به گزارش خبرگزاری ایمنا، امروزه شهر به بستری برای شکلگیری سبک زندگی، روابط اجتماعی، هویت، خلاقیت و تجربههای روزمره شهروندان تبدیل شده است؛ در چنین شرایطی تغییر نسلها بهطور مستقیم بر شیوه استفاده از فضاهای شهری اثر میگذارد و مدیریت شهری ناگزیر است خود را با نیازها و انتظارات گروههایی هماهنگ کند که تجربه متفاوتی از زندگی در شهر دارند.
در میان نسلهای جدید، نسل Z جایگاه ویژهای دارد؛ نسلی که بخش قابل توجهی از زندگی خود را در دورهای تجربه کرده است که فناوری، اینترنت و ارتباطات دیجیتال به بخش جداییناپذیر زندگی روزمره تبدیل شدهاند. همین تفاوت نسلی موجب شده است معیارهای این گروه برای انتخاب یک مقصد شهری، گذران اوقات فراغت، برقراری ارتباط اجتماعی و حتی تعریف یک تجربه مطلوب از شهر با نسلهای پیشین یکسان نباشد.
این تغییر فقط یک مسئله فرهنگی یا اجتماعی نیست، بلکه به یکی از موضوعات قابل توجه در برنامهریزی شهری تبدیل شده است. شهری که نتواند فضاهای عمومی خود را با تحولات سبک زندگی شهروندان هماهنگ کند، بهتدریج بخشی از ظرفیت خود برای ایجاد تعامل اجتماعی، افزایش نشاط و شکلدهی به حس تعلق نسلهای جدید را از دست خواهد داد.
تلاش برای پاسخ به نیاز نسل Z نباید بهمعنای کنار گذاشتن هویت و ساختارهای ارزشمند شهر یا تبدیل فضاهای عمومی به مکانهایی تنها بر پایه فناوری و جذابیتهای زودگذر باشد. در واقع مسئله اصلی این است که چگونه میتوان میان هویت شهر، نیازهای نسل جدید و تحولات فناوری تعادل ایجاد کرد؛ تعادلی که به شهر اجازه دهد هم ریشههای تاریخی و فرهنگی خود را حفظ کند و هم برای نسلی که نگاه متفاوتی به فضا، زمان، ارتباط و سرگرمی دارد، قابل زیست و جذاب باقی بماند.
فضاهای فرهنگی، پارکها، میدانها، مراکز تفریحی، کتابخانهها، مجموعههای ورزشی و دیگر فضاهای عمومی زمانی میتوانند در زندگی نسل جدید نقشآفرین باشند که تنها بهعنوان مکانهایی برای حضور فیزیکی تعریف نشوند. کیفیت این فضاها، شیوه برنامهریزی برای آنها، تنوع فعالیتها، دسترسی، امنیت، امکان تعامل و میزان انعطافپذیری آنها در برابر تغییرات اجتماعی، همه در شکلگیری تجربه شهروندان نقش دارند.
از این منظر، نسل Z میتواند آزمونی جدی برای مدیریت شهری باشد؛ آزمونی که نشان میدهد شهر تا چه اندازه توانایی شنیدن صدای نسل جدید و تبدیل تغییرات اجتماعی به سیاستها و برنامههای شهری را دارد. اگر شهروندان جوان احساس کنند فضاهای شهری با زندگی روزمره آنها بیگانه است، طبیعی است که بخشی از ارتباط خود را با این فضاها از دست بدهند و ترجیح دهند زمان، ارتباطات و فعالیتهای خود را در محیطهای دیگری دنبال کنند.
در مقابل، شهری که بتواند فضاهای عمومی را به محیطهایی پویا، چندکارکردی و متناسب با نیازهای متنوع شهروندان تبدیل کند، نهتنها امکان حضور بیشتر جوانان را فراهم میکند، بلکه فرصت شکلگیری ارتباطات اجتماعی، تجربههای مشترک و احساس تعلق به شهر را نیز افزایش میدهد.
این موضوع در شهری همچون اصفهان اهمیت بیشتری دارد؛ شهری که از یک سو میراث تاریخی و فرهنگی ارزشمندی دارد و از سوی دیگر با نسلی روبهرو است که تجربه زیست شهری خود را در فضای متفاوتی شکل داده و انتظارات تازهای از شهر دارد، بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا نسل Z به شهر و فضاهای شهری علاقه دارد یا خیر؛ پرسش مهمتر این است که شهر چگونه باید خود را با تغییرات نسلی تطبیق دهد، بدون آنکه هویت و کیفیت واقعی فضاهای شهری را قربانی جذابیتهای مقطعی کند؟ پاسخ به این پرسش میتواند مسیر تازهای برای بازنگری در طراحی، مدیریت و برنامهریزی فضاهای فرهنگی و تفریحی شهرها ایجاد کند؛ مسیری که در آن، شناخت نسل جدید نه یک موضوع فرعی، بلکه بخشی از آیندهنگری مدیریت شهری است.
اصفهان نیز در چنین نقطهای قرار دارد؛ شهری که برای حفظ پویایی خود در دهههای آینده، نیازمند آن است که نسبت میان فضاهای شهری و نسلهای جدید را دوباره بررسی کند و ببیند آیا آنچه امروز در شهر ساخته و مدیریت میشود، میتواند پاسخگوی شیوه زندگی فردای شهروندان باشد یا خیر.
اصفهان آینده باید پیوندی میان هویت تاریخی، فناوری و نسل جدید باشد
مصطفی نباتینژاد، رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان به خبرنگار ایمنا میگوید: نسل Z بخش قابل توجهی از ارتباط خود با شهر را در فضای دیجیتال تجربه میکند و این تغییر الگوی زیست، موضوعی نیست که مدیریت شهری بتواند آن را نادیده بگیرد. امروز تصویر افراد از یک شهر تنها از طریق حضور فیزیکی شکل نمیگیرد و آنچه در فضای مجازی میبینند، در انتخاب و تجربه آنها از محیط شهری نیز اثرگذار است.
وی ادامه میدهد: برای نسل جدید، انتخاب یک کافه، مقصد گردشگری، برنامه فرهنگی یا حتی یک فضای عمومی ممکن است از یک محتوای منتشرشده در شبکههای اجتماعی آغاز شود. به همین دلیل، فضای مجازی دیگر محیطی جدا از زندگی شهری نیست و بخشی از تجربه روزمره شهروندان بهویژه جوانان را تشکیل میدهد؛ موضوعی که برای اصفهان با برخورداری از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، گردشگری و فضاهای عمومی متنوع، اهمیت دوچندانی دارد.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان تصریح میکند: توجه به این واقعیت بهمعنای آن نیست که مدیریت شهری باید تنها بهدنبال ایجاد فضاهایی باشد که در شبکههای اجتماعی جذاب به نظر برسند. آنچه در اولویت قرار دارد، کیفیت واقعی فضا، هویت شهری، امنیت، دسترسی مناسب و ایجاد تجربهای مطلوب برای شهروند است.
نباتینژاد میافزاید: اگر یک فضای شهری از نظر طراحی و عملکرد کیفیت لازم را داشته باشد، قابلیت بازنمایی و دیدهشدن آن در شبکههای اجتماعی نیز میتواند به فرصت تبدیل شود. به عبارت دیگر، جذابیت بصری و امکان دیدهشدن در فضای مجازی میتواند یکی از ویژگیهای فضای شهری باشد، اما نباید به معیار اصلی برای ارزیابی کیفیت آن تبدیل شود.
وی با اشاره به ظرفیتهای فناوری در مدیریت شهری میگوید: فناوری تنها ابزاری برای ارائه خدمات غیرحضوری و هوشمندسازی فرایندها نیست، بلکه میتواند به مدیریت شهری کمک کند تا شناخت دقیقتری از علایق، نیازها و الگوهای رفتاری شهروندان بهدست آورد.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه میدهد: در اصفهان میتوان با استفاده صحیح و مسئولانه از دادههای رفتاری و اطلاعات موجود در فضای مجازی، شناخت بهتری از نیازهای نسل جوان به دست آورد و از این شناخت برای برنامهریزی رویدادهای فرهنگی و اجتماعی، انتخاب موضوعات مورد علاقه شهروندان و حتی نحوه طراحی و بهرهبرداری از فضاهای شهری استفاده کرد.
وی تأکید میکند: استفاده از این ظرفیت باید با رعایت حریم خصوصی، اصول اخلاقی و چارچوبهای مشخص باشد، چراکه هدف از بهرهگیری از فناوری، شناخت بهتر شهروند و بهبود خدمات است، نه ورود به حریم شخصی افراد.
برای جذب نسل Z نباید فقط به دنبال ترندهای فضای مجازی باشیم
نباتینژاد خاطرنشان میکند: ارتباط مدیریت شهری با نسل Z نباید تنها به دنبال کردن ترندهای فضای مجازی یا تلاش برای تولید محتوای جذاب محدود شود. موضوع اساسیتر این است که نسل جدید را بشناسیم، به دغدغههای آن گوش دهیم و برای مشارکت واقعی آن در تصمیمها و برنامههای شهری مسیر ایجاد کنیم.
وی اضافه میکند: زمانی که یک جوان اصفهانی احساس کند شهر او را میبیند، نظرش برای مدیریت شهری اهمیت دارد و میتواند در شکلگیری فضاها، رویدادها و برنامههای شهری نقش داشته باشد، احساس تعلقش به شهر افزایش پیدا میکند و این موضوع در نهایت میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی نیز منجر شود.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان میگوید: مشارکت نسل جدید نباید تنها در قالب نظرسنجیهای مقطعی تعریف شود، بلکه لازم است سازوکارهایی ایجاد شود که جوانان بتوانند ایدههای خود را ارائه دهند، درباره پروژهها و برنامهها اظهار نظر کنند و حتی در برخی مراحل اجرای طرحهای شهری حضور داشته باشند.
نباتینژاد درباره تصویری که از آینده اصفهان دارد، اظهار میکند: اصفهان آینده باید بتواند میان میراث تاریخی و فرهنگی خود، تجربه واقعی شهروندان، فناوریهای نوین و حضور فعال نسل جدید تعادل ایجاد کند. قرار نیست فناوری جایگزین شهر واقعی شود، بلکه باید ابزاری برای شناخت بهتر شهر و ساختن آیندهای متناسب با نیازهای شهروندان باشد.
وی تأکید میکند: فناوری میتواند کمک کند اصفهان ظرفیتهای خود را بهتر معرفی کند، تجربه شهروندان را بهتر بشناسد و روایت دقیقتری از هویت شهر ارائه دهد، اما در نهایت آنچه یک شهر را برای نسلهای آینده جذاب میکند، کیفیت واقعی زندگی، امکان مشارکت، احساس تعلق و وجود فضاهایی است که شهروند بتواند در آنها تجربهای معنادار داشته باشد.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان میگوید: فناوری و نسل Z میتوانند دو مؤلفه مهم در مسیر ساختن اصفهان آینده باشند، به شرط آنکه فناوری در خدمت انسان و شهر قرار گیرد و نسل جدید نیز از یک مخاطب صرف به یک شریک واقعی در فرایند ساخت و اداره شهر تبدیل شود.
نسل Z نباید فقط مخاطب شهر باشد، باید در طراحی آن نقش داشته باشد
رضاعلی نوروزی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با اشاره به میزان هماهنگی فضاهای فرهنگی و تفریحی اصفهان با ویژگیها و سبک زندگی نسل Z به خبرنگار ایمنا میگوید: فضاهای فرهنگی و تفریحی اصفهان هنوز تا حد زیادی با الگوی نسلی گذشته طراحی و مدیریت میشوند، در حالی که سبک زندگی و انتظارات نسل Z تغییرات جدی پیدا کرده است، البته اصفهان از نظر برخورداری از ظرفیتهای فرهنگی، تاریخی، هنری و طبیعی، شهری غنی محسوب میشود، اما برخورداری از فضا بهتنهایی بهمعنای توانایی جذب نسل جدید نیست.
وی میافزاید: نسل Z بهطور معمول تنها به دنبال «مکانی برای حضور» نیست، بلکه به دنبال تجربه، ارتباط، انتخاب، مشارکت و حتی خلق محتواست، بنابراین فرهنگسرا یا پارکی که تنها خدمات را به شکل سنتی ارائه کند، تنها نمیتواند برای این نسل جذاب باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح میکند: باید از مفهوم «فضای فرهنگی» به سمت «تجربه فرهنگی» حرکت کنیم، برای مثال، یک فرهنگسرا میتواند همزمان محل آموزش، گفتوگو، تولید هنری، بازی، فناوری، موسیقی، کار گروهی و فعالیت اجتماعی باشد و چنین ترکیبی میتواند زمینه حضور مستمر جوانان را فراهم کند.
نوروزی ادامه میدهد: در این میان نباید تصور کنیم برای جذب نسل Z لازم است همه فضاهای شهری را بهطور کامل دیجیتال کنیم؛ اتفاقاً یکی از نیازهای جدی نسل جدید، ارتباط انسانی و تجربه واقعی است و فناوری باید در خدمت تعامل انسانی قرار گیرد، نه اینکه جایگزین آن شود.
وی خاطرنشان میکند: بنابراین تغییر ضروری برای هماهنگ شدن فضاهای شهری اصفهان با نسل Z، بیش از آنکه تنها تغییر کالبدی باشد، به تغییر در فلسفه طراحی، برنامهریزی و مدیریت فضاهای فرهنگی و تفریحی بازمیگردد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با اشاره به این پرسش که چگونه میتوان فضاهای سنتی موجود را برای نسل Z جذابتر کرد، میگوید: نخستین اقدام این است که فرهنگسرا، پارک یا مرکز تفریحی از یک فضای تنها «ارائهدهنده خدمت» به یک «محیط تجربه و مشارکت» تبدیل شود.
نوروزی میافزاید: نسل جدید باید در این فضاها امکان انتخاب داشته باشد، یعنی بتواند خودش تصمیم بگیرد چه فعالیتی انجام دهد، با چه افرادی تعامل کند و حتی در تولید و اجرای برنامهها نقش داشته باشد. این تغییر، مخاطب را از یک دریافتکننده منفعل خدمات به یک کنشگر فعال در فضای شهری تبدیل میکند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح میکند: فرهنگسراهای آینده میتوانند فضاهایی همچون اتاقهای گفتوگو، استودیوهای تولید محتوای دیجیتال، کارگاههای خلاقیت و هنر، فضاهای بازی و یادگیری، کتابخانههای تعاملی، فضاهای کار گروهی، کافههای فرهنگی و فضاهای اجرای هنری داشته باشند؛ مجموعهای از کارکردها که میتواند پاسخگوی بخشی از نیازهای متنوع نسل جدید باشد.
نوروزی ادامه میدهد: در پارکها نیز باید از نگاه تنها «فضای سبز و استراحت» عبور کنیم و به سمت پارکهای اجتماعی و تجربهمحور حرکت کنیم، یعنی فضاهایی برای ورزش، بازی، گفتوگو، رویداد، هنر، یادگیری و فعالیتهای گروهی ایجاد شود تا پارک به یک مقصد اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود.
وی خاطرنشان میکند: انعطافپذیری نیز اهمیت زیادی دارد؛ یک فضای شهری نباید صبح فقط یک کارکرد داشته باشد، عصر کارکرد دیگری پیدا کند و شب بدون استفاده باقی بماند. میتوان یک فضا را در ساعات مختلف روز و روزهای مختلف هفته برای فعالیتهای متنوع آماده کرد و از این طریق بهرهوری فضاهای موجود را افزایش داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با تأکید بر اینکه مسئله شهر فقط کمبود فضای فرهنگی و تفریحی نیست، میگوید: حتی یک فضای کوچک محلی اگر بهدرستی طراحی و برنامهریزی شود، میتواند از یک مجموعه بزرگ اما بدون برنامه جذابتر باشد.
وی میافزاید: مسئله اصلی شهر اصفهان فقط «کمبود فضا» نیست؛ بلکه کمبود ایده، برنامه و محتوای مناسب برای فعال کردن فضاهای موجود نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. ممکن است یک مجموعه از نظر کالبدی امکانات مناسبی داشته باشد، اما اگر برنامهای برای حضور و مشارکت نسل جدید در آن وجود نداشته باشد، نمیتواند به یک فضای زنده و پویا تبدیل شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح میکند: مدیریت شهری باید در کنار توسعه کالبدی، به برنامهریزی برای نحوه استفاده از فضاها نیز توجه کند؛ چراکه کیفیت تجربهای که شهروند در یک فضا به دست میآورد، به اندازه کیفیت خود فضا اهمیت دارد.
نوروزی ادامه میدهد: اگر قرار است فضاهای فرهنگی و تفریحی اصفهان برای نسل Z جذاب باشند، باید میان طراحی فضا، نوع فعالیتها، زمان استفاده، امکان مشارکت و نیازهای واقعی جوانان ارتباط برقرار شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با اشاره به نقش مستقیم نسل Z در طراحی فضاهای فرهنگی و تفریحی اظهار میکند: اگر میخواهیم فضاهای شهری متناسب با نسل Z ایجاد کنیم، باید این اصل را بپذیریم که نسل Z نباید فقط مخاطب برنامهریزی شهری باشد، بلکه باید یکی از بازیگران این فرایند نیز باشد.
وی میافزاید: گاهی متخصصان و مدیران درباره اینکه جوانان چه میخواهند تصمیم میگیرند، بدون اینکه واقعاً از خود جوانان سوال کنند؛ در حالی که این رویکرد در دنیای امروز دیگر کافی نیست و طراحی فضاهای شهری باید با مشارکت گروههای هدف انجام شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح میکند: در طراحی فضاهای فرهنگی و تفریحی متناسب با نسل Z، فضاهای خلاق و تولیدمحور همچون استودیوهای هنر، موسیقی، فیلم و تولید محتوای دیجیتال، فضاهای گفتوگو و تعامل اجتماعی، فضاهای یادگیری غیررسمی، فضاهای ورزشی و تفریحی انعطافپذیر و رویدادهای فرهنگی و هنری جوانمحور باید مورد توجه قرار گیرد.
نوروزی ادامه میدهد: در چنین فضاهایی جوانان نباید تنها تماشاگر باشند، بلکه باید امکان برگزاری، تولید و مدیریت بخشی از رویدادها را نیز داشته باشند، چراکه مشارکت واقعی زمانی اتفاق میافتد که شهروند احساس کند در شکلگیری برنامه و محیط پیرامون خود سهم دارد.
«طراحی با مردم» جایگزین «طراحی برای مردم» شود
وی خاطرنشان میکند: یکی از مهمترین موضوعات، ایجاد سازوکارهای واقعی برای مشارکت جوانان است؛ میتوان «آزمایشگاه ایدههای شهری جوانان»، شورای مشورتی نسل Z یا پلتفرمهای دیجیتال مشارکت جوانان ایجاد کرد تا ایدههای آنها بهصورت مستقیم وارد فرایند سیاستگذاری و طراحی شهری شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان میگوید: حتی میتوان پیش از اجرای یک پروژه، نمونه اولیه یا نسخه آزمایشی آن را با مشارکت جوانان اجرا کرد و سپس بر اساس بازخورد آنان، پروژه را توسعه داد یا اصلاح کرد. این شیوه کمک میکند تصمیمگیری از حالت یکطرفه خارج شود و تجربه واقعی کاربران در طراحی نهایی اثرگذار باشد.
وی میافزاید: در این مدل، مدیریت شهری از «طراحی برای مردم» به سمت «طراحی با مردم» حرکت میکند؛ یعنی جوانان نهتنها دریافتکننده خدمات شهری، بلکه بخشی از فرایند تولید و شکلدهی به فضای شهری خواهند بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح میکند: فضاهای فرهنگی و تفریحی مورد نیاز نسل Z باید در کنار جذابیت، امن، در دسترس، زیبا و قابل استفاده در ساعات مختلف روز باشند و بتوانند همزمان نیازهای اجتماعی، فرهنگی، تفریحی و خلاقانه جوانان را پاسخ دهند.
نوروزی ادامه میدهد: نباید در مسیر جذب نسل جدید، فناوری را هدف نهایی بدانیم؛ فناوری زمانی ارزشمند است که به تعامل، دسترسی، خلاقیت و تجربه بهتر شهروند کمک کند. آنچه اهمیت دارد، ایجاد محیطی است که جوان بتواند در آن حضور داشته باشد، ارتباط برقرار کند، یاد بگیرد، تولید کند و احساس تعلق داشته باشد.
وی خاطرنشان میکند: اگر بخواهیم همه این بحث را در یک جمله خلاصه کنیم، اصفهان برای جذب نسل Z فقط به فضاهای بیشتر نیاز ندارد، بلکه به فضاهای هوشمندتر، مشارکتپذیرتر، خلاقتر و انسانیتر نیاز دارد.
آینده شهر را نمیتوان بدون نسل Z ساخت
به گزارش ایمنا، نسل Z را نمیتوان تنها یکی از گروههای سنی مخاطب شهر دانست؛ این نسل بخشی از آینده شهر را نمایندگی میکند و نوع روبهرو شدن مدیریت شهری با نیازها و نگاه آن، میتواند بر کیفیت زیست اجتماعی سالهای پیشرو اثر بگذارد. مسئله نیز تنها فراهم کردن چند فضای جدید یا افزودن امکانات تازه نیست، بلکه ایجاد محیطی است که جوانان در آن احساس کنند شهر با زبان زندگی امروز آنان بیگانه نیست.
اگر فضاهای شهری بتوانند میان آرامش، هیجان، خلاقیت، ارتباط اجتماعی و فرصت تجربه تعادل برقرار کنند، حضور جوانان در شهر از یک استفاده مقطعی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میشود. در این میان، موفقیت یک فضای شهری را نمیتوان تنها با تعداد مراجعهکنندگان یا میزان سرمایهگذاری سنجید؛ میزان ماندگاری، تعامل، خاطرهای که ایجاد میکند و احساسی که از تعلق به شهر در فرد شکل میدهد نیز بخشی از ارزش واقعی آن است.
آینده شهرها در نهایت با ساختمانهای بلندتر یا فناوریهای پیچیدهتر تعریف نمیشود؛ شهری موفقتر خواهد بود که بتواند میان انسان، فضا و تغییرات اجتماعی ارتباطی پایدار ایجاد کند. از این منظر، توجه به نسل Z فرصتی برای بازاندیشی در شیوه ساختن و اداره شهر است؛ فرصتی برای اینکه فضاهای شهری نه فقط برای عبور و حضور، بلکه برای زندگی، تجربه و شکلگیری ارتباط میان انسانها طراحی شوند.
نظر شما