود را در میان سنگهای قابل انحلال باز میکند و شکافها و حفرهها را گسترش میدهد؛ فرایندی که به شکلگیری چشماندازهای کارستی و شبکههای غاری منجر میشود.
اهمیت این جهان پنهان فقط به زیبایی آن خلاصه نمیشود. یونسکو میگوید غارها و چشماندازهای کارستی نزدیک به یکچهارم سطح خشکی زمین را پوشش میدهند و با تأمین آب آشامیدنی بیش از یک میلیارد نفر ارتباط دارند. این فضاها همچنین زیستگاه گونههای خاص و آرشیوی طبیعی از تاریخ زمین و زندگی انسان به شمار میروند.
کرمانشاه نیز به واسطه قرار گرفتن در زاگرس و برخورداری از سازندهای آهکی، سهم قابل توجهی از این میراث طبیعی را در خود جای داده است؛ میراثی که دو نام شاخص آن قوریقلعه و پراو است.
قوریقلعه؛ جایی که آب در دل کوه راه خودش را پیدا کرده است
برای دیدن قوریقلعه باید به دامنههای شاهو و شهرستان روانسر رفت؛ غاری در حدود ۲۵ کیلومتری روانسر که در مسیر پاوه قرار دارد و در سازند آهکی بیستون شکل گرفته است. قوریقلعه یک غار آبی است و وجود جریان آب، یکی از ویژگیهای مهم آن به شمار میرود.
این غار فقط یک فضای تاریک و سنگی نیست. وقتی وارد بخشهای گردشگری آن میشوید، قندیلها و سازندهای آهکی شکلهایی را پیش چشم میآورند که گاهی شبیه یک مجسمه، گاهی شبیه یک حیوان و گاهی شبیه چیزی آشنا از دنیای بیرون هستند.
دو تالار شناختهشده قوریقلعه، «مریم» و «کوهان شتر» نام دارند؛ نامهایی که خودشان بخشی از داستان این غارند. در این بخشها اشکال مختلفی از سازندهای آهکی دیده میشود که در طول زمان و تحت تأثیر جریان آب شکل گرفتهاند.
قوریقلعه از نظر ابعاد نیز غاری قابل توجه است. منابع گردشگری و معرفی میراث طبیعی ایران، طول آن را حدود ۱۲ کیلومتر و بخش شناساییشده و قابل دسترسی را حدود سه هزار و ۱۴۰ متر اعلام کردهاند.
اما شاید جذابترین بخش ماجرا این باشد که آنچه گردشگر امروز در چند صد یا چند هزار متر از غار میبیند، نتیجه یک فرایند بسیار طولانی زمینشناختی است؛ طبیعتی که برای شکل دادن هر قندیل و هر دیواره، زمانی بسیار بیشتر از عمر انسان صرف کرده است.
قوریقلعه علاوه بر ارزش زمینشناختی، اهمیت گردشگری نیز دارد و همین موضوع آن را با یک چالش جدی روبهرو میکند؛ چگونه میتوان مردم را به دیدن این زیبایی دعوت کرد، بدون آنکه حضور انسان به خود غار آسیب بزند؟
پرآو؛ جایی که یک قدم جلوتر از دنیای غارنوردان
اگر قوریقلعه را بتوان غاری برای تماشای طبیعت زیر زمین دانست، پرآو بیشتر غاری برای ماجراجویی، پژوهش و غارنوردی تخصصی است.
پرآو در حدود ۱۲ کیلومتری شمالشرق کرمانشاه و در نزدیکی روستای چالابه، در ارتفاعات کوه پراو قرار دارد. دهانه غار در ارتفاع حدود سه هزار و ۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و همین ارتفاع زیاد، یکی از ویژگیهای شاخص آن است.
اما عددی که بیش از همه درباره پرآو جلب توجه میکند، ۷۵۱ متر عمق آن است. طول غار نیز حدود هزار و ۴۵۴ متر گزارش شده و مسیر آن از ۲۶ حلقه چاه تشکیل شده است. چاه شماره ۱۶ با عمق حدود ۴۲ متر، عمیقترین چاه این مجموعه است.
اینجا دیگر خبری از مسیر آماده گردشگری و تماشای ساده قندیلها نیست. پیمایش پرآو کاری تخصصی است و غارنورد باید با طناب از چاهها پایین برود، از دالانهای تنگ عبور کند و با آب سرد و شرایط دشوار داخل غار کنار بیاید.
گزارشهای پیمایش غار نیز از مسیرهایی بسیار تنگ، آبراههها و فرود و صعودهای متعدد در چاههای آن حکایت دارند. به همین دلیل، پراو سالهاست جایگاه ویژهای در میان غارنوردان ایرانی و خارجی دارد.
پرآو در سال ۱۳۸۸ به عنوان اثر طبیعی ملی ثبت شد و یک سال بعد نیز در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت؛ ثبتهایی که اهمیت حفاظتی این غار را نشان میدهد.
دو غار، دو تجربه متفاوت
قوریقلعه و پرآو را نمیتوان صرفاً دو غار کنار هم دانست. هرکدام تصویری متفاوت از ساختار زمینشناختی و طبیعت کرمانشاه ارائه میکنند.
در قوریقلعه، آب و سنگ بیشتر خودشان را در قالب تالارها، قندیلها و مسیرهای آبی نشان میدهند و امکان بازدید گردشگران از بخشهایی از آن فراهم شده است.
در پرآو اما طبیعت چهره سختتری دارد؛ چاههای عمیق، دالانهای تنگ و مسیرهای دشوار، غار را به محیطی تخصصیتر تبدیل کردهاند.
با وجود این تفاوت، هر دو یک ویژگی مشترک دارند: شکنندگی
ممکن است یک غارنورد ساعتها برای عبور از یک بخش پراو تلاش کند یا یک گردشگر برای دیدن یک قندیل در قوریقلعه چند کیلومتر سفر کند، اما چیزی که شاید کمتر دیده شود، این است که شکلگیری همان سنگها و سازندها نتیجه فرایندی بسیار طولانی بوده است.
غارها فقط برای دیدن نیستند
روز جهانی غارها و کارست که از سوی یونسکو برای ۱۳ سپتامبر تعیین شده، دقیقاً با همین نگاه شکل گرفته است؛ افزایش آگاهی درباره غارها، اهمیت مطالعه آنها و ضرورت حفاظت و مدیریت پایدارشان. نخستین دوره این روز نیز در سال ۲۰۲۶ برگزار میشود.
سعید دزفولینژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، با اشاره به ظرفیتهای ارزشمند استان در حوزه پدیدههای زمینشناختی و کارستی، بر ضرورت حفاظت از غارهای ارزشمند استان بهویژه قوریقلعه و پراو تاکید کرد.
وی غارها را از مهمترین جلوههای طبیعی و زمینشناختی دانست و افزود: این پدیدهها علاوه بر ارزشهای علمی و مطالعاتی، در حفظ تنوع زیستی، منابع آب زیرزمینی و توسعه گردشگری پایدار نقش دارند و حفاظت از آنها نیازمند شناخت دقیق و مدیریت اصولی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه با اشاره به ساختارهای زمینشناختی و آهکی زاگرس گفت: کرمانشاه یکی از مناطق غنی کشور از نظر پدیدههای کارستی و غارهاست و قوریقلعه و پرآو به عنوان دو اثر طبیعی ملی استان، از شاخصترین نمونههای این میراث طبیعی به شمار میروند.
دزفولینژاد درباره قوریقلعه افزود: این غار در شهرستان روانسر و دامنههای شاهو قرار دارد و به دلیل برخورداری از ساختارهای آهکی، آب جاری و ویژگیهای زیستی خاص، از ارزش حفاظتی و زمینشناختی بالایی برخوردار است.
وی درباره غار پرآو نیز بیان کرد: این غار در ارتفاعات کوهستانی شمالشرق کرمانشاه واقع شده و به واسطه ساختار عمودی، چاههای متعدد و ویژگیهای زمینشناختی منحصربهفرد، یکی از شناختهشدهترین غارهای کشور و از مقاصد مهم غارنوردی به شمار میرود.
زیباییای که ممکن است با یک بیاحتیاطی از بین برود
غارها برخلاف بسیاری از جاذبههای طبیعی، سرعت ترمیم بسیار پایینی دارند. یک قندیل یا سازند آهکی ممکن است در مدت بسیار طولانی شکل گرفته باشد، اما شکستن آن تنها چند ثانیه زمان میبرد.
ورود زباله، آلوده شدن آب، ایجاد سر و صدا و نور نامناسب و دستکاری سازندهای غاری، همه میتوانند محیطی را تغییر دهند که طی هزاران سال به شکل فعلی رسیده است.
دزفولینژاد نیز با تأکید بر شکنندگی اکوسیستمهای غاری تصریح کرد: تخریب سازندهای آهکی، ورود پسماند و آلایندهها، آلودگی آب، نور و صدا و بازدیدهای غیرمسئولانه میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به این زیستبومها وارد کند.
این هشدار برای قوریقلعه که مقصد گردشگران است، اهمیت بیشتری دارد و در مورد پراو نیز اگرچه حضور گردشگران عادی محدودتر است، اما حفاظت از محیط غار و رعایت اصول غارنوردی همچنان ضروری است.
گردشگری وقتی ارزشمند است که طبیعت را حفظ کند
قوریقلعه میتواند گردشگر را به دل طبیعت روانسر بکشاند و پراو میتواند مقصدی برای غارنوردان و پژوهشگران باشد؛ اما قرار نیست افزایش استفاده از این ظرفیتها به قیمت از دست رفتن خود غارها تمام شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه توسعه گردشگری در این آثار طبیعی را نیازمند رعایت اصول حفاظت محیط زیست، ظرفیت برد و مشارکت جوامع محلی دانست و گفت: باید ضمن بهرهمندی مردم از این ظرفیتها، اصل حفاظت و صیانت از طبیعت نیز مورد توجه قرار گیرد.
دزفولینژاد همچنین تأکید کرد حفاظت از قوریقلعه و پراو تنها وظیفه دستگاههای متولی نیست و مشارکت مردم، غارنوردان، تشکلهای مردمنهاد، جوامع محلی و فعالان گردشگری میتواند در صیانت از این سرمایههای طبیعی نقش مؤثری داشته باشد.
قوریقلعه و پرآو در نهایت دو داستان متفاوت از یک سرزمین هستند؛ یکی با صدای آب و قندیلهایی که در سکوت شکل گرفتهاند و دیگری با چاههایی که برای عبور از آنها باید دل به تاریکی زد. اما هر دو یک حرف مشترک دارند؛ طبیعت همیشه در برابر انسان فرصتی برای جبران نمیدهد.
نظر شما