به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، گردشگری که موتور اقتصاد شهرهای تاریخی است، در سالهای اخیر به یک معضل جهانی تبدیل شده است. اروپا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۷۰۰ میلیون گردشگر بینالمللی پذیرفت که ۷ درصد بیشتر از سال قبل بود و همین موج، فشار را بر محلههای مسکونی، بازار اجاره، زیرساختها و کیفیت زندگی ساکنان افزایش داد. در حال حاضر، گردشگری بیش از حد اکنون به یکی از داغترین موضوعات سیاست شهری بدل شده است و شهرها دیگر به دنبال جذب هرچه بیشتر گردشگر نیستند، بلکه به دنبال مدیریت هوشمند جریان گردشگر و بازگرداندن تعادل به محلههای خود هستند.
ابزارهای این مدیریت متنوع هستند و مالیات گردشگری که از گردشگران برای استفاده از زیرساختهای شهری دریافت میشود، در صدر این ابزارهاست. درآمد مالیات گردشگری بیشتری صرف اقداماتی برای غلبه بر معضل گردشگری بیشاز حد از جمله حملونقل، نظافت، امنیت و نگهداری مناطق پرتردد میشود. سقفگذاری بر تعداد گردشگر یا تعداد شب اقامت، محدودیت بر اجاره کوتاهمدت و کاهش ورود کشتیهای کروز از دیگر اقدامات رایج هستند. هدف مشترک همه این سیاستها، کاهش فشار بر محلههای مسکونی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان محلی است.
این سیاستها محدودیت صرف نیستند، بلکه یک بازتعریف از رابطه شهر و گردشگرند. شهرها بهجای اینکه گردشگر را یک منبع درآمد بیپایان ببینند، او را یک مهمان موقت میدانند که باید هزینه واقعی حضورش را بپردازد و به کیفیت زندگی ساکنان احترام بگذارد. این رویکرد گردشگری پایدار را از یک شعار به یک سیاست عملیاتی تبدیل کرده است. برای مثال، دوبروونیک که شهر ساحلی کرواسی و میراث یونسکوی این کشور است، از سال ۲۰۱۷ برنامه «به شهر احترام بگذار» را برای مهار گردشگری انبوه اجرا کرده است. این شهر با محدودیت کشتیهای کروز، کنترل اجاره کوتاهمدت و نظام رزرواسیون جاذبهها، توانسته است جریان گردشگران را بدون کاهش درآمد مدیریت کند. بر اساس این برنامه حداکثر دو کشتی کروز میتوانند همزمان در بندر دوبروونیک پهلو بگیرند و تعداد مسافران کروز در شهر قدیمی به چهار هزار نفر در لحظه محدود شده است. کشتیها باید حداقل هشت ساعت در بندر بمانند تا مسافران فرصت گسترش بازدید به مناطق اطراف را داشته باشند و فشار بر مرکز تاریخی کاهش پیدا کند.
در سالهای اخیر چند شهر اروپایی با اجرای طرحهای نوین و سختگیرانه، نتایج مثبتی ثبت کردهاند. بارسلونا با تعیین سقف سالانه ۱۶ میلیون گردشگر، آمستردام با بالاترین مالیات گردشگری اروپا، ونیز با ورودیبندی روزانه و دوبروونیک با محدودیت کشتیهای کروز نشان دادهاند که میتوان بدون از دست دادن مزایای اقتصادی گردشگری، فشار آن را بر شهر کاهش داد و تعادل را به محلههای مسکونی بازگرداند. تجربه شهرهای پیشرو نشان میدهد که گردشگری باکیفیتتر و کمتعدادتر میتواند درآمد پایدارتری ایجاد کند و هزینههای اجتماعی و زیستمحیطی کمتری بر ساکنان تحمیل کند.
بارسلونا؛ سقف گردشگر و مالیات پلکانی
بارسلونا، دومین شهر بزرگ اسپانیا و یکی از پرمقصدترین مقصدهای گردشگری اروپا، در سال ۲۰۲۶ سختگیرانهترین سیاستهای گردشگری خود را اجرا کرد. مهمترین این اقدامات، تعیین سقف سالانه ۱۶ میلیون گردشگر است که هدف آن مهار ازدحام و حفظ کیفیت زندگی ساکنان است. این شهر در آوریل ۲۰۲۶ مالیات اقامت در هتل را دو برابر کرد و آن را از حدود ۵ تا ۹ دلار به ۱۰ تا ۱۷ دلار به ازای هر نفر در شب رساند. مالیات بر اجاره کوتاهمدت نیز از ۶.۲۵ یورو به ۱۲.۵۰ یورو در شب افزایش پیدا کرد و مالیات کروز برای مسافران اقامت کوتاه تا ۳۰ یورو در نظر گرفته شد.
این سیاستها بخشی از یک راهبرد بلندمدت هستند. بارسلونا قصد دارد تا سال ۲۰۲۸ مجوزهای آپارتمان گردشگری را در بعضی مناطق بهکلی حذف کند و در سال ۲۰۲۶ مالیات ۱۰ درصدی بر اجاره کوتاهمدت وضع کرده است. منطق این اقدامات از آمارها برمیخیزد: گردشگری ۱۴ درصد از تولید ناخالص داخلی شهر را تشکیل میدهد، اما سالانه حدود ۱۰ هزار نفر از ساکنان را بهدلیل گرانی مناطق پرگردشگر و اجاره کوتاهمدت مسکن به مسافران، از شهر بیرون میراند. به همین دلیل، شهرداری تعلیق صدور مجوزهای جدید اجاره تعطیلاتی را در دستور کار قرار داده است تا مسکن به ساکنان محلی بازگردد.
دولت منطقهای کاتالونیا با تصویب «فرمان قانون اضطراری شماره ۶/۲۰۲۵» نظام مالیات گردشگری شهر را بازطراحی کرده و عوارض شهری بارسلونا را بهصورت پلکانی افزایش داده است؛ به طوری که این عوارض تا سال ۲۰۲۹ میتواند به سقف ۸ یورو به ازای هر نفر در شب برسد. این درآمدها بهطور مستقیم صرف حملونقل، نظافت، امنیت و مدیریت مناطق پرتردد میشود و به شهر اجازه میدهد خدمات عمومی را در برابر فشار گردشگر تقویت کند.
نتایج این سیاستها در آمار گردشگری مشهود است. بر اساس آمار رسمی اسپانیا، ورود گردشگران بینالمللی به کاتالونیا در سپتامبر ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۱.۳۶ درصد کاهش یافت و این روند نزولی در ماههای ژوئیه و اوت نیز ادامه داشت؛ اوت ۲۰۲۵ با ۴.۳۴ درصد کاهش، بزرگترین افت را ثبت کرد. این کاهش همان هدف سیاستگذاران است: نه سقوط صنعت گردشگری، بلکه کاهش فشار بر محلههای پرازدحام.
بارسلونا همچنین با بحران مسکن دستوپنجه نرم میکند؛ اجاره کوتاهمدت گردشگری، هزاران خانه را از بازار اجاره بلندمدت خارج کرده و اجارهبها را در محلههای مرکزی بهشدت افزایش داده است. به همین دلیل، سیاست اخیر بارسلونا فقط یک اقدام گردشگری نیست، بلکه بخشی از راهبرد مسکن شهری است.
آمستردام؛ بالاترین مالیات گردشگری اروپا
آمستردام، پایتخت هلند، در سال ۲۰۲۶ بالاترین مالیات گردشگری اروپا را اعمال کرد؛ مالیاتی معادل ۱۲.۵ درصد از قیمت اقامت شبانه (بدون مالیات بر ارزش افزوده) که هتلها، مهمانپذیرها و اجارههای تعطیلاتی را در بر میگیرد. در کنار آن، مالیات کشتیهای کروز از ۱۴.۵۰ یورو به ۱۵ یورو به ازای هر مسافر افزایش یافت. این شهر همچنین ورود کشتیهای کروز را از ۱۹۰ به ۱۰۰ فروند در سال کاهش داد و ورود گردشگران به ۶۰ درصد از بافت تاریخی مرکز شهر را محدود کرد.
سیاست مسکن در قلب رویکرد آمستردام قرار دارد. این شهر اجاره کوتاهمدت را در بخشهایی از مرکز شهر بهکلی ممنوع کرده و در سایر مناطق آن را به ۳۰ شب در سال محدود ساخته است. شهرداری همچنین ساخت هتلهای جدید را ممنوع و سقف اقامت شبانه را ۲۰ میلیون تعیین کرده است. بعضی هتلهای قدیمی نیز به مسکن یا دفتر کار تبدیل شدهاند. هدف این اقدامات، بازگرداندن خانهها به بازار اجاره بلندمدت و مهار فشار گردشگری بر محلههای مسکونی است.
آمستردام در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ میلیون گردشگر پذیرفت و مقامات شهری اعلام کردند که این رقم کمتر از پیشبینیها بوده است و آن را مستقیم به مالیات بالای گردشگری، محدودیت کروز و ممنوعیت هتلهای جدید نسبت میدهند. به عبارت دیگر، شهر موفق شده است جریان گردشگر را بدون از دست دادن درآمد، مهار کند و از تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری صرف جلوگیری کند.
ونیز؛ ورودیبندی روزانه و ممنوعیت اجاره کوتاهمدت
ونیز، شهر تالابی ایتالیا که سالها نماد گردشگری بیش از حد بود، در سال ۲۰۲۶ سختگیرانهترین اقدامات خود را اجرا کرد. این شهر از مارس ۲۰۲۶ برای گردشگران روزانه که فقط یک روز میآیند و شب نمیمانند، ورودی ۵ یورو در روز در فصول اوج وضع کرد. در کنار آن، مالیات اقامت گردشگری به ۱۰۰ یورو در شب برای برخی اقامتها رسید و اجاره کوتاهمدت از وبسایت ایربیانبی بهشدت محدود شد. هدف این اقدامات، کاهش فشار بر شهر کوچک و شکننده تالابی و بازگرداندن تعادل به زندگی ساکنان است.
ونیز با چالشی ویژه روبهروست، زیرا جمعیت آن بهدلیل گرانی و فشار گردشگری بهطور مداوم کاهش پیدا کرده است و ساکنان تاریخی شهر به حومه مهاجرت کردهاند. ورودیبندی روزانه که نخستین بار در جهان برای یک شهر اجرا میشود، ابزاری برای مهار موج گردشگران روزانه است که بدون پرداخت هزینه اقامت، از زیرساختهای شهر استفاده میکنند. این ورودیبندی از سال ۲۰۲۴ بهصورت آزمایشی آغاز شده بود و اکنون در فصول اوج بهطور منظم اجرا میشود. درآمد حاصل از آن صرف نگهداری شهر، پاکیزگی و زیرساختهای شکننده تالاب میشود.
اقدامات ونیز بخشی از یک پاسخ هماهنگ اروپایی است. در سال ۲۰۲۶ ونیز، آمستردام، بارسلونا و دوبروونیک بهطور همزمان محدودیتهای ورود و مالیاتهای بالاتر اعمال کردند و نخستین پاسخ هماهنگ شهرهای اروپایی به بحران گردشگری بیش از حد را رقم زدند. این هماهنگی نشان میدهد که بحران گردشگری دیگر یک مشکل محلی نیست، بلکه یک چالش مشترک است که نیازمند همکاری میان شهرهاست.
نتایج اولیه این سیاستها امیدوارکننده بوده است. ونیز موفق شده است بخشی از فشار گردشگران روزانه را مهار کند و درآمد جدیدی برای نگهداری زیرساختها ایجاد کند. هرچند برخی منتقدان میگویند ورودیبندی روزانه برای مهار کامل ازدحام کافی نیست، اما این ابزار بهعنوان نخستین گام در مسیر مدیریت جریان گردشگر، کارآمدی خود را نشان داده است. ونیز با مالیات ۱۰۰ یورویی اقامت و ممنوعیت کامل اجاره کوتاهمدت، شدیدترین اقدامات را در میان شهرهای اروپایی اعمال کرده است؛ هرچند این اقدامات بحثبرانگیز هستند، اما نشاندهنده عزم شهر برای مقابله با گردشگری بیش از حد است. کارشناسان معتقدند که ونیز هنوز در آغاز راه است و برای بازگرداندن تعادل کامل به زندگی ساکنان، به اقدامات بیشتری نیاز دارد.
نظر شما