به گزارش خبرگزاری ایمنا، تعطیلات برای دانشآموزان فرصتی برای استراحت، تفریح و فاصله گرفتن از فضای مدرسه است، اما با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، بازگشت به برنامه منظم روزانه اهمیت بیشتری پیدا میکند. تغییر ساعت خواب، بینظمی در وعدههای غذایی، کاهش فعالیت بدنی و افزایش زمان استفاده از تلفن همراه و سایر وسایل دیجیتال از جمله تغییراتی است که ممکن است در دوران تعطیلات ایجاد شود و بازگشت ناگهانی به برنامه مدرسه را دشوار کند.
بدن و ذهن دانشآموزان برای سازگاری با تغییرات روزانه به زمان نیاز دارند و به همین دلیل، روزهای پایانی تعطیلات میتواند فرصت مناسبی برای بازگرداندن تدریجی نظم به زندگی باشد. تنظیم دوباره ساعت خواب و بیداری، ایجاد نظم در وعدههای غذایی و قرار دادن فعالیت بدنی در برنامه روزانه، از جمله اقداماتی است که میتواند مسیر بازگشت به روال مدرسه را هموارتر کند.
در این میان، سبک زندگی دانشآموزان تنها به برنامه درسی محدود نمیشود و عواملی مانند کیفیت خواب، تغذیه، میزان تحرک، استفاده از فناوری و شرایط روحی نیز میتوانند بر وضعیت عمومی آنها اثرگذار باشند، بنابراین آمادگی برای بازگشایی مدارس را میتوان فرصتی برای بازنگری در عادتهای روزمره و ایجاد الگویی متعادلتر دانست؛ الگویی که فقط به نخستین روز مدرسه محدود نباشد و در طول سال تحصیلی نیز ادامه پیدا کند.
با نزدیک شدن به بازگشایی مدارس، توجه به سلامت جسم و روان دانشآموزان و ایجاد آمادگی تدریجی برای تغییر برنامه روزانه، اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این مسیر، آگاهی خانوادهها از اصول صحیح خواب، تغذیه، فعالیت بدنی، مدیریت استفاده از وسایل دیجیتال و شیوه مواجهه با فشارهای روانی میتواند به بازگشت آسانتر دانشآموزان به فضای مدرسه کمک کند.
با توجه به اهمیت تنظیم خواب و تغذیه، ایجاد تعادل در سبک زندگی، افزایش آمادگی جسمی و روانی دانشآموزان و بازگشت تدریجی آنها از شرایط تعطیلات به برنامه منظم مدرسه، با بهنام یوسفیان، متخصص طب سنتی، گفتوگویی داشتیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
ایمنا: با توجه به اینکه دانشآموزان در تعطیلات ساعت خواب و بیداری متفاوتی دارند، در روزهای پایانی تعطیلات چه تغییراتی باید در برنامه خواب آنها ایجاد شود تا بازگشت به مدرسه برایشان دشوار نباشد؟
یوسفیان: یکی از مهمترین تغییراتی که در روزهای پایانی تعطیلات باید مورد توجه قرار گیرد، بازگرداندن تدریجی نظم خواب است. بسیاری از دانشآموزان در تعطیلات دیرتر میخوابند و صبحها نیز دیرتر از روزهای مدرسه بیدار میشوند و اگر این وضعیت تا شب آخر تعطیلات ادامه پیدا کند، بازگشت ناگهانی به ساعت معمول مدرسه میتواند باعث احساس خستگی، خوابآلودگی و کاهش تمرکز در روزهای ابتدایی شود.
بهتر است خانوادهها به جای اینکه در یک یا دو شب تلاش کنند ساعت خواب کودک یا نوجوان را به شکل ناگهانی تغییر دهند، این روند را چند روز زودتر آغاز کنند. جلو آوردن تدریجی زمان خواب و بیداری، کاهش فعالیتهای تحریککننده در ساعات پایانی شب و ایجاد یک برنامه به نسبت ثابت میتواند به بدن فرصت بدهد تا دوباره با برنامه مدرسه هماهنگ شود.
از دیدگاه طب سنتی نیز نظم در خواب و بیداری اهمیت زیادی دارد و بینظمی طولانیمدت در این زمینه میتواند بر وضعیت عمومی فرد اثر بگذارد، با این حال نباید برای تنظیم خواب دانشآموزان به مصرف خودسرانه داروها، فرآوردههای گیاهی یا ترکیبات خوابآور روی آورد. در صورتی که اختلال خواب مداوم باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک یا متخصص مربوط بررسی شود.
نکته مهم دیگر این است که خواب کافی فقط به تعداد ساعات خواب محدود نمیشود؛ کیفیت خواب و داشتن یک الگوی منظم نیز اهمیت دارد. بنابراین بهتر است خانوادهها از روزهای پایانی تعطیلات برای ایجاد یک روتین مشخص استفاده کنند تا دانشآموز در نخستین روز مدرسه با تغییر ناگهانی مواجه نشود.
ایمنا: تغذیه دانشآموزان در روزهای پایانی تعطیلات و نخستین روزهای مدرسه چه تغییری باید داشته باشد و صبحانه در این میان چه جایگاهی دارد؟
یوسفیان: بازگشت به مدرسه فرصت مناسبی است تا الگوی غذایی دانشآموز نیز از حالت نامنظم تعطیلات خارج شود. در تعطیلات ممکن است وعدههای غذایی با فاصلههای نامنظم مصرف شوند یا میانوعدههای بیشتری در طول روز وجود داشته باشد. بهتر است چند روز پیش از آغاز مدرسه، وعدههای اصلی غذا دوباره در ساعتهای نسبتاً مشخص قرار بگیرند.
صبحانه نیز یکی از وعدههایی است که نباید به دلیل عجله برای رسیدن به مدرسه حذف شود. یک صبحانه متعادل میتواند بخشی از نیاز انرژی دانشآموز در ابتدای روز را تأمین کند و از گرسنگی زودهنگام در ساعات مدرسه جلوگیری کند، البته نوع و مقدار صبحانه باید با سن، شرایط جسمی، میزان فعالیت و عادات غذایی فرد متناسب باشد.
توجه به کیفیت و تناسب غذا با شرایط فرد اهمیت ویژهای دارد و بر پرهیز از پرخوری و رعایت نظم در وعدههای غذایی تأکید میشود، اما در عمل، خانوادهها نباید به دنبال یک ماده غذایی یا خوراکی جادویی برای افزایش تمرکز یا توان یادگیری باشند. عملکرد تحصیلی حاصل مجموعهای از عوامل از جمله خواب کافی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، شرایط روانی و محیط آموزشی است.
بهتر است خانوادهها از تغییر ناگهانی رژیم غذایی دانشآموز در آستانه مدرسه خودداری کنند، هدف اصلی باید ایجاد یک الگوی غذایی متعادل و قابل ادامه باشد؛ الگویی که در آن وعدههای اصلی، میانوعده مناسب، مصرف آب کافی و تنوع غذایی مورد توجه قرار گیرد.
ایمنا: آیا در روزهای پایانی تعطیلات لازم است میزان استفاده دانشآموزان از تلفن همراه، بازیهای رایانهای و فضای مجازی نیز تغییر کند و این موضوع چه ارتباطی با آمادگی آنها برای مدرسه دارد؟
یوسفیان: یکی از تفاوتهای مهم تعطیلات و روزهای مدرسه، میزان و زمان استفاده از وسایل دیجیتال است. برخی دانشآموزان در تعطیلات تا ساعات پایانی شب با تلفن همراه یا بازیهای رایانهای سرگرم هستند و صبح روز بعد نیز دیرتر از خواب بیدار میشوند. ادامه این الگو تا آخرین شب تعطیلات میتواند بازگشت به برنامه مدرسه را سختتر کند.
بهتر است خانوادهها کاهش زمان استفاده از وسایل دیجیتال را نیز مانند تنظیم خواب، به شکل تدریجی انجام دهند. بهخصوص بهتر است استفاده طولانیمدت از تلفن همراه و بازیهای هیجانی در ساعات نزدیک به خواب کاهش پیدا کند تا فضای آرامتری برای پایان روز ایجاد شود.
از منظر سبک زندگی سالم، لازم است بین زمان استفاده از فناوری، خواب، فعالیت بدنی، مطالعه و ارتباط خانوادگی تعادل وجود داشته باشد. دانشآموزی که بخش بزرگی از روز را بدون تحرک و در مقابل صفحه نمایش میگذراند، ممکن است در بازگشت به برنامه منظم مدرسه احساس خستگی بیشتری داشته باشد.
در طب سنتی نیز موضوع تعادل در شیوه زندگی مورد توجه قرار میگیرد، بنابراین میتوان از همین روزهای پایانی تعطیلات برای ایجاد یک برنامه متعادل استفاده کرد. قرار نیست استفاده از فناوری به طور کامل حذف شود، بلکه مسئله اصلی مدیریت زمان و جلوگیری از تبدیل شدن آن به فعالیت غالب در طول روز است.
ایمنا: فعالیت بدنی دانشآموزان در روزهای پایانی تعطیلات چه نقشی در آماده شدن آنها برای بازگشت به مدرسه دارد؟
یوسفیان: فعالیت بدنی منظم یکی از اجزای مهم سبک زندگی سالم دانشآموزان است، تعطیلات نباید به این معنا باشد که کودک یا نوجوان بیشتر ساعات روز را در حالت نشسته یا در مقابل صفحه نمایش سپری کند. افزایش تدریجی فعالیت بدنی در روزهای پایانی تعطیلات میتواند به ایجاد یک برنامه روزانه منظمتر کمک کند.
لازم نیست این فعالیت شکل ورزش حرفهای داشته باشد و پیادهروی، بازیهای حرکتی، دوچرخهسواری یا هر فعالیت متناسب با سن و شرایط جسمی دانشآموز میتواند بخشی از برنامه روزانه باشد. مهمتر از شدت فعالیت، استمرار و متناسب بودن آن با توان فرد است.
از دیدگاه طب سنتی نیز حرکت و پرهیز از کمتحرکی در چارچوب سبک زندگی مورد توجه قرار گرفته است، با این حال، نباید توصیههای مربوط به فعالیت بدنی را با نسخههای ثابت برای همه دانشآموزان یکی دانست و سن، وضعیت جسمانی، سطح آمادگی و شرایط هر فرد باید در نظر گرفته شود.
نکته مهم این است که فعالیت بدنی را به ساعات بسیار نزدیک به خواب منتقل نکنیم، بهخصوص اگر فعالیت شدید باشد. داشتن برنامهای متعادل که در آن خواب، تغذیه، درس، تفریح و تحرک در کنار یکدیگر قرار بگیرند، میتواند دانشآموز را برای بازگشت به ریتم مدرسه آمادهتر کند.
ایمنا: بسیاری از دانشآموزان در آستانه بازگشایی مدارس با بیحوصلگی، اضطراب یا نگرانی درباره شروع دوباره درسها مواجه میشوند، برای مدیریت این شرایط چه توصیهای میشود؟
یوسفیان: بازگشت به مدرسه فقط یک تغییر در برنامه زمانی نیست و از نظر روانی نیز برای بعضی دانشآموزان یک دوره گذار محسوب میشود. ممکن است دانشآموز درباره درسها، معلم، امتحان، دوستان یا حتی تغییر مقطع تحصیلی نگرانیهایی داشته باشد، بنابراین بهتر است خانوادهها این احساسات را نادیده نگیرند یا آنها را به تنبلی نسبت ندهند.
گفتوگو با دانشآموز میتواند شروع مناسبی باشد. خانواده بهتر است به جای ایجاد فشار برای اینکه کودک یا نوجوان از همان روزهای اول تعطیلات درسی شود، درباره نگرانیهای او صحبت کند و به تدریج برنامه مدرسه را دوباره وارد زندگی روزمره کند. آماده کردن وسایل مدرسه، مشخص کردن برنامه خواب و بیداری و داشتن یک برنامه سبک برای روزهای پایانی تعطیلات نیز میتواند احساس آمادگی را افزایش دهد.
در حوزه طب سنتی ممکن است درباره آرامسازی، تنظیم سبک زندگی و استفاده از برخی روشهای غیردارویی توصیههایی مطرح شود، اما باید میان این توصیهها و درمان اضطراب تفاوت قائل شد. اگر نگرانی دانشآموز شدید، طولانی یا مختلکننده زندگی روزمره باشد، بهتر است خانواده از روانشناس یا پزشک کمک بگیرد و به توصیههای غیرتخصصی اکتفا نکند.
هدف نباید این باشد که دانشآموز هیچ اضطرابی نداشته باشد و مقداری نگرانی درباره شروع یک دوره جدید طبیعی است. مسئله مهم این است که این احساس به گونهای مدیریت شود که مانع خواب، حضور در مدرسه، ارتباط با دیگران یا فعالیتهای روزمره نشود.
ایمنا: آیا میتوان در روزهای پایانی تعطیلات از برخی خوراکیها یا توصیههای طب سنتی برای افزایش تمرکز و آمادگی ذهنی دانشآموزان استفاده کرد؟
یوسفیان: در این زمینه باید با احتیاط برخورد کرد، زیرا گاهی در فضای مجازی برای بعضی خوراکیها یا فرآوردههای گیاهی، خواص بسیار گستردهای مانند افزایش حافظه یا تقویت چشمگیر تمرکز مطرح میشود، در حالی که همه این ادعاها پشتوانه علمی یکسانی ندارند، بنابراین بهتر است خانوادهها به جای جستوجوی یک ماده غذایی خاص، روی الگوی کلی و متعادل تغذیه تمرکز کنند.
مغز برای عملکرد مناسب به انرژی و مواد مغذی مختلف نیاز دارد و حذف وعدههای غذایی یا داشتن رژیم غذایی نامتعادل میتواند روی وضعیت عمومی فرد اثر بگذارد. تنوع غذایی، مصرف مناسب آب و داشتن وعدههای منظم اهمیت بیشتری از تمرکز بر یک خوراکی خاص دارد.
در طب سنتی نیز درباره تناسب غذا با شرایط افراد توصیههای مختلفی وجود دارد، اما استفاده از فرآوردههای گیاهی یا مکملها برای دانشآموزان نباید بدون شناخت شرایط جسمی و نظر متخصص انجام شود. طبیعی بودن یک ماده به این معنا نیست که برای همه افراد و در هر مقداری بیخطر است.
اگر خانوادهای نگران تمرکز یا عملکرد تحصیلی فرزند خود است، بهتر است ابتدا عوامل سادهتری مانند خواب، تغذیه، میزان فعالیت بدنی، استفاده از صفحه نمایش و شرایط روانی را بررسی کند. گاهی اصلاح همین عوامل میتواند تأثیر بسیار مهمتری از اضافه کردن یک خوراکی یا مکمل خاص به برنامه روزانه داشته باشد.
ایمنا: اگر بخواهیم برای خانوادهها برنامه بازگشت به مدرسه در روزهای پایانی تعطیلات تعریف کنیم، مهمترین اصولی که باید رعایت شود چیست؟
یوسفیان: مهمترین اصل، بازگشت تدریجی به نظم است؛ قرار نیست دانشآموز در یک روز تمام عادتهای تعطیلات را کنار بگذارد و با برنامهای فشرده زندگی کند. بهتر است چند روز مانده به شروع مدرسه، ساعت خواب و بیداری، وعدههای غذایی، فعالیت بدنی و زمان استفاده از وسایل دیجیتال به تدریج به شرایط روزهای مدرسه نزدیک شود.
در کنار این موارد، باید برای تفریح و استراحت نیز زمان مشخصی وجود داشته باشد. یکی از اشتباهات رایج این است که خانوادهها در روزهای پایانی تعطیلات ناگهان حجم زیادی از درس و تکلیف را به برنامه دانشآموز اضافه میکنند. چنین فشاری ممکن است به جای ایجاد آمادگی، احساس خستگی و مقاومت ایجاد کند.
از منظر سبک زندگی، بهتر است خانوادهها روی چند اصل ساده تمرکز کنند که شامل خواب منظم و کافی، غذای متنوع و متعادل، فعالیت بدنی متناسب، کاهش استفاده از صفحه نمایش در ساعات پایانی شب و داشتن برنامه روزانه قابل اجرا میشود و این اصول نهتنها برای روزهای آغاز مدرسه، بلکه برای تمام طول سال تحصیلی اهمیت دارند.
آمادگی برای مدرسه فقط آماده کردن کیف و کتاب نیست؛ بدن و ذهن دانشآموز نیز باید فرصت پیدا کنند از ریتم تعطیلات به نظم آموزشی برگردند. اگر این تغییر به شکل تدریجی، آرام و همراه با حمایت خانواده انجام شود، احتمال اینکه دانشآموز روزهای ابتدایی مدرسه را با انرژی و آمادگی بیشتری آغاز کند، بیشتر خواهد بود.
نظر شما