به گزارش خبرگزاری ایمنا از چهارمحالوبختیاری، فرش ایرانی تنها یک دستبافته نیست؛ تابلویی زنده از فرهنگ، هنر و هویت مردمانی است که قرنها زندگی، باورها و زیباییشناسی خود را در تار و پود آن نقش زدهاند. از دل کوچراههای عشایری تا خانههای روستایی و کارگاههای شهری، دارهای قالی روایتگر داستانهایی هستند که نسل به نسل منتقل شده و به یکی از شناختهشدهترین نمادهای هنر ایرانی در جهان تبدیل شدهاند.
در میان مناطق مختلف کشور، چهارمحالوبختیاری جایگاهی ویژه در هنر قالیبافی دارد. فرشهای بختیاری با نقشهای الهامگرفته از طبیعت، رنگهای زنده و بافتی استوار، سالهاست در بازارهای داخلی و خارجی شناخته شدهاند و در بسیاری از خانهها، موزهها و مجموعههای هنری جهان جای گرفتهاند. این دستبافتهها تنها یک محصول هنری نیستند؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی و شیوه زندگی مردمان این سرزمین به شمار میروند.
با این حال، پشت نقشهای چشمنواز و رنگهای گرم فرشهای بختیاری، واقعیتی دیگر نیز وجود دارد. بسیاری از بافندگان امروز با چالشهایی همچون افزایش هزینه مواد اولیه، درآمد اندک، مشکلات بیمهای و کاهش بازارهای فروش روبهرو هستند. از سوی دیگر محدودیتهای صادراتی، حضور کشورهای رقیب در بازارهای جهانی و کاهش استقبال نسل جوان از حرفه قالیبافی، آینده این هنر-صنعت را با دغدغههایی جدی روبهرو کرده است.
روز ملی فرش، فرصتی برای توجه دوباره به این میراث ارزشمند است؛ میراثی که در کنار ارزشهای فرهنگی، نقشی مهم در اقتصاد و اشتغال مناطق مختلف کشور ایفا میکند. فرش دستباف چهارمحالوبختیاری نیز با وجود ظرفیتهای فراوان در تولید و صادرات، امروز نیازمند حمایت، برنامهریزی و احیای بازارهای خود است تا همچنان بتواند جایگاه تاریخی و هنری خود را حفظ کند و تار و پود آن همچنان روایتگر فرهنگ و هنر ایران باقی بماند.
افزایش هزینهها، دغدغه همیشگی بافندگان
پشت نقشهای رنگارنگ و اصیل فرشهای بختیاری، دغدغههایی نهفته است که سالهاست زندگی بافندگان را تحت تأثیر قرار داده است.
آرزو چالش، یکی از بافندگان فرش دستباف چهارمحالوبختیاری، به خبرنگار ایمنا میگوید: قالیبافی برای بسیاری از زنان روستایی و عشایری استان تنها یک هنر نیست، بلکه بخشی از معیشت خانوادهها را تأمین میکند، با این حال افزایش هزینههای تولید ادامه فعالیت را برای بسیاری از بافندگان دشوار کرده است.
وی با اشاره به رشد قیمت مواد اولیه میافزاید: تهیه نخ، پشم و رنگ نسبت به سالهای گذشته هزینه بیشتری دارد و این در حالی است که دستمزد بافندگان متناسب با افزایش هزینهها رشد نکرده است. گاهی بافت یک فرش ماهها زمان میبرد، اما درآمد حاصل از فروش آن پاسخگوی زحمات صرف شده نیست.
این بافنده فرش دستباف، بیمه را یکی از مهمترین مطالبات فعالان این حوزه عنوان میکند و ادامه میدهد: بسیاری از بافندگان سالها پشت دار قالی فعالیت میکنند و به مرور با مشکلات جسمی مختلفی روبهرو میشوند، اما هنوز همه فعالان این حوزه از پوشش بیمهای مناسب برخوردار نیستند.
چالش با بیان اینکه فرش بختیاری از شناختهشدهترین فرشهای کشور به شمار میرود، تصریح میکند: کیفیت بالا، اصالت طرحها و استفاده از نقشهای برگرفته از طبیعت و فرهنگ بومی موجب شده است این فرشها همواره جایگاه ویژهای در بازار داشته باشند، اما نبود بازار فروش مناسب و حضور واسطهها موجب شده سود اصلی به دست تولیدکنندگان نرسد.
وی کاهش استقبال نسل جوان از حرفه قالیبافی را از دیگر نگرانیهای موجود دانست و خاطرنشان میکند: زمانی که درآمد این حرفه با میزان زحمت و زمان صرف شده تناسب نداشته باشد، طبیعی است که جوانان تمایل کمتری برای ورود به این عرصه داشته باشند.
این بافنده معتقد است حمایت از تولیدکنندگان، توسعه بازارهای فروش، تقویت صادرات و رفع مشکلات بیمهای میتواند به حفظ و تداوم هنر فرش دستباف کمک کند؛ هنری که نه تنها بخشی از اقتصاد استان، بلکه بخشی از هویت فرهنگی چهارمحالوبختیاری به شمار میرود.
صادرات؛ حلقه مفقوده رونق فرش دستباف
دغدغههای بافندگان تنها به کارگاههای کوچک و دارهای قالی محدود نمیشود و فعالان حوزه تولید و صادرات نیز از مشکلات ساختاری این صنعت سخن میگویند؛ مشکلاتی که از مرحله تولید تا عرضه در بازارهای داخلی و خارجی را تحت تأثیر قرار داده است.
مازیار کبیری چالشتری، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چهارمحالوبختیاری با اشاره به جایگاه فرش استان به خبرنگار ایمنا میگوید: چهارمحالوبختیاری از مهمترین مناطق قالیبافی کشور به شمار میرود و دستبافتههای نفیس آن از دیرباز زینتبخش کاخها، موزهها و مجموعههای خصوصی در نقاط مختلف جهان بوده است.
وی میافزاید: شهرت فرش چهارمحالوبختیاری ریشه در ویژگیهای منحصربهفرد آن دارد؛ از جمله بهرهگیری از طرحها و نقوش اصیل، استفاده از مواد اولیه مرغوب، رنگرزی گیاهی با رنگهای زنده و کیفیت بالای بافت که موجب شده این دستبافتهها به عنوان یکی از نمادهای شاخص هنر و فرهنگ ایرانی در بازارهای داخلی و خارجی شناخته شوند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چهارمحالوبختیاری با بیان اینکه این صنعت طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده است، تصریح میکند: از دست رفتن بخشی از بازارهای صادراتی، کاهش سهم فرش ایران در بازارهای جهانی، افزایش تولید در کشورهای رقیب و محدودیتهای ناشی از تحریمها و مشکلات نقل و انتقالات مالی از جمله مهمترین موانع پیش روی فعالان این حوزه است.
کبیری چالشتری ادامه میدهد: در بخش تولید نیز افزایش قیمت مواد اولیه از جمله پشم، پنبه و مواد رنگزای مورد استفاده در فرایند رنگرزی، هزینههای تولید را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. از سوی دیگر کاهش قدرت خرید خانوارها و کوچکتر شدن سبد مصرفی مردم، بازار داخلی فرش دستباف را نیز تحت تأثیر قرار داده و تقاضا برای این محصول را کاهش داده است.
وی یکی دیگر از نگرانیهای جدی این صنعت را کاهش تعداد بافندگان و خروج تدریجی نیروهای متخصص از چرخه تولید میداند و میگوید: درآمد پایین، نبود امنیت شغلی، مشکلات بیمهای و کاهش استقبال نسل جوان از حرفه قالیبافی، آینده این هنر-صنعت را با چالش روبهرو کرده است.
رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چهارمحالوبختیاری با تأکید بر اینکه موضوع بیمه همچنان یکی از مهمترین مطالبات جامعه فرش دستباف است، خاطرنشان میکند: محدود بودن پوشش بیمهای و نبود حمایتهای پایدار اجتماعی، دغدغهای جدی برای بافندگان و فعالان این حوزه به شمار میرود.
کبیری چالشتری اظهار میکند: انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف استان از زمان تأسیس با تشکیل شش کمیته تخصصی، شناسایی مشکلات این حوزه را در دستور کار قرار داده و با همکاری دستگاههای اجرایی استان اقدامات متعددی را در راستای رفع موانع تولید، تجارت و صادرات فرش دستباف انجام داده است.
وی میافزاید: یکی از مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر، فراهم شدن امکان صادرات فرش دستباف از طریق گمرک چهارمحالوبختیاری بوده است که با همکاری انجمن و مسئولان گمرک استان محقق شد و اکنون این ظرفیت به صورت عملیاتی در اختیار صادرکنندگان قرار دارد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چهارمحالوبختیاری با اشاره به مشکلات موجود در مسیر صادرات میگوید: موضوع تعهدات ارزی، مشکلات انتقال و بازگشت ارز حاصل از صادرات و همچنین تحولات منطقهای اخیر که ارتباط با بازارهای کشورهای حوزه خلیج فارس را تحت تأثیر قرار داده، از مهمترین موانع پیش روی صادرکنندگان محسوب میشود.
وی ادامه میدهد: کشورهای حوزه خلیج فارس در سالهای گذشته نقش مهمی به عنوان بازار مقصد یا مسیر واسطه صادرات فرش ایرانی ایفا میکردند و کاهش دسترسی به این بازارها، مشکلات صادرات فرش دستباف را دوچندان کرده است.
کبیری چالشتری معتقد است حفظ این میراث ارزشمند فرهنگی و اقتصادی نیازمند حمایت جدی دولت، تسهیل فرایندهای صادراتی، رفع موانع بیمهای، تأمین سرمایه در گردش تولیدکنندگان و اجرای برنامههای مؤثر برای توسعه بازارهای داخلی و خارجی است؛ چرا که فرش دستباف تنها یک کالای تجاری نیست، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و هنر ایرانزمین به شمار میرود.
فرش بختیاری؛ میراثی جهانی با ظرفیتهای مغفول
در کنار دغدغههای تولیدکنندگان و صادرکنندگان، متولیان حوزه فرش نیز بر ظرفیتهای قابل توجه این هنر-صنعت در چهارمحالوبختیاری تأکید دارند؛ ظرفیتی که در صورت رفع موانع موجود میتواند سهم مهمی در اشتغال و رونق اقتصادی استان داشته باشد.
علیرضا شیخی، رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت چهارمحالوبختیاری به خبرنگار ایمنا میگوید: فرش دستباف استان در سبکهای مختلفی همچون بختیاری، یلمه، گبه و نائینی تولید میشود که هر یک دارای ویژگیها و بازار خاص خود هستند.
وی با اشاره به جایگاه فرش بختیاری میافزاید: خاستگاه این سبک در مناطقی همچون چالشتر، سامان، بن، لاران، بخشهایی از فارسان، فرخشهر و کیار است و این فرش نهتنها در ایران بلکه در بازارهای جهانی نیز با نام «بختیاری» شناخته میشود. فرش بختیاری به نام چهارمحالوبختیاری در سطح بینالمللی به ثبت رسیده و یکی از شناختهشدهترین دستبافتههای کشور به شمار میرود.
شیخی ادامه میدهد: فرش یلمه بیشتر در شهرستان بروجن بافته میشود و پیگیریهایی برای ثبت ملی و بینالمللی آن در حال انجام است. همچنین گبه در شهرستانهای لردگان و اردل رواج بیشتری دارد و به دلیل استفاده از پشم طبیعی و رنگهای گیاهی، از محصولات مورد توجه بازار به شمار میرود.
رئیس اداره فرش سازمان صمت چهارمحالوبختیاری با بیان اینکه حدود ۳۵ هزار بافنده آموزشدیده در استان وجود دارد، میگوید: در حال حاضر حدود ۱۲ هزار نفر به صورت فعال در حوزه فرش دستباف فعالیت میکنند که کمتر از نیمی از آنها از پوشش بیمه قالیبافی برخوردار هستند.
وی ظرفیت بالقوه تولید فرش دستباف استان را سالانه ۱۴۰ هزار متر مربع عنوان و تصریح میکند: اکنون حدود ۵۰ هزار متر مربع فرش در سال تولید میشود و بخش قابل توجهی از ظرفیت استان به دلیل مشکلات اقتصادی و محدودیتهای بازار بلااستفاده مانده است.
شیخی با اشاره به اینکه حدود ۸۰ درصد تولیدات فرش استان قابلیت صادرات دارد، خاطرنشان میکند: در سالهای گذشته کشورهایی همچون آلمان، آمریکا، ژاپن و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس از مهمترین بازارهای فرش دستباف چهارمحالوبختیاری بودند، اما محدودیتهای تجاری و مشکلات صادراتی موجب کاهش حضور فرش ایرانی در این بازارها شده است.
وی گرانی مواد اولیه را یکی از مهمترین چالشهای این صنعت دانسته و میافزاید: افزایش قیمت پشم، رنگهای طبیعی و شیمیایی و سایر نهادههای تولید، هزینه تمامشده فرش را افزایش داده و توان رقابت تولیدکنندگان ایرانی را در برابر کشورهای رقیب کاهش داده است.
رئیس اداره فرش سازمان صمت چهارمحالوبختیاری تأکید میکند: احیای بازارهای صادراتی، توسعه حمایتهای بیمهای و مالی و بازگشت فرش ایرانی به جایگاه گذشته خود میتواند زمینه رونق دوباره این هنر-صنعت و بهبود وضعیت معیشتی بافندگان را فراهم کند.
به گزارش ایمنا، فرش دستباف چهارمحالوبختیاری امروز همچنان یکی از ارزشمندترین نمادهای فرهنگی و هنری استان به شمار میرود؛ میراثی که حفظ آن تنها با حمایت از بافندگان، تولیدکنندگان و صادرکنندگان ممکن خواهد بود. اگرچه چالشهای اقتصادی و صادراتی سایه خود را بر این هنر اصیل گسترانده است، اما ظرفیتهای موجود نشان میدهد که با برنامهریزی، حمایت و توسعه بازارها، میتوان بار دیگر فرش بختیاری را به جایگاه شایسته خود در بازارهای جهانی بازگرداند.
نظر شما