به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، سال ۲۰۲۶ با ثبت رکوردهای جدید بارش و طوفان در سراسر جهان، آسیبپذیری شهرهای مدرن را بیش از پیش آشکار کرد. طوفانهای گرمسیری، بارشهای موسمی شدید و رویدادهای آبوهوایی ناگهانی شهرهای بزرگی از جمله لندن، شانگهای، مانیل و بمبئی را تحت تأثیر قرار دادهاند. با این حال، اوج پدیده النینو هنوز فرا نرسیده است. سازمان جهانی هواشناسی هشدار داده است که النینوی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ در حال تبدیل شدن به قویترین النینوی ثبتشده در بیش از ۷۰ سال اخیر است و اثرات آن تا حداقل فوریه ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.
سیستمهای زهکشی سنتی که بر اساس الگوهای آبوهوایی قرن بیستم طراحی شده بودند، در برابر بارشهای شدید و ناگهانی اخیر پاسخگو نیستند و خسارتهای میلیارد دلاری بر جای گذاشتند. در این میان مفهوم «شهر اسفنجی» که نخستین بار در چین مطرح شد، بهعنوان راهکاری جامع و پایدار توجه جهانیان را جلب کرده است.
شهر اسفنجی به شهری گفته میشود که میتواند همچون یک اسفنج طبیعی عمل کند: آب باران را جذب، ذخیره، تصفیه و در زمان نیاز آزاد کند. این رویکرد برخلاف سیستمهای سنتی خاکستری که فقط بر انتقال سریع آب از طریق لولههای بتنی تمرکز دارند، از زیرساختهای سبز و آبی از جمله بامهای سبز، باغهای بارانی، پیادهروهای نفوذپذیر، تالابهای مصنوعی و پارکهای سیلابی استفاده میکند. این سیستمها نهتنها خطر سیل را کاهش میدهند، بلکه دمای شهری را پایین میآورند، کیفیت هوا را بهبود میبخشند و فضاهای تفریحی جدیدی برای شهروندان ایجاد میکنند.
اوجگیری پدیده النینو در ۲۰۲۷-۲۰۲۶، همراه با تغییرات اقلیمی بلندمدت، شهرها را با بارشهایی روبهرو کرده است که حجم فاضلابها را چندین برابر میکند. کشورهای سراسر جهان در حال آمادهسازی برای این رویداد بیسابقه هستند و سازمان ملل خواستار اقدام فوری برای کاهش خطرات جانی، آوارگی و خسارتهای اقتصادی شده است. بانک جهانی تخمین زده است که خسارت سالانه ناشی از سیلهای شهری تا ۲۰۳۰ به ۵۲ میلیارد دلار خواهد رسید، مگر اینکه اقدامات جدی صورت گیرد.
در پاسخ به بحرانی که بعضی رسانهها آن را «ابرنینو» نامیدهاند، دولتها و شهرداریها در سراسر جهان بودجههای کلانی را به پروژههای مدیریت رواناب اختصاص دادهاند. ایالات متحده در ۲۰۲۶ بیش از ۴۷ میلیارد دلار برای کاهش سیل اختصاص داده است. چین در دوره برنامه پنجساله ۱۴ام (۲۰۲۵-۲۰۲۱) حدود ۸.۴ میلیارد دلار برای پروژههای شهر اسفنجی سرمایهگذاری کرد. اتحادیه اروپا نیز از طریق برنامههای همکاری سرزمینی اروپا، دهها پروژه مدیریت آب شهری را در شهرهایی همچون بیدگوشچ لهستان، روتردام و کپنهاگ تأمین مالی کرده است.
پروژههای اجراشده نتایج قابلتوجهی نشان دادهاند. در ووهان چین کاهش ۷۰ تا ۸۰ درصدی رواناب سطحی گزارش شده است. در کپنهاگ، زیرساختهای آبیسبز سیل را ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش داده است. در سنگاپور مدیریت جامع آب به خودکفایی ۹۰ درصدی منجر شده است. در فیلادلفیا بیش از ۱۱۰۰ پروژه مدیریت آب باران تا ژوئیه ۲۰۲۶ اجرا شده است. این موفقیتها موجب شده است که شهرهای بیشتری به دنبال الگوبرداری از این مدلها باشند.
میلان، ایتالیا؛ احیای شهر تاریخی با نفس آبی
کلانشهر میلان با جمعیت ۳.۲ میلیون نفر، در سالهای اخیر با سیلهای ناگهانی و شدید روبهرو شده است. سیستمهای زهکشی قدیمی شهر که در دوران صنعتیسازی ساخته شده بودند، قادر به مدیریت بارشهای شدید ناشی از تغییرات اقلیمی نبودند. در پاسخ، اداره کلانشهر میلان برنامه جامع میلان اسفنجی را راهاندازی کرد که یکی از جسورانهترین ابتکارات شهر اسفنجی در اروپا محسوب میشود.
این برنامه با بودجهای بالغ بر ۴۰ میلیون یورو، مجموعهای از راهکارهای نوین مدیریت آب را در سراسر منطقه کلانشهری میلان پیادهسازی میکند. اجزای اصلی این طرح شامل باغهای بارانی، پیادهروهای نفوذپذیر، حوضچههای زیستی، بامهای سبز و پارکهای سیلابی است. هر یک از این عناصر بهگونهای طراحی شدهاند که آب باران را در محل بارش جذب و ذخیره کنند، بهجای اینکه اجازه دهند به سرعت به سیستم فاضلاب جریان پیدا کند.
باغهای بارانی در تقاطعها و فضاهای عمومی، آب را از طریق خاک و گیاهان خاص تصفیه و جذب میکنند. پیادهروهای نفوذپذیر با استفاده از مصالح ویژه، امکان عبور آب به لایههای زیرین را فراهم میسازند. حوضچههای زیستی بهعنوان مخازن موقت، آب اضافی را در زمان بارشهای شدید ذخیره و بهتدریج آزاد میکنند. بامهای سبز روی ساختمانهای عمومی و تجاری، نهتنها آب را جذب میکنند، بلکه عایق حرارتی نیز هستند و مصرف انرژی را کاهش میدهند.
تا اواسط ۲۰۲۶، بیش از ۲۵ پروژه در چارچوب برنامه جامع کلانشهر میلان تکمیل یا در حال اجرا بودهاند. گزارشهای اولیه اداره محیط زیست میلان نشان میدهد که این پروژهها توانستهاند تا ۶۰ درصد از رواناب باران را در مناطق تحت پوشش مدیریت و جذب کنند. در زمان بارشهای شدید بهار ۲۰۲۶ که بیش از ۸۰ میلیمتر باران در ۲۴ ساعت ثبت شد، چندین محله تاریخی و متراکم از جمله ناویلی و بررا که پیشتر هر سال دچار آبگرفتگی معابر و زیرزمینها میشدند، بدون هیچ مشکلی باران را مدیریت کردند و شهروندان برای نخستین بار پس از دههها، خیابانهای خشک و قابل عبور را تجربه کردند.
علاوه بر کاهش سیل، این پروژهها منافع جانبی قابلتوجهی نیز داشتهاند: کاهش دمای محلی تا سه درجه سانتیگراد در تابستان، افزایش فضای سبز عمومی به میزان ۱۵ هکتار، بهبود کیفیت هوا و ایجاد فضاهای تفریحی جدید برای شهروندان. شهرداری میلان تخمین زده است که هر یورو سرمایهگذاری در این پروژهها، ۲.۵ یورو صرفهجویی در هزینههای آینده کاهش خسارت سیل و سلامت عمومی به همراه خواهد داشت.
میلان نشان داده است که شهرهای تاریخی با بافت متراکم و قدیمی نیز میتوانند با خلاقیت و برنامهریزی دقیق، اصول شهر اسفنجی را پیادهسازی کنند. موفقیت این پروژه موجب شده است که شهرهای دیگر ایتالیا از جمله تورین، بولونیا و فلورانس در حال مطالعه الگوبرداری از این مدل باشند.
چنای، هند؛ تالابهای مصنوعی که شهر را از غرق شدن نجات دادند
چنای، پایتخت ایالت تامیل نادو در جنوب هند، در سالهای اخیر بارها با سیلهای ویرانگری روبهرو شده است. بارشهای موسمی شدید، همراه با توسعه شهری بیرویه و نابودی تالابها و دریاچههای طبیعی، شهر را بهشدت آسیبپذیر کرده است. سیل ۲۰۱۵ چنای که بیش از ۵۰۰ کشته بر جای گذاشت، نقطه عطفی بود که مسئولان را به فکر چاره اساسی انداخت. شهرداری چنای با همکاری سازمانهای محیطزیستی، پروژه پارک ام.اس. سوامیناتان را در ۲۰۲۴ آغاز کرد که در ۲۰۲۵ افتتاح شد.
پارک ام.اس. سوامیناتان در منطقه ساحلی چنای بر زمینی به مساحت ۱۴ هکتار ساخته شده است. این پارک بهعنوان یک زیرساخت آبیسبز یکپارچه طراحی شده است که میتواند بیش از ۲۰ میلیون لیتر آب باران را در فصل موسمی ذخیره و مدیریت کند. طراحی پارک بر اساس اصول شهر اسفنجی و با الهام از پروژههای موفق چین انجام شده است.
اجزای اصلی پارک شامل تالابهای مصنوعی چندلایه، کانالهای زیستی، پیادهروهای نفوذپذیر، باغهای بارانی و مناطق کاشت گیاهان بومی مقاوم به غرقابی است. تالابها بهگونهای طراحی شدهاند که در زمان بارشهای عادی بهعنوان فضای تفریحی و زیستگاه پرندگان عمل کنند و در زمان سیل، بهعنوان مخازن بزرگ ذخیره آب. کانالهای زیستی با استفاده از سنگها و گیاهان خاص، آب را بهتدریج تصفیه و به سفرههای آب زیرزمینی هدایت میکنند.
سیستم مدیریت هوشمند پارک سطح آب را بهطور مداوم پایش میکند و در صورت نیاز، آب اضافی را به مخازن زیرزمینی یا شبکههای زهکشی منتقل میکند. این سیستم همچنین کیفیت آب را بررسی و از آلودگی منابع آب زیرزمینی جلوگیری میکند. از زمان افتتاح پارک در ۲۰۲۵، نتایج فراتر از انتظارات بوده است. در فصل موسمی ۲۰۲۵، این پارک توانست بیش از ۲۰ میلیون لیتر آب باران را مدیریت کند و بیش از ۹۰ درصد از رواناب تولیدشده در محل را جذب کند، بدون اینکه هیچ آبی به سیستم فاضلاب شهر تخلیه شود. محلههای اطراف که پیشتر هر سال دچار آبگرفتگی میشدند، در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با کمترین مشکل از فصل باران عبور کردند.
احیای سفرههای آب زیرزمینی که سالها بود خشک شده بودند، ایجاد زیستگاه برای بیش از ۴۰ گونه پرنده مهاجر و بومی، کاهش دمای محلی تا چهار درجه سانتیگراد و تبدیل شدن به یک فضای تفریحی محبوب برای هزاران شهروند چنای از دیگر مزایای قابلتوجه این پارک است. پارک ام.اس. سوامیناتان بهعنوان مرکز آموزشی برای دانشآموزان و دانشجویان نیز عمل میکند و آگاهی عمومی درباره مدیریت پایدار آب را افزایش داده است.
موفقیت چشمگیر پارک ام.اس. سوامیناتان در جذب بیش از ۲۰ میلیون لیتر آب باران و جلوگیری از سیلهای مکرر موجب شده است که شهرداری چنای برنامهریزی دقیق برای احداث ۱۰ پارک مشابه با ظرفیتهای مختلف در نقاط مختلف شهر را آغاز کند. دولت ایالت تامیل نادو نیز در حال بررسی جدی تعمیم این مدل موفق به سایر شهرهای بزرگ ایالت از جمله بندر مهم کوچین و شهر تاریخی مادورای است. این پروژه پیشگام بهعنوان الگویی عملی و کمهزینه برای سایر کلانشهرهای هند که با چالشهای مشابه سیلهای موسمی و مدیریت آب روبهرو هستند از جمله بمبئی پرجمعیت، کلکته ساحلی و حیدرآباد صنعتی، مطرح شده است و مقامات ملی هند از آن بهعنوان نمونهای موفق برای کل کشور یاد میکنند.
نظر شما