به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهرهای بزرگ امروز بیش از هر زمان دیگری با مسئلهای مشترک روبهرو هستند؛ افزایش جمعیت، گسترش محدودههای شهری، طولانیتر شدن سفرهای روزانه و رشد استفاده از خودروهای شخصی، خیابانها را به یکی از پیچیدهترین میدانهای مدیریت شهری تبدیل کرده است. دیگر دوران آنکه شهروند برای رسیدن به مقصد خود تنها یک وسیله نقلیه انتخاب کند، گذشته است؛ سفرهای شهری امروز زنجیرهای از انتخابها هستند و هرچه این زنجیره هوشمندانهتر طراحی شود، زمان، هزینه و انرژی کمتری از شهر و شهروندان گرفته خواهد شد.
در چنین شرایطی، مفهوم «حملونقل ترکیبی» به یکی از مهمترین رویکردهای مدیریت شهری در جهان تبدیل شده است؛ رویکردی که تلاش میکند مدهای مختلف حملونقل را از حالت پراکنده و جزیرهای خارج و آنها را به حلقههایی از یک شبکه واحد تبدیل کند. در این الگو، شهروند میتواند بخشی از مسیر خود را با دوچرخه طی کند، به ایستگاه مترو برسد، مسیر اصلی را با قطار شهری ادامه دهد و در مقصد یا بخشی دیگر از سفر، از اتوبوس، تاکسی یا دیگر وسایل حملونقل عمومی استفاده کند؛ سفری که اگر زیرساختهای آن بهدرستی طراحی شده باشد، بدون اتلاف زمان و با کمترین میزان جابهجایی میان وسایل مختلف انجام میشود.
در بسیاری از شهرهای پیشرفته جهان، مجتمعها و هابهای حملونقلی به همین منظور شکل گرفتهاند؛ فضاهایی که در آن ایستگاه مترو، اتوبوس، خطوط تندرو، تاکسی، مینیبوس و مدهای حملونقل پاک همچون دوچرخه در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا شهروند برای تغییر وسیله نقلیه مجبور نباشد مسافتهای طولانی را طی کند. فلسفه اصلی این مدل ساده است؛ حملونقل عمومی زمانی میتواند رقیب جدی خودرو شخصی باشد که استفاده از آن آسان، سریع، قابل اعتماد و در دسترس باشد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم افزایش تعداد خودروهای شخصی، تنها به معنای شلوغتر شدن خیابانها نیست. هر خودروی بیشتر میتواند سهم بیشتری از فضای محدود معابر شهری را اشغال کند، مصرف سوخت را افزایش دهد، زمان سفر شهروندان را طولانیتر کند و بر میزان آلودگی هوا و هزینههای اقتصادی شهر بیفزاید. به همین دلیل، بسیاری از مدیران شهری در جهان تلاش میکنند به جای توسعه بیپایان خیابانها برای خودروها، انتخابهای بیشتری پیش روی شهروندان قرار دهند و سهم حملونقل عمومی و پاک را در سفرهای روزانه افزایش دهند.
اصفهان نیز بهعنوان یکی از کلانشهرهای مهم کشور، با چنین چالشی روبهرو است. شهری با جمعیتی بیش از دو میلیون نفر که افزایش سفرهای روزانه و رشد مالکیت خودرو، ضرورت برنامهریزی دقیقتر برای آینده شبکه حملونقل آن را بیش از گذشته آشکار کرده است. مدیریت ترافیک در چنین شهری تنها با احداث یک مسیر جدید یا افزایش ظرفیت یک خیابان حل نمیشود؛ مسئله اصلی، ایجاد شبکهای است که بتواند پاسخگوی نیازهای متفاوت شهروندانی باشد که هر روز برای کار، تحصیل، خرید و دیگر فعالیتهای روزمره در سطح شهر جابهجا میشوند.
در این میان، اصفهان یک ظرفیت تاریخی و هویتی مهم نیز در اختیار دارد؛ شهری که سالها نام آن با دوچرخه گره خورده بود و بخش قابل توجهی از جابهجاییهای روزمره مردم با این وسیله نقلیه پاک انجام میشد. اگرچه تغییر سبک زندگی شهری و افزایش فاصله میان مبدا و مقصد بسیاری از سفرها، استفاده از دوچرخه را برای تمام مسیرها دشوار کرده است، اما این وسیله همچنان میتواند یکی از حلقههای مهم شبکه حملونقل شهری باشد بهویژه زمانی که در کنار مترو و اتوبوس قرار گیرد.
استفاده از دوچرخه برای رسیدن به ایستگاههای حملونقل عمومی و ادامه مسیر با مترو یا اتوبوس، یکی از نمونههای روشن سفرهای ترکیبی است. جانمایی استندهای پارک دوچرخه در ایستگاههای مترو نیز میتواند زمینهای فراهم کند تا شهروندان بهویژه نوجوانان، جوانان و دانشآموزان، بخشی از مسیر خود را با دوچرخه طی کنند و برای سفرهای طولانیتر از ظرفیت حملونقل عمومی بهره بگیرند.
با این حال، شکلگیری یک شبکه واقعی حملونقل ترکیبی، تنها با قرار دادن چند ایستگاه در کنار هم محقق نمیشود. اتصال مناسب مسیرها، دسترسی آسان پیاده، ایمنی معابر، هماهنگی زمانی میان وسایل نقلیه، ایجاد فضاهای مناسب برای دوچرخهسواران و طراحی هابهایی که تغییر مد حملونقل را برای شهروند ساده کند، از جمله الزاماتی است که باید در کنار توسعه زیرساختهای مترو و اتوبوس مورد توجه قرار گیرد.
امروز که اصفهان در مسیر توسعه شبکه قطار شهری و تقویت حملونقل عمومی حرکت میکند، بیش از هر زمان دیگری این پرسش مطرح است که چگونه میتوان تمام ظرفیتهای موجود را به یک شبکه کارآمد و بههمپیوسته تبدیل کرد؛ شبکهای که در آن مترو، اتوبوس، تاکسی و دوچرخه هرکدام بهجای فعالیت جداگانه، مکمل یکدیگر باشند و شهروند بتواند برای رسیدن به مقصد، سریعترین و اقتصادیترین مسیر را انتخاب کند.
موضوعی که البته تنها به توسعه زیرساخت محدود نمیشود و آینده آن به نوع نگاه مدیریت شهری، فرهنگ استفاده از حملونقل عمومی و میزان تمایل شهروندان برای کاهش وابستگی به خودروهای شخصی نیز گره خورده است؛ مسئلهای که میتواند آینده ترافیک اصفهان را تعیین کند و ضرورت بازنگری در شبکه حملونقل بهویژه در محورهای نیازمند توجه بیشتر را به یکی از موضوعات مهم مدیریت شهری تبدیل کرده است.
ضرورت بازنگری در شبکه حملونقل شرق به غرب اصفهان
ابوالفضل قربانی، رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: موضوع «جابهجایی ترکیبی» یا «شبکه یکپارچه حملونقل» از اصول اولیه و بنیادین مدیریت ترافیک در کلانشهرهاست، اگر به این اصل توجه لازم صورت نگیرد، کارایی حملونقل عمومی بهشدت کاهش پیدا میکند.
وی میافزاید: در حقیقت، وقتی مدهای مختلف حملونقل شامل قطار شهری، اتوبوس، مینیبوس، ون، تاکسی و حملونقل پاک (همچون دوچرخه) بهصورت هماهنگ و یکپارچه عمل کنند، بهرهوری افزایش یافته و هزینههای دولتی (یارانهها) و هزینههای شخصی شهروندان کاهش مییابد.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه میدهد: باید اذعان کنیم که در کشور ما، توجه کافی به این موضوع نشده و فعالیتها بیشتر جزیرهای و معطوف به نیازهای منطقهای و محلی بوده است، البته هرچه جلوتر آمدهایم، روند بهبود یافته، اما همچنان با وضعیت مطلوب فاصله داریم.
قربانی خاطرنشان میکند: بهعنوان مثال، اگرچه استفاده از دوچرخه برای رسیدن به ایستگاههای حملونقل عمومی رایج شده، اما بهدلیل نقص در شبکه دوچرخهسواری و کمبود بسترهای فرهنگی، این زنجیره کامل نیست. در اصفهان اقداماتی نظیر ایجاد «هابهای حملونقل» در نقاط مختلف آغاز شده که سرویسدهی متقابل میان مدهای مختلف را تسهیل میکند؛ نمونه بارز آن برنامهریزی برای فاز نخست خط دو قطار شهری و ترکیب آن با ایستگاههای اتوبوس، همچنین هاب میدان امام حسین (ع) است.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان میگوید: برای موفقیت این طرح، علاوه بر برنامهریزی تخصصی و ایجاد زیرساخت، به همراهی مردم، فرهنگسازی و اعمال محدودیتهایی برای خودروهای شخصی نیاز داریم، در مقابل، باید مشوقهایی ایجاد کنیم تا شهروندانی که از حملونقل ترکیبی استفاده میکنند، هزینه کمتری بپردازند.
وی تصریح میکند: اگر بخواهیم شبکه حملونقل اصفهان را از نو طراحی کنیم، مهمترین حلقه گمشده، تقویت خطوط اتوبوسرانی و ایجاد ترکیب کامل میان اتوبوس و مترو با توسعه خطوط ریلی است، همچنین در حالی که وضعیت حملونقل در محور شمال به جنوب به نسبت مناسب است، محور شرق به غرب شهر اصفهان نیازمند بازنگری اساسی و توجه ویژه است.
از شهر دوچرخهها تا توسعه سفرهای ترکیبی در اصفهان
سعید ساکت، معاون حملونقل و ترافیک شهردار اصفهان به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: حملونقل ترکیبی به این معناست که مدهای مختلف حملونقلی بهصورت همافزا در یک مجتمع یا شبکه حملونقلی در کنار یکدیگر قرار گیرند تا شهروندان بتوانند متناسب با نیاز خود از ظرفیتهای مختلف برای انجام سفرهای درونشهری استفاده کنند.
وی میافزاید: در بسیاری از کشورهای جهان، مجتمعهای حملونقلی بهگونهای طراحی شدهاند که انواع مدهای جابهجایی از جمله مترو، تاکسی، اتوبوسهای تندرو (BRT)، قطار سبک شهری (LRT)، مینیبوس، اتوبوس و سایر شیوههای حملونقل عمومی و پاک در یک محدوده در دسترس شهروندان قرار دارند و همین همجواری و ارتباط میان مدهای مختلف، امکان انجام سفرهای سریعتر و آسانتر را فراهم میکند.
معاون حملونقل و ترافیک شهردار اصفهان ادامه میدهد: اصفهان در سالهای گذشته شهرتی ملی بهعنوان «شهر دوچرخهها» داشت و بخش قابل توجهی از جابهجاییها و فعالیتهای روزمره شهروندان با استفاده از این وسیله نقلیه پاک و کارآمد انجام میشد، اگرچه امروز شرایط سفرهای شهری و سبک زندگی تغییر کرده است، اما مدیریت شهری همچنان بر احیای این هویت تاریخی تأکید دارد و در همین راستا اقدامات مختلفی در دستور کار قرار گرفته است.
مترو و دوچرخه؛ یک ترکیب برای سفرهای طولانیتر شهری است
ساکت خاطرنشان میکند: با توجه به گستردگی شهر و طول بعضی مسیرهای درونشهری، استفاده صرف از دوچرخه برای تمام شهروندان و در همه سفرها امکانپذیر نیست، از همینرو ترکیب دوچرخه با سایر مدهای حملونقلی بهویژه قطار شهری، میتواند راهکاری مؤثر برای انجام سفرهای متوسط و طولانی باشد.
وی میگوید: در بیشتر ایستگاههای مترو اصفهان، استندهای پارک دوچرخه با هماهنگی لازم جانمایی و نصب شده است تا شهروندان بتوانند بخشی از مسیر خود را با دوچرخه طی کنند و پس از رسیدن به ایستگاه، ادامه سفر را با مترو انجام دهند؛ زیرساختی که مورد استقبال نوجوانان، جوانان و دانشآموزان قرار گرفته و استفاده از دوچرخه را در کنار حملونقل عمومی آسانتر کرده است.
معاون حملونقل و ترافیک شهردار اصفهان با اشاره به افزایش اهمیت مدیریت تقاضای سفر در کلانشهرها تصریح میکند: اصفهان با جمعیتی بیش از دو میلیون نفر، با افزایش تعداد خودروهای شخصی و رشد تقاضای سفرهای درونشهری روبهروست و نرخ مالکیت خودرو در این شهر به حدود ۳۸۴ خودرو به ازای هر هزار نفر رسیده است؛ موضوعی که ضرورت برنامهریزی برای مدیریت هوشمند ترافیک و توسعه گزینههای جایگزین خودروهای شخصی را بیش از گذشته نشان میدهد.
ساکت یادآور میشود: توسعه حملونقل ترکیبی تنها به ایجاد زیرساختهای فیزیکی محدود نمیشود و باید شرایطی فراهم شود که شهروند بتواند با سهولت میان مدهای مختلف حملونقل جابهجا شود و سفر خود را با کمترین اتلاف زمان و هزینه انجام دهد.
وی تأکید میکند: هدف نهایی مدیریت شهری، کاهش سهم خودروهای شخصی از سفرهای درونشهری و افزایش سهم حملونقل عمومی و پاک است و در این مسیر توسعه استفاده از دوچرخه و اسکوتر میتواند در کنار سایر مدهای حملونقلی نقش مؤثری ایفا کند.
معاون حملونقل و ترافیک شهردار اصفهان خاطرنشان میکند: کاهش آلودگی هوا، بهبود کیفیت محیط زیست شهری و ارتقای سلامت عمومی شهروندان از مهمترین دستاوردهای توسعه حملونقل پاک و حرکت به سمت شبکهای یکپارچه و ترکیبی است؛ مسیری که میتواند در کنار توسعه زیرساختهای حملونقل عمومی، آیندهای متفاوت برای سفرهای درونشهری اصفهان رقم بزند.
حملونقل ترکیبی در اصفهان؛ نقشه راه کاهش ترافیک و وابستگی به خودروهای شخصی
آنچه امروز آینده حملونقل کلانشهرهایی همچون اصفهان را تعیین میکند، تنها افزایش تعداد اتوبوسها، توسعه خطوط مترو یا احداث مسیرهای جدید نیست؛ مسئله اصلی، ایجاد ارتباطی مؤثر میان تمام ظرفیتهایی است که میتوانند شهروند را از وابستگی به خودروی شخصی دور کنند. شبکهای که در آن هر وسیله نقلیه، بخشی از یک مسیر مشترک باشد، میتواند پاسخ مناسبی به پیچیدگی سفرهای روزانه در شهری با میلیونها جابهجایی باشد.
اصفهان با برخورداری از ظرفیتهایی همچون مترو، شبکه اتوبوسرانی، تاکسی، دوچرخه و امکان توسعه مدهای جدید حملونقل پاک، زمینه مناسبی برای حرکت به سمت چنین الگویی دارد، اما تحقق این هدف نیازمند آن است که این ظرفیتها از حالت پراکنده خارج شوند و در قالب یک شبکه هماهنگ، مکمل یکدیگر باشند.
در این میان، توجه به محورهای کمتر برخوردار از زیرساخت حملونقل عمومی، تقویت دسترسی شهروندان به ایستگاهها، توسعه هابهای حملونقلی و فراهم کردن امکان جابهجایی آسان میان مدهای مختلف میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش استقبال مردم از حملونقل عمومی داشته باشد.
شاید مهمترین تغییر در آینده ترافیک اصفهان، تغییر نگاه از «جابهجایی خودرو» به «جابجایی انسان» باشد؛ رویکردی که در آن خیابانها تنها برای عبور خودرو طراحی نمیشوند و شهروند میتواند با انتخابی آسان، اقتصادی و ایمن، میان دوچرخه، اتوبوس، مترو و دیگر مدهای حملونقل حرکت کند.
آینده شهری همچون اصفهان، بیش از آنکه به ساخت خیابانهای بیشتر وابسته باشد، به ساختن شبکهای هوشمندتر برای سفرهای مردم گره خورده است؛ شبکهای که بتواند مسیر حرکت از خودروی شخصی به سوی حملونقل عمومی و پاک را هموار کند.
نظر شما