به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهرها امروز بیش از گذشته در معرض مجموعهای از مخاطرات طبیعی و شهری قرار دارند؛ از سیلاب و گرمای شدید گرفته تا زلزله، آلودگی هوا و بحرانهای اجتماعی. در چنین شرایطی، تابآوری شهری دیگر تنها به مقاومسازی ساختمانها و توسعه زیرساختهای فنی محدود نمیشود و فضاهای باز شهری نیز میتوانند بهعنوان بخشی از زیرساخت ایمنی و پایداری شهر ایفای نقش کنند.
پارکها، میدانها، بوستانها، فضاهای سبز حاشیهای و حتی زمینهای باز درون بافت شهری، در صورت طراحی و جانمایی مناسب، ظرفیت آن را دارند که در شرایط عادی بخشی از نیازهای تفریحی و اجتماعی شهروندان را پاسخ دهند و هنگام وقوع بحران، به فضاهایی برای تجمع، امدادرسانی و مدیریت شرایط اضطراری تبدیل شوند.
یکی از مهمترین کارکردهای فضاهای باز، کاهش آسیبپذیری شهر در برابر سیلاب است. سطوح نفوذپذیر و پوشش گیاهی میتوانند بخشی از روانآبهای سطحی را جذب و از ورود ناگهانی حجم زیادی از آب به شبکه دفع آبهای شهری جلوگیری کنند. به همین دلیل، در برنامهریزی شهرهای تابآور، ایجاد فضاهای سبز و باز با قابلیت جذب و ذخیره موقت آب میتواند در کنار زیرساختهای مهندسی، به مدیریت روانآبها کمک کند.
از سوی دیگر، گسترش فضاهای سبز در شهرها میتواند در کاهش اثر گرمای شهری مؤثر باشد. درختان و پوشش گیاهی با ایجاد سایه و کاهش دمای سطوح، شرایط مناسبتری برای حضور شهروندان فراهم میکنند و شبکهای از فضاهای سبز میتواند به ایجاد نقاط خنکتر در بافت متراکم شهری کمک کند.
نقش فضاهای باز تنها به مسائل محیطزیستی محدود نمیشود. در زمان وقوع بحرانهایی همچون زلزله، آتشسوزی یا تخلیه اضطراری، وجود فضاهای باز ایمن و قابل دسترس اهمیت ویژهای پیدا میکند. این فضاها میتوانند محل تجمع شهروندان، استقرار موقت نیروهای امدادی یا حتی اسکان کوتاهمدت آسیبدیدگان باشند.
پیوستگی و توزیع مناسب این فضاها در سطح شهر نیز اهمیت زیادی دارد. یک پارک بزرگ در نقطهای از شهر، بهتنهایی نمیتواند نیاز تمام محلات را در زمان بحران پاسخ دهد. آنچه تابآوری را افزایش میدهد، شکلگیری شبکهای از فضاهای باز کوچک و بزرگ است که از طریق مسیرهای امن و قابل دسترس به یکدیگر متصل باشند.
از منظر اجتماعی نیز فضاهای عمومی میتوانند سرمایه اجتماعی محلات را تقویت کنند. حضور روزمره شهروندان در پارکها و میدانها، تعاملات اجتماعی را افزایش میدهد و زمینه شکلگیری ارتباطات محلی را فراهم میکند؛ ارتباطاتی که در شرایط بحرانی میتوانند به همکاری، اطلاعرسانی و کمکرسانی سریعتر میان شهروندان منجر شوند.
در این میان، چندکارکردی بودن فضاهای باز یکی از اصول مهم برنامهریزی شهری تابآور است. فضایی که در شرایط عادی یک پارک محلی است، میتواند در شرایط اضطراری به محل تجمع یا امدادرسانی تبدیل شود و به همین دلیل طراحی چنین فضاهایی باید از ابتدا با در نظر گرفتن سناریوهای بحران انجام شود؛ از دسترسی خودروهای امدادی گرفته تا روشنایی، مسیرهای خروج، امکانات آب و سرویسهای مورد نیاز.
با این نگاه، فضای باز دیگر «فضای خالی» میان ساختمانها نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی شهر محسوب میشود؛ زیرساختی که میتواند همزمان به سلامت شهروندان، کیفیت زندگی، مدیریت بحران و حفاظت از محیط زیست کمک کند.
تابآوری شهری زمانی شکل میگیرد که شهر بتواند در برابر بحران مقاومت کند، عملکردهای اصلی خود را حفظ کند و پس از حادثه نیز سریعتر به شرایط عادی بازگردد. در این مسیر، توجه به فضاهای باز و تبدیل آنها به شبکهای هوشمند و چندمنظوره، میتواند یکی از راهکارهای کمهزینهتر و مؤثرتر برای افزایش ظرفیت شهرها در رویارویی با بحرانهای آینده باشد.
نظر شما