به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، دریای خزر طی سالهای اخیر تنها با یک بحران روبهرو نبوده است؛ مجموعهای از عوامل طبیعی و انسانی، این پهنه آبی را تحت فشار قرار دادهاند. کاهش تراز آب که در دورههای مختلف سابقه داشته، در سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته و پسروی آب، تغییر شرایط زیستگاههای ساحلی و کاهش عمق برخی مناطق را به دنبال داشته است؛ روندی که در کنار تغییرات اقلیمی و کاهش آورد بعضی رودخانهها، چشمانداز آینده خزر را با پرسشهای جدی روبهرو کرده است.
در گیلان، نشانههای این تغییرات در زیستبومهای ساحلی و فعالیتهای وابسته به دریا بیش از گذشته خود را نشان میدهد. تالابهای انزلی، بوجاق و جوکندان که ارتباط مستقیمی با شرایط دریای خزر دارند، از کاهش تراز آب تأثیر میپذیرند و تغییر میزان ورود و خروج آب میتواند وضعیت زیستی آنها را دگرگون کند. همزمان، کاهش عمق آب در برخی مناطق، کار صیادان را دشوارتر کرده و کاهش صید برخی گونهها، نگرانیهایی را درباره آینده معیشت جوامع وابسته به دریا ایجاد کرده است.
در سوی دیگر این زنجیره، آلودگی همچنان یکی از مسائل جدی خزر است. ورود فاضلاب شهری از مسیر رودخانهها، انباشت زباله و پسماندهای پلاستیکی در سواحل و رودخانهها و وجود آلایندههای مختلف، فشار مضاعفی بر زیستبوم دریای خزر وارد میکند. کاهش حجم آب نیز میتواند پیامدهای این آلودگیها را محسوستر کند؛ هرچند کاهش تراز آب را نمیتوان به ورود فاضلاب نسبت داد و عوامل اقلیمی، تبخیر و میزان آورد رودخانهها در این زمینه نقش اساسی دارند.
پیامدهای این شرایط در نهایت به تنوع زیستی خزر میرسد؛ جایی که گونههایی همچون فُک خزری و ماهیان خاویاری با تهدیدهای مختلف روبهرو هستند و تغییر زیستگاهها، آلودگی، کاهش منابع غذایی و فشارهای انسانی میتواند آسیبپذیری آنها را افزایش دهد. در کنار این مسائل، حضور و گسترش برخی گونههای مهاجم نیز به یکی دیگر از چالشهای زیستبوم خزر تبدیل شده است.
آنچه وضعیت امروز خزر را پیچیدهتر میکند، درهمتنیدگی این بحرانها است؛ کاهش آب بر تالابها و زیستگاهها اثر میگذارد، آلودگی فشار بر اکوسیستم را افزایش میدهد، تغییر زیستگاهها و کاهش ذخایر آبزیان بر صید و معیشت ساحلنشینان اثر میگذارد و پسروی سواحل نیز میتواند پیامدهای تازهای همچون شکلگیری اراضی مستحدث و حتی خطر ریزگرد را به همراه داشته باشد.
مسئله خزر را نمیتوان تنها با تمرکز بر تراز آب یا آلودگی بررسی کرد. بخشی از عوامل مؤثر بر شرایط این دریا به تغییرات اقلیمی و عوامل طبیعی مربوط است و بخشی دیگر نتیجه نحوه مدیریت منابع آب، فاضلاب، پسماند، اراضی ساحلی و زیستگاههاست. در کنار اقدامات داخلی، حفاظت از خزر به همکاری پنج کشور ساحلی نیز نیاز دارد، چراکه سرنوشت این پهنه آبی به مجموعهای از عوامل فرامرزی وابسته است.
اکنون خزر در نقطهای قرار گرفته است که هر یک از این مسائل میتواند دیگری را تشدید کند و ادامه این روند، هزینههای زیستمحیطی و اقتصادی بیشتری بر جوامع ساحلی تحمیل خواهد کرد، از همینرو، بررسی وضعیت امروز خزر و یافتن راههای کاهش فشار بر این زیستبوم، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ تنوع زیستی، معیشت ساحلنشینان و آینده اقتصاد دریامحور است.
هشدار محیط زیست گیلان درباره تشدید بحران در دریای خزر؛ پسروی آب و آلودگی زیستگاهها را تهدید میکند
تورج صادقی، رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به کاهش تراز آب دریای خزر و آلودگیهای موجود در این پهنه آبی به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: پسروی آب دریای خزر یک تهدید بزرگ و جدی است که بر تمام زیستگاههای ساحلی تأثیر گذاشته و در کنار آلودگی، کاهش تنوع زیستی و تخریب زیستگاهها را به دنبال داشته است.
وی با بیان اینکه کاهش تراز آب دریای خزر بهطور مستقیم تالابهای ساحل گیلان را تحت تأثیر قرار داده است، میافزاید: تالابهای انزلی و جوکندان وابستگی مستقیمی به تراز آب دریای خزر دارند و با کاهش تراز آب، این تالابها به سمت خشک شدن حرکت میکنند؛ موضوعی که بر تنوع زیستی، گونههای مهاجر و آبزیان تأثیر گذاشته است.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان خاطرنشان میکند: سال ۱۳۷۴ که دریای خزر بالاترین تراز را داشت، تالاب انزلی نیز وضعیت بسیار خوبی داشت، اما با افت تراز آب، ورودی آب به تالابها کاهش یافته و از سوی دیگر بهدلیل پایین رفتن تراز دریا، خروج آب از تالاب افزایش پیدا کرده است.
صادقی با اشاره به وضعیت تالابهای ساحلی گیلان تصریح میکند: بوجاق، جوکندان و تالاب انزلی از زیستگاههای مهم تالابی استان هستند که بهشدت تحت تأثیر کاهش تراز آب قرار گرفتهاند. بخشی از تالاب بوجاق از بین رفته بود که با بعضی اقدامات و ایجاد دیواره، توانستیم بخشی از آن را احیا کنیم.
وی ادامه میدهد: در تالاب انزلی و جوکندان نیز اقداماتی برای مدیریت آب در حال انجام است، اما این اقدامات در حال حاضر بیشتر جنبه مُسکن دارد، چراکه تا زمانی که تراز آب دریای خزر پایین باشد، این تالابها تحت تأثیر قرار خواهند داشت.
فاضلاب شهری؛ تهدید مستمر سواحل گیلان
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به وضعیت آلودگی دریای خزر میگوید: یکی از مشکلات جدی، ورود فاضلاب شهری به رودخانهها و در نهایت دریای خزر است؛ چراکه شهرهای ما فاضلاب ندارند و محیط زیست نیز در حوزه فاضلاب شهری بیشتر نقش ناظر دارد و از دستگاههای اجرایی همچون سازمان آب و فاضلاب شکایت و پیگیری میکند، اما تاکنون نتیجه مطلوب بهدست نیامده است.
صادقی میافزاید: بخش عمده فاضلاب کلانشهر رشت و دیگر شهرهای ساحلی از طریق رودخانهها وارد دریا میشود و حتی درباره میزان تصفیه فاضلاب ارقامی همچون ۱۰، ۱۵ یا ۲۰ درصد اعلام میشود، اما در عمل بخش عمده فاضلاب وارد رودخانهها و دریای خزر میشود.
وی با بیان اینکه وضعیت برخی شهرکهای صنعتی و فاضلاب بهداشتی بیمارستانها نسبت به گذشته سامان بهتری پیدا کرده است، اظهار میکند: فشار محیط زیست بر بخش خصوصی، شهرکهای صنعتی و دیگر متولیان در حوزه فاضلاب وجود دارد، اما در زمینه فاضلاب شهری همچنان مشکل جدی داریم.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان میافزاید: پایشهای محیط زیست در شناگاههای فعال انجام میشود و شناگاههایی که در پاییندست شهرها قرار دارند یا رودخانهای از کنار آنها عبور میکند، بهطور معمول وضعیت خوبی ندارند.
هشدار درباره نابودی گونهها و مشاغل وابسته به دریا
صادقی با اشاره به پیامدهای کاهش تراز آب و آلودگی دریای خزر خاطرنشان میکند: اگر این روند ادامه پیدا کند، بسیاری از زیستگاهها و گونهها را از دست خواهیم داد و این مسئله بهطور مستقیم بر معیشت ساکنان وابسته به دریا تأثیر خواهد گذاشت.
وی تصریح میکند: با ادامه این روند، فشار بر محیط زیست افزایش پیدا میکند و ممکن است تصرف اراضی در رودخانهها و مناطق دیگر نیز اتفاق بیافتد و بسیاری از گونههای جانوری و زیستگاههای ما از بین بروند.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان میگوید: وضعیت کنونی از مرحله هشدار نیز عبور کرده و به سمت بحران در حال حرکت است و اگر اقدامی برای جلوگیری از تشدید بحران انجام نشود، بهزودی شاهد نابودی بسیاری از زیستگاهها و گونهها خواهیم بود.
صادقی ادامه میدهد: در حال حاضر نیز بخشهایی از سواحل گیلان قابل استفاده نیستند، اما همچنان استفاده میشوند، در حالی که اگر این روند ادامه داشته باشد، بخشهای بیشتری از سواحل دیگر قابل استفاده نخواهند بود و بسیاری از مشاغل نیز تعطیل خواهند شد.
فُک خزری و ماهیان خاویاری در معرض خطر
وی با اشاره به وضعیت گونههای ارزشمند دریای خزر میافزاید: آلودگی میتواند یکی از دلایل افزایش تلفات فُک خزری، تنها پستاندار دریای خزر، باشد و این گونه همچنان در معرض خطر انقراض قرار دارد.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان اظهار میکند: هر پنج گونه ماهیان خاویاری دریای خزر نیز در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض قرار دارند.
صادقی با اشاره به وضعیت ماهیان استخوانی میافزاید: بر اساس گزارشهایی که از دوستان شیلاتی داریم، وضعیت صید گونههایی همچون کفال و ماهی سفید در دو، سه سال اخیر مناسب نبوده و کاهش صید داشتهایم و بسیاری از پرهها نیز نتوانستهاند به دریا بروند، البته آمار دقیق باید از سوی شیلات اعلام شود.
وی با اشاره به تأثیر کاهش تراز آب بر معیشت صیادان خاطرنشان میکند: کاهش گونههای مورد استفاده صیادان و کاهش صید بر معیشت ساکنان وابسته به دریای خزر تأثیر گذاشته است.
زباله و میکروپلاستیک؛ تهدید دیگر دریای خزر
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به وضعیت پسماندهای پلاستیکی تصریح میکند: زباله در سواحل و رودخانههایی که وارد دریای خزر میشوند، آشکارا قابل مشاهده است و حجم زیادی از زباله از شهرها و روستاها وارد رودخانهها و دریا میشود.
صادقی میگوید: محیط زیست بر متولیان پسماند از جمله شهرداران و دهیاران فشار وارد میکند و قانون نیز مسئولیت مشخصی برای آنها تعیین کرده است، اما مدیریت پسماند همچنان بهطور کامل انجام نمیشود.
وی درباره میکروپلاستیکهای دریای خزر نیز میافزاید: سازمان محیط زیست پروژهای درباره میکروپلاستیکهای دریای خزر تعریف کرده و نتایج آن در حال بررسی و اعلام است.
گونههای مهاجم در دریای خزر
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به حضور گونههای مهاجم در دریای خزر اظهار میکند: گونه آبزی شانهدار دریای خزر در دورهای آسیبهایی وارد کرد و در بخش ماهیان نیز یکی، دو گونه مهاجم وجود دارد.
صادقی با اشاره به چالش محیط زیست با سازمان شیلات درباره پرورش ماهی در قفس میافزاید: یکی از چالشهای موجود، موضوع پرورش قزلآلای رنگینکمانی در دریای خزر است که برای آن ارزیابی ریسک انجام شده، اما سازمان محیط زیست هنوز آن را نپذیرفته و قرار است اصلاحاتی روی آن انجام شود، چراکه باید مشخص شود این گونه امکان بازگشت به محیط را دارد یا خیر.
وی ادامه میدهد: برخی گونهها نیز با اهداف تحقیقاتی وارد شدهاند؛ برای نمونه کپور چینی یا کراسی که توسط شیلات برای یک کار تحقیقاتی به تالاب انزلی آورده شد، متأسفانه در این تالاب افزایش پیدا کرده است و تکثیر میشود.
ضرورت سازگاری با پسروی آب دریای خزر
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با تأکید بر اینکه کاهش تراز آب دریای خزر نیز نیازمند برنامهریزی است، خاطرنشان میکند: برای جلوگیری از تشدید پیامدهای پسروی آب، باید اقدامات سازگاری انجام دهیم.
صادقی تصریح میکند: با ایجاد اراضی مستحدثه ناشی از پسروی آب، خطر ریزگرد نیز وجود دارد و باید برای آن اقدام شود. در بخش آلودگی نیز کنترل آن در اختیار خود ما است و میتوانیم حداقل آلودگی را کنترل کنیم و در کنار آن با پسروی آب سازگار شویم.
وی با اشاره به سابقه نوسانات تراز آب دریای خزر میگوید: دریای خزر دوره بازگشت دارد. سالهای ۱۳۵۳ و ۱۳۵۴ نیز پسروی آب اتفاق افتاد که البته کمتر از وضعیت کنونی بود و سپس تا سال ۱۳۷۴ شاهد پیشروی آب بودیم. از سال ۱۳۷۴ دوباره پسروی آغاز شده و اکنون نیز بهدلیل تغییرات اقلیمی، این پسروی شدیدتر شده است.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان تأکید میکند: با وجود این احتمال که دریای خزر دوباره دوره بازگشت داشته باشد، فعلاً باید خودمان را با شرایط موجود سازگار کنیم.
همکاری کشورهای حاشیه خزر برای کنترل آلودگی
صادقی با اشاره به همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر میافزاید: در چارچوب کنوانسیون تهران، کشورها متعهد شدهاند آلودگیهای ساحلی، همچنین آلودگی ناشی از فعالیتهای استخراج نفت را کنترل کنند.
وی خاطرنشان میکند: در این زمینه رایزنیها در حال انجام است و بهتازگی نیز جلسهای با کشورهای همسایه برگزار شده است.
رئیس اداره حفاظت از زیستبوم دریایی و پایش آلودگیهای دریایی حفاظت محیط زیست گیلان با تأکید بر ضرورت اقدام فوری تصریح میکند: اگر در شرایط کنونی اقدام فوری انجام شود، میتوان از تشدید بحران جلوگیری کرد، اما ادامه روند موجود، نابودی بخش قابل توجهی از زیستگاهها، گونهها، سواحل قابل استفاده و مشاغل وابسته به دریای خزر را به دنبال خواهد داشت.
کاهش تراز آب خزر؛ زنگ خطری برای تنوع زیستی و اقتصاد دریامحور
محمدرضا سلامی، دکتری محیط زیست با اشاره به کاهش تراز آب دریای خزر به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: وضعیت امروز دریای خزر به عوامل مختلفی از جمله شرایط اقلیمی، تغییرات اقلیمی، میزان تبخیر از سطح دریا و کاهش آورد رودخانهها ارتباط دارد.
وی میافزاید: رودخانه ولگا بهطور تقریبی ۸۰ درصد آب دریای خزر را تأمین میکند و سایر رودخانههای منتهی به خزر نیز کموبیش در افزایش منابع آبی این دریا اثرگذار هستند، از اینرو مجموعه این عوامل در شکلگیری تغییرات تراز آب دریای خزر نقش دارند.
کارشناس محیط زیست با بیان اینکه نوسانات تراز آب دریای خزر پدیده جدیدی نیست، خاطرنشان میکند: اگر به پیشینه این موضوع برگردیم، این تغییرات از دهه ۱۳۱۰ نیز وجود داشته و در دورههایی تراز آب کاهش و دوباره افزایش پیدا کرده است. این روند تا سال ۱۳۷۴ ادامه داشت و در آن مقطع، پیشروی آب دریا موجب شد بخش قابل توجهی از اراضی ساحلی زیر آب برود.
سلامی ادامه میدهد: پس از سال ۱۳۷۴، بهتدریج روند منفی کاهش تراز آب دریا شکل گرفت و در سالهای اخیر بهویژه پنج تا شش سال گذشته، این کاهش سرعت بیشتری پیدا کرده است، بهگونهای که بر اساس نظر محققان، تراز آب دریای خزر حدود ۲ تا ۲.۵ متر نسبت به گذشته کاهش یافته است.
وی تصریح میکند: کاهش تراز آب دریای خزر تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه اقتصاد دریامحور و معیشت جوامع محلی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
کارشناس محیط زیست میگوید: با کاهش آب دریا، فعالیتهای شیلاتی دچار مشکل میشوند، بندرهای اقتصادی با هزینههای بیشتری برای لایروبی روبهرو خواهند شد و شکلگیری برخی جزایر و اراضی مستحدث در سواحل نیز از دیگر پیامدهای کاهش تراز آب است.
سلامی میافزاید: بسیاری از جوامع محلی تحت تأثیر وضعیت آب دریای خزر قرار دارند. برای نمونه، صیادانی که پیش از این با فاصله کمتری وارد آب میشدند، اکنون در برخی مناطق مجبورند قایق خود را حدود ۲۰۰ متر داخل دریا ببرند تا به مناطق با عمق مناسب برسند و این موضوع مشکلاتی را برای آنها ایجاد کرده است.
کاهش آب خزر و تشدید آلودگی
وی با اشاره به ارتباط کاهش تراز آب با نمایانتر شدن آلودگیها اظهار میکند: کاهش تراز آب دریای خزر میتواند موجب تشدید پیامدهای آلودگی شود و در کنار آن، تنوع زیستی و اقتصاد دریامحور نیز در معرض خطر قرار میگیرند.
کارشناس محیط زیست میافزاید: در استان گیلان بسیاری از شهرها هنوز از سیستم فاضلاب شهری برخوردار نیستند و این موضوع خود یک معضل است. زمانی که تراز آب بالا باشد، حجم بیشتر آب میتواند به نوعی در رقیق شدن و خودپالایی آلودگیها مؤثر باشد، اما با کاهش تراز آب، آلودگیها بیشتر نمایان میشوند.
سلامی با اشاره به وضعیت رودخانهها خاطرنشان میکند: برای نمونه، در رودخانه مرداب آستارا، داخل شهر، زمانی که آب جریان بیشتری داشت، آلودگیها با جریان آب شسته و در حجم آب پخش میشدند، اما اکنون با کاهش آب، آلودگی موجود در بستر رودخانه بیشتر نمایان شده و رنگ و بوی آن قابل مشاهده است.
وی تأکید میکند: البته نباید گفت ورود فاضلاب مستقیم موجب کاهش تراز آب دریای خزر شده است؛ کاهش تراز آب بهطور عمده به عوامل اقلیمی، تبخیر و کاهش آورد رودخانهها مربوط است، اما فاضلاب و ورود آلایندهها از عوامل مؤثر در تشدید مشکلات زیستمحیطی دریای خزر محسوب میشوند.
توسعه تصفیهخانهها برای کاهش بار آلودگی
کارشناس محیط زیست با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش آلودگیها تصریح میکند: کنترل فاضلاب و کاهش بار آلودگی از بدیهیترین اقداماتی است که باید در راستای کاهش آلودگیها انجام شود و دولت نیز در تلاش است با راهاندازی تصفیهخانهها و مدیریت منابع آبی، میزان آلودگی واردشده به رودخانهها را به حداقل برساند.
سلامی تصریح میکند: در استان گیلان بیش از ۱۵ تصفیهخانه فاضلاب در مراحل مختلف احداث قرار دارند و بعضی از این پروژهها دارای پیشرفت فیزیکی ۳۰، ۴۰، ۵۰ و حتی ۷۰ درصدی هستند.
وی میگوید: با احداث تصفیهخانه در شهرها، میتوان ورود آب آلوده به رودخانهها را به میزان قابل توجهی کاهش داد، البته آبهای کشاورزی نیز وجود دارند که موضوعی طبیعی است و در کشورهای مختلف نیز با آن روبهرو هستیم.
ضرورت اقدام مشترک کشورهای حاشیه خزر
کارشناس محیط زیست با تأکید بر اینکه حفاظت از دریای خزر تنها با اقدامات یک کشور امکانپذیر نیست، میافزاید: کنوانسیون تهران وجود دارد و پنج کشور حاشیه دریای خزر که از این دریا بهرهمند هستند، باید در قالب یک اقدام مشترک، برنامهای برای حفاظت از دریای خزر اجرا کنند.
سلامی اظهار میکند: حقابه دریای خزر باید رعایت شود. برای نمونه، اگر روی رودخانه ولگا سد ایجاد شود، میزان ورودی آب آن به دریای خزر کاهش پیدا خواهد کرد و این موضوع میتواند بر تراز آب دریا تأثیرگذار باشد.
وی میافزاید: اگر ایران بهتنهایی اقداماتی انجام دهد، کافی نیست و هر پنج کشور حاشیه دریای خزر باید متناسب با سهم و میزان بهرهمندی خود از این دریا، اقدامات مشارکتی و مشترکی را برای حفاظت و احیای آن انجام دهند.
ضرورت مدیریت منابع آب و توجه به تغییرات اقلیمی
کارشناس محیط زیست با اشاره به نقش عوامل طبیعی در وضعیت دریای خزر خاطرنشان میکند: بخشی از عوامل مؤثر، همچون میزان بارندگی و شرایط اقلیمی، خارج از اختیار انسان است. اگر بارندگیها مناسب باشد، بخشی از کاهش آب دریا میتواند جبران شود، اما تغییرات اقلیمی امروز در سراسر جهان وجود دارد و تنها مختص دریای خزر نیست.
سلامی تصریح میکند: رفتارهای انسانی، فعالیت صنایع و تغییرات ایجادشده در محیط نیز بر شرایط جوی و اقلیمی تأثیرگذار است و باید برای سازگاری با این تغییرات، اقدامات لازم انجام شود.
وی با اشاره به اهمیت مدیریت آب میگوید: تغییر کاربری اراضی، نحوه مدیریت آب و شکلگیری سیلابها همه بر این موضوع اثرگذارند. باید میان مدیریت آب به صورت سیلابی و ورود تدریجی و مستمر آب تفاوت قائل شد.
کارشناس محیط زیست ادامه میدهد: آبهای زیرزمینی نیز در حفظ تراز آبی نقش دارند. برای نمونه، تالابها تنها از طریق رودخانهها تغذیه نمیشوند و آبهای زیرزمینی نیز میتوانند آنها را تغذیه کنند و همین منابع زیرزمینی در حفظ تراز آب مؤثر هستند.
سلامی با اشاره به مجموعه عوامل مؤثر بر وضعیت دریای خزر میافزاید: باید همه اقداماتی که در زمینه مدیریت منابع آب، کاهش آلودگی، کنترل تغییر کاربری اراضی، حفاظت از آبهای زیرزمینی و همکاری کشورهای حاشیه خزر امکانپذیر است، در سطح کارشناسی و در قالب اقدامات مشترک دنبال شود تا بتوان از تشدید روند کاهش تراز آب و پیامدهای زیستمحیطی و اقتصادی آن جلوگیری کرد.
به گزارش ایمنا، دریای خزر امروز با یک بحران منفرد روبهرو نیست، بلکه مجموعهای از عوامل طبیعی، اقلیمی و انسانی کنار یکدیگر، زیستبوم این پهنه آبی و جوامع وابسته به آن را تحت فشار قرار داده است. کاهش تراز آب، پسروی سواحل، تغییر وضعیت تالابها، آلودگی ناشی از فاضلاب و پسماند، کاهش ذخایر آبزیان و تهدید گونههای ارزشمند، حلقههای بههمپیوسته زنجیرهای هستند که ادامه هر یک میتواند دیگری را تشدید کند.
آنچه از وضعیت سواحل گیلان میتوان دریافت، این است که پیامدهای این تغییرات دیگر تنها در گزارشهای علمی یا هشدارهای کارشناسی خلاصه نمیشود؛ صیادانی که برای رسیدن به عمق مناسب باید فاصله بیشتری را طی کنند، تالابهایی که از کاهش تراز آب تأثیر میپذیرند و سواحلی که با آلودگی و انباشت پسماند مواجهاند، بخشی از واقعیت امروز خزر را نشان میدهند.
با این حال، همه عوامل مؤثر بر وضعیت خزر خارج از اختیار انسان نیست. اگرچه تغییرات اقلیمی، میزان بارش، تبخیر و آورد رودخانهها در تراز آب نقش تعیینکننده دارند، اما کنترل فاضلاب و پسماند، حفاظت از تالابها و زیستگاهها، مدیریت منابع آب و آبهای زیرزمینی، جلوگیری از گسترش گونههای مهاجم و برنامهریزی برای سازگاری با پسروی آب، اقداماتی هستند که میتوان از هماکنون دنبال کرد.
خزر مرز سیاسی نمیشناسد و نمیتوان انتظار داشت اقدامات یک کشور بهتنهایی مشکلات آن را حل کند. حفاظت از این پهنه آبی به همکاری پنج کشور ساحلی و اجرای تعهدات مشترک زیستمحیطی نیاز دارد. هرچه تصمیمگیری و اقدام عملی به تأخیر بیفتد، هزینههای حفظ زیستبوم، اقتصاد دریامحور و معیشت جوامع ساحلی نیز بیشتر خواهد شد، از اینرو اکنون مسئله اصلی نه انتظار برای تغییر شرایط، بلکه مدیریت بحرانهای موجود، کاهش عوامل قابل کنترل و سازگاری هوشمندانه با تغییراتی است که خزر در حال تجربه آن است.
گزارش از محمدرضا رشیدی؛ خبرنگار ایمنا
نظر شما