به گزارش خبرگزاری ایمنا، تنگه هرمز را میتوان اصلیترین کانون تقابل ایران و آمریکا دانست؛ منطقهای راهبردی که اهمیت آن تنها به موقعیت جغرافیایی و نقش آن در انتقال انرژی محدود نمیشود، بلکه در روزهای اخیر به صحنهای برای سنجش قدرت نظامی، توان بازدارندگی و میزان ابتکار عمل دو طرف تبدیل شده است. در شرایطی که آمریکا تلاش کرده با محاصره و افزایش فشار اقتصادی و دریایی، مسیر تجارت و صادرات ایران را تحت تاثیر قرار دهد، جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر توان نیروهای مسلح خود نشان داده است که هرگونه تلاش برای تحمیل محاصره دریایی در اطراف ایران با پاسخ روبهرو خواهد شد.
تنگه هرمز بهدلیل اتصال خلیج فارس به دریای عمان و آبهای آزاد، یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان به شمار میرود. به همین دلیل، هر تحول نظامی در این منطقه میتواند فراتر از مرزهای ایران و آمریکا، بر امنیت انرژی، تجارت دریایی و معادلات امنیتی منطقه تاثیر بگذارد. در سالهای گذشته نیز حضور ناوگان آمریکا در منطقه با ادعای تامین امنیت کشتیرانی همراه بوده است، اما تحولات اخیر این ادعا را رد کرده است.
محاصره دریایی ایران و واکنش نیروهای مسلح
در روزهای اخیر، موضوع محاصره دریایی ایران به یکی از محورهای اصلی تقابل تهران و واشنگتن تبدیل شده است. آمریکا تلاش کرده با ایجاد محدودیت برای تردد کشتیهای ایرانی و افزایش فشار بر مسیرهای دریایی، هزینههای اقتصادی و تجاری ایران را افزایش دهد؛ اقدامی که از نگاه تهران بخشی از فشار همهجانبه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود.
در مقابل، نیروهای مسلح ایران بر توان خود برای کنترل شرایط دریایی و مقابله با شناورهای متخلف تاکید کردهاند. معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه اعلام کرده است که این نیرو در تنگه هرمز از توان اشراف و اعمال اراده برخوردار است و در روزهای گذشته نیز با شناورهای متخلف برخورد کرده است. این موضع نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران تنگه هرمز را بخشی از عمق راهبردی و امنیت ملی خود تلقی میکند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که حضور گسترده ناوهای جنگی آمریکا در منطقه با ادعای تامین امنیت مسیرهای کشتیرانی همراه شده است.
بیشتر بخوانید: ناو هواپیمابر و یک ناوشکن ارتش کودککش متجاوز آمریکا مورد حمله قرار گرفت
حمله موشکی ایران به ناوهای آمریکایی
گزارشها درباره حمله موشکی ایران به شناورهای جنگی آمریکا، سطح دیگری از تقابل را رقم زده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه شماره ۱۰ روابطعمومی خود اعلام کرد که نیروی هوافضای سپاه با چند فروند موشک بالستیک، یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن آمریکایی را که به گفته این نهاد در محاصره دریایی و ایجاد مزاحمت برای کشتیهای ایرانی نقش داشتند، هدف قرار داده است.
بر اساس این اطلاعیه، دو شناور آمریکایی پس از وارد شدن خسارت و نگرانی از حمله مجدد، از منطقه درگیری عقبنشینی کردند، سپاه تاکید کرده است: اعتراف سنتکام بهوقوع عملیات، نشاندهنده تحقق حمله و اثبات توان تهاجمی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران است.
اهمیت این رخداد از آن جهت است که ناوهای هواپیمابر و ناوشکنهای آمریکا از مهمترین نمادهای قدرت نظامی این کشور در مناطق مختلف جهان محسوب میشوند. هدف قرار گرفتن چنین شناورهایی، حتی در صورت اختلاف درباره جزئیات و میزان خسارت، نشاندهنده آن است که حضور ناوگان آمریکا در فاصلهای نزدیک به منطقه عملیاتی ایران دیگر نمیتواند بهعنوان یک حضور بدون هزینه تلقی شود.
قدرت موشکی ایران و تغییر معادله در دریا
تحولات اخیر توجهها را به توان موشکی ایران معطوف کرده است. استفاده از موشکهای بالستیک برای تهدید شناورهای نظامی آمریکا، پیام روشنی درباره توسعه ظرفیتهای دفاعی و تهاجمی جمهوری اسلامی ایران دارد؛ پیامی که مخاطب اصلی آن نهتنها ناوگان حاضر در منطقه، بلکه تصمیمگیران سیاسی و نظامی آمریکا هستند.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران از تغییر سطح عملیات موشکی ایران سخن گفته و حمله اخیر را از نظر فناوری و جسارت عملیاتی متفاوت از اقدامات پیشین ارزیابی کردهاند. طرح این ارزیابیها در شرایطی صورت میگیرد که آمریکا تلاش کرده فاصله خود با ایران و شناورهای ایرانی را بهعنوان عاملی برای افزایش امنیت ناوگان خود حفظ کند، اما توسعه برد و دقت تسلیحات ایران این محاسبه را با چالش روبهرو کرده است.
چرا آمریکا از تنگه هرمز عقبنشینی نمیکند؟
پشت تقابل بر سر تنگه هرمز، مجموعهای از اهداف اقتصادی، سیاسی و راهبردی قرار دارد. آمریکا از یک سو تلاش دارد فشار اقتصادی علیه ایران را افزایش دهد و از سوی دیگر نمیخواهد حضور و نفوذ خود در یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان را از دست بدهد.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران تلاش میکند نشان دهد که فشار اقتصادی و محاصره دریایی نمیتواند بدون پاسخ باقی بماند. به همین دلیل، افزایش توان نظارت دریایی، برخورد با شناورهای متخلف و توسعه قابلیتهای موشکی، بخشی از راهبرد ایران برای حفظ قدرت بازدارندگی و جلوگیری از تحمیل اراده طرف مقابل است.
این وضعیت در حالی شکل گرفته است که انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در ماه نوامبر نیز به یکی از عوامل موثر بر محاسبات واشنگتن تبدیل شده است. هرگونه تشدید درگیری مستقیم با ایران میتواند برای دولت آمریکا هزینههای سیاسی و اقتصادی ایجاد کند و به همین دلیل، مدیریت سطح درگیری و جلوگیری از تبدیل شدن آن به یک جنگ گسترده، برای واشنگتن اهمیت ویژهای دارد.
تنگه هرمز؛ آزمون قدرت ایران و آمریکا
اکنون تنگه هرمز به یکی از مهمترین آزمونهای قدرت میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ آزمونی که در آن تنها تعداد ناوهای جنگی یا حجم تجهیزات نظامی تعیینکننده نیست، بلکه توان شناسایی، رصد، هدفگیری، واکنش سریع و تحمیل هزینه به طرف مقابل نیز اهمیت دارد.
جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر نیروی دریایی سپاه، نیروی هوافضای سپاه و سایر ظرفیتهای نیروهای مسلح، تلاش دارد نشان دهد که امنیت و منافع ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز قابل نادیده گرفتن نیست. از سوی دیگر، حضور نظامی آمریکا در منطقه با چالش جدیدی روبهرو شده است؛ چالشی که در آن فاصله جغرافیایی دیگر بهتنهایی تضمینکننده امنیت شناورهای آمریکایی نیست.
در چنین شرایطی، آنچه در تنگه هرمز جریان دارد، فراتر از یک درگیری مقطعی است. این منطقه اکنون به صحنهای برای سنجش قدرت بازدارندگی ایران، توان عملیاتی آمریکا و آینده موازنه نظامی در خلیج فارس تبدیل شده است؛ موازنهای که تحولات روزهای اخیر نشان میدهد تهران برای حفظ آن، از ظرفیتهای دریایی و موشکی خود استفاده خواهد کرد.
چرا ایران تصمیم به گسترش حملات در پاسخ به محاصره دریایی گرفته است؟
علیرضا تقوینیا در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در این باره اظهار کرد: ایران پیش از این به آمریکا اولتیماتوم داده بود که محاصره دریایی را متوقف کرده و به مفاد تفاهمنامه بازگردد، اما آمریکا با امید به اینکه جمهوری اسلامی ایران در برابر فشارها تسلیم شود، از پذیرش این موضوع خودداری کرده است.
وی افزود: از سوی دیگر، ایران نیز از موضع خود درباره تنگه هرمز عقبنشینی نکرده است و در پی این شرایط، آمریکا فشارهای اقتصادی و جنگ اقتصادی علیه ایران را تشدید کرده است؛ بهگونهای که کانالهای مالی کشور تحت فشار قرار گرفته و بسیاری از کشورهایی که پیش از این با ایران همکاری میکردند، برای ادامه این همکاری با محدودیت روبهرو شدهاند.
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: در چنین شرایطی، تصمیم جمهوری اسلامی ایران بر این است که ضربات خود را عمیقتر و شدیدتر به دشمن وارد کند. تا پیش از این، حملات ایران به کشتیها کنترلشده بود و در مواردی یک نفتکش با یک پهپاد یا موشک هدف قرار میگرفت، اما اکنون رویکرد ایران استفاده از ظرفیتهای خود برای وارد کردن فشار بیشتر به طرف مقابل است.
آمریکا تا پیش از انتخابات ماه نوامبر وارد جنگ گسترده با ایران نخواهد شد
تقوینیا تصریح کرد: بر اساس ارزیابی من، آمریکا تا پیش از انتخابات ماه نوامبر وارد جنگ گسترده با ایران نخواهد شد، زیرا نمیخواهد چنین اقدامی بر نتیجه انتخابات تاثیر منفی بگذارد. با این حال، این کشور برای وارد کردن ضربات گسترده و تاثیرگذار علیه ایران برنامهریزی کرده و تلاش دارد پیش از انتخابات، با اعلام نوعی پیروزی، ایران را وادار به عقبنشینی کند.
وی ادامه داد: برنامه آمریکا این است که تا اواخر شهریور فشار اقتصادی را به بالاترین سطح برساند، نارضایتی اجتماعی ایجاد کند و مردم را به خیابان بکشاند و پس از شکلگیری آشوب، با وارد کردن ضربات سنگین به زیرساختهای ایران، شرایط را برای تحقق اهداف خود فراهم کند. بر همین اساس، احتمال دارد این روند در اواخر شهریور یا اوایل مهر دنبال شود.
این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران نیز این سناریو را درک کرده و نمیخواهد اجازه دهد دشمن ابتکار عمل را در اختیار بگیرد و در زمان مناسب حمله خود را آغاز کند؛ به همین دلیل، رویکرد ایران حرکت به سمت اقدام پیشدستانه و خارج کردن ابتکار عمل از دست طرف مقابل است.
تقوینیا با اشاره به درگیریهای اخیر در منطقه گفت: امروز ایران به سمت ناوهای جنگی آمریکا شلیک کرد و این اقدام واکنش سخت آمریکاییها را بهدنبال داشت و آنها نیز به نفتکشهای ایرانی در اطراف خاک کشور حمله کردند. این اتفاق نشان میدهد آمریکاییها از ضرباتی که به ناوگان آنها وارد میشود، به شدت نگران و عصبانی هستند.
وی افزود: ایران حملات خود علیه کشتیهای نظامی را توسعه داده و در مواردی یک کشتی را با چندین پرتابه هدف قرار میدهد، بنابراین تصمیم جمهوری اسلامی ایران برای وارد کردن فشار نظامی با تمام توان به آمریکا گرفته شده و این حملات نیز در حال گسترش است.
این کارشناس مسائل بینالملل تاکید کرد: این تصور که ایران در حال عقبنشینی است یا از وارد کردن ضربه به آمریکا خودداری میکند، با واقعیت موجود همخوانی ندارد. جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر درگیر یک رویارویی مستقیم با آمریکا است و با توجه به اینکه تجارت دریایی کشور تحت تاثیر قرار گرفته، ادامه این وضعیت میتواند در ماههای آینده کشور را با بحرانهای جدی روبهرو کند؛ از اینرو باید برای آن راهکاری در نظر گرفته شود.
برنامه ایران برای تغییر معادلات جنگ در آستانه انتخابات آمریکا
تقوینیا گفت: پیش از این نیز تاکید کرده بودم که ایران باید زمانبندی اقدامات خود را بهگونهای تنظیم کند که در مقطع نزدیک به انتخابات آمریکا، زمانی که ترامپ با محدودیت در قدرت تحرک و امکان واکنش موثر روبهرو است، ابتکار عمل را در دست بگیرد.
وی تصریح کرد: برنامه آمریکا ایجاد آشوب داخلی و سپس وارد کردن ضربات نظامی است، اما راهبرد ایران این است که اجازه شکلگیری چنین آشوبی را ندهد، ابتکار عمل را حفظ کند و با وارد کردن ضربات محکم، مانع از تحقق سناریوی طرف مقابل شود.
تقوینیا اظهار کرد: ایران خود را برای چنین مقطعی آماده کرده بود و پیش از این نیز بارها مطرح میشد که در مقطع نزدیک به انتخابات آمریکا، جمهوری اسلامی ایران اقدامات خود را با قدرت بیشتری دنبال خواهد کرد.
وی افزود: جنگ در حال حاضر به شکل جدی فرسایشی شده و آثار آن بر اقتصاد ایران نیز قابل توجه است، اما این فرسایش تنها به ایران محدود نمیشود و اقتصاد آمریکا نیز از ادامه این وضعیت تاثیر میپذیرد.
کاهش محبوبیت ترامپ؛ نگرانی جمهوریخواهان از انتخابات نوامبر
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: با بررسی نظرسنجیها میتوان دریافت که وضعیت دولت آمریکا مطلوب نیست و این دولت بخش قابل توجهی از محبوبیت خود را در میان جامعه آمریکا از دست داده است. بر همین اساس، احتمال شکست جمهوریخواهان در انتخابات افزایش یافته و ترامپ برای جلوگیری از چنین وضعیتی ممکن است دست به اقدامات مختلفی بزند.
تقوینیا تصریح کرد: با وجود این شرایط، ابتکار عمل همچنان در اختیار ایران است و یکی از مهمترین مسائل در این مقطع، حفظ اتحاد و انسجام در داخل کشور است. ایران باید هم ثبات داخلی خود را حفظ کند و هم این ثبات را به خارج از کشور منتقل کند.
وی تاکید کرد: یکی از عوامل تاثیرگذار بر تصمیمگیریهای آمریکا، تصویری است که از شرایط ایران دریافت میکند، بنابراین حتی اگر کشور با مشکلاتی روبهرو باشد، نباید تصویری از بیثباتی و ضعف به خارج مخابره شود، زیرا حفظ انسجام داخلی و نمایش ثبات میتواند در محاسبات طرف مقابل تاثیرگذار باشد.
آینده تقابل ایران و آمریکا در تنگه هرمز
به گزارش ایمنا، تحولات اخیر در تنگه هرمز نشان میدهد که معادله امنیت دریایی منطقه وارد مرحلهای متفاوت شده است. آمریکا تلاش کرده با اتکا به ناوگان نظامی و فشار اقتصادی، محدودیتهایی را بر تجارت دریایی ایران اعمال کند، اما واکنش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که تهران برای حفظ مسیرهای حیاتی تجارت و مقابله با تهدیدهای دریایی، ظرفیتهای متعددی در اختیار دارد.
از برخورد نیروی دریایی سپاه با شناورهای متخلف تا استفاده از توان موشکی برای هدف قرار دادن شناورهای جنگی آمریکا، مجموعه این تحولات یک پیام مشترک دارد: حضور نظامی آمریکا در منطقه نمیتواند برای واشنگتن مصونیت ایجاد کند. جمهوری اسلامی ایران تلاش دارد هزینه هرگونه اقدام خصمانه را افزایش دهد و مانع از آن شود که تنگه هرمز به ابزار فشار یکجانبه علیه ایران تبدیل شود.
در این میان، قدرت موشکی ایران نیز به یکی از عناصر اصلی معادله بازدارندگی تبدیل شده است. توان هدف قرار دادن شناورهای نظامی در فواصل دور، در کنار اشراف دریایی و ظرفیتهای نیروی دریایی سپاه، میتواند محاسبات طرف مقابل درباره امنیت حضور نظامی در منطقه را تغییر دهد.
به این ترتیب، تنگه هرمز در ماههای پیشرو همچنان یکی از مهمترین نقاط تقابل ایران و آمریکا خواهد بود؛ منطقهای که هرگونه اقدام علیه منافع ایران میتواند با واکنش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران روبهرو شود.
نظر شما