به گزارش خبرگزاری ایمنا از قم، طرح اعضای شورای اسلامی شهر قم برای تغییر نام منطقه هفت شهرداری به «منطقه معصومیه» اگرچه در ظاهر با هویتبخشی به یکی از مهمترین مناطق مرکزی و زیارتی قم مرتبط است، اما مذاکرات اعضای شورا در جلسه علنی امروز _ دوشنبه شانزدهم شهریور _ نشان داد که هدف اصلی، حرکت به سمت ایجاد یک ساختار مدیریتی متناسب با جایگاه ملی و بینالمللی حرم مطهر حضرت معصومه(س) و حجم بالای حضور زائران در این محدوده است.
روحالله امراللهی، رئیس شورای اسلامی شهر قم، در تشریح ضرورت این نگاه، با اشاره به تجربه شهر مشهد تأکید کرد که قم و مشهد به دلیل برخورداری از دو قطب بزرگ زیارتی کشور، نمیتوانند تنها با الگوهای معمول مدیریت مناطق شهری اداره شوند. از نگاه وی، همانگونه که در مشهد برای محدوده پیرامون حرم مطهر رضوی ساختارها و حمایتهای ویژهای شکل گرفته، قم نیز نیازمند جایگاهی متمایز در ساختارهای اجرایی، مدیریتی و تأمین منابع است.
این موضوع در شرایطی مطرح میشود که محدوده مرکزی قم علاوه بر سکونت جمعیت شهری، روزانه و در مناسبتهای مختلف میزبان شمار قابل توجهی از زائران داخلی و خارجی است. همین ویژگی سبب میشود هزینه نگهداری شهر، حملونقل، خدمات شهری، نظافت، ایمنی، مدیریت ترافیک، ساماندهی فضاهای عمومی و توسعه زیرساختها در این بخش از قم صرفاً بر مبنای جمعیت ساکن قابل محاسبه نباشد.
مجتبی سبحانی، عضو شورای اسلامی شهر قم نیز با همین نگاه تأکید کرد که تغییر نام منطقه هفت به منطقه معصومیه، در صورتی که به تغییر در ساختار مدیریتی، منابع انسانی و اعتبارات منجر نشود، به تنهایی مشکلی از این محدوده حل نخواهد کرد. به اعتقاد وی، عنوان «منطقه معصومیه» زمانی میتواند به یک تحول واقعی منجر شود که متناسب با مأموریتهای ویژه این منطقه، اختیارات، نیروی انسانی و منابع مالی مورد نیاز نیز پیشبینی شود.
در بخش دیگری از مذاکرات، موضوع مسجد مقدس جمکران نیز مورد توجه قرار گرفت. ماشاءالله سعادتمند، رئیس شورای اسلامی استان قم، بر ضرورت طراحی ساختاری ویژه برای محدوده مسجد مقدس جمکران تأکید کرد و گفت افزایش حضور زائران، بهویژه زائران بینالمللی، ایجاب میکند مشکلات این محدوده با یک سازوکار مدیریتی مشخص و در اولویت برنامههای استان دنبال شود.
به این ترتیب، آنچه در شورای شهر قم مطرح شد را میتوان در قالب یک مطالبه گستردهتر برای شکلگیری «مدیریت ویژه پهنههای زیارتی قم» ارزیابی کرد؛ الگویی که یک سوی آن حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) و محدوده تاریخی و مرکزی شهر و سوی دیگر آن مسجد مقدس جمکران قرار دارد. چنین الگویی میتواند موضوعاتی از حملونقل عمومی و پارکینگ تا ساماندهی بافت فرسوده، خدمات زائر، توسعه فضاهای عمومی، اقتصاد زیارت و بازآفرینی شهری را در یک چارچوب هماهنگ دنبال کند.
یکی دیگر از محورهای مهم این جلسه، سرنوشت ساختار مدیریت بافت پیرامون حرم مطهر بود. امراللهی با اشاره به بررسی تغییر اساسنامه سازمان بهسازی اطراف حرم مطهر در کمیسیون شهرسازی شورا و موضوع ادغام آن با سازمان بازآفرینی، اعلام کرد در مذاکرات و پیگیریها با وزارت کشور مقرر شده است عنوان و مأموریت «بهسازی اطراف حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)» در ساختار جدید حفظ شود.
این تأکید از آن جهت اهمیت دارد که سیاستهای بازآفرینی شهری در محدوده پیرامون حرم مطهر قم، علاوه بر مسائل معمول بافتهای فرسوده، با مجموعهای از ملاحظات زیارتی، فرهنگی، تاریخی، اقتصادی و ترافیکی روبهرو است و حذف نگاه تخصصی به این پهنه میتواند ظرفیت مدیریت یکپارچه آن را کاهش دهد.
مطالبه سهم قم از منابع ملی
بخش قابل توجهی از سخنان اعضای شورا به شکاف میان وظایف قم در میزبانی از زائران و منابع مالی در اختیار مدیریت شهری اختصاص داشت.
نرجس نیازمند، عضو شورای اسلامی شهر قم، با طرح پرسشی درباره سهم قم از منابع و صندوقهای مرتبط با توسعه شهرهای زیارتی، خواستار شفاف شدن سهم قم در مقایسه با مشهد شد و تأکید کرد اعتبارات فعلی ملی متناسب با نیازهای این شهر نیست.
این مطالبه از منظر مدیریت شهری اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از هزینههای ناشی از حضور زائران در حوزههایی مانند حملونقل، خدمات شهری، نظافت، ایمنی، ترافیک و نگهداری زیرساختها از منابع شهرداری تأمین میشود، در حالی که این خدمات تنها به شهروندان ساکن قم اختصاص ندارد و دارای کارکردی ملی و حتی فراملی است.
امراللهی نیز با تأکید بر همین مسئله، خواستار حمایت نمایندگان مجلس، دولت، وزارت کشور و وزارت راه و شهرسازی شد و گفت اداره شهری که میزبان میلیونها زائر است تنها با منابع داخلی شهرداری دشوار است.
وی همچنین وضعیت شبکه حملونقل ریلی قم را نمونهای از ضرورت حمایت ملی دانست؛ پروژه متروی قم که آغاز آن به دهه ۱۳۸۰ بازمیگردد، همچنان با چالش تأمین ناوگان مواجه است و خط دوم آن نیز تکمیل نشده است. از نگاه مدیریت شهری، چنین زیرساختهایی تنها پروژههایی محلی نیستند، بلکه مستقیماً با کیفیت میزبانی از زائران و ظرفیت خدماترسانی یکی از مهمترین شهرهای زیارتی کشور ارتباط دارند.
مجموع مباحث مطرحشده در شورای شهر قم نشان میدهد تغییر نام منطقه هفت به «منطقه معصومیه» در صورت تصویب و اجرا، تنها زمانی میتواند واجد اثر مدیریتی باشد که با تعریف مأموریت ویژه، ساختار سازمانی متناسب، اختیارات اجرایی، منابع انسانی کافی و سهم مشخصی از اعتبارات ملی همراه شود.
در واقع مسئله اصلی مدیریت شهری قم نه تنها تغییر یک نام، بلکه پاسخ به یک پرسش مهمتر است: آیا ساختار و بودجه اداره شهر قم با نقشی که این شهر در مقیاس ملی و بینالمللی بهعنوان مقصد زیارتی ایفا میکند، تناسب دارد؟
پاسخ اعضای شورای شهر در این جلسه روشن بود؛ قم برای ایفای شایسته نقش میزبانی از میلیونها زائر، نیازمند نگاهی فراتر از چارچوبهای معمول مدیریت شهری و حمایت مؤثرتر دولت و نهادهای ملی است.
نظر شما