به گزارش خبرگزاری ایمنا، روز شوراها، فقط یک روز در تقویم نیست، روزی است که یادآوری میکند مدیریت یک شهر، تنها با بخشنامه و بودجه و پروژه نمیچرخد، بلکه با حضور مردمی میچرخد که پای صندوق رأی آمدند، به نمایندگانشان اعتماد کردند و سرنوشت محله و شهر خودشان را به دستشان سپردند.
شوراهای اسلامی شهر و روستا، یکی از برجستهترین دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران هستند. نهادی که در قانون اساسی ریشه دارد و فلسفه وجودی آن، تحقق «مردمسالاری دینی» در سطوح محلی است؛ جایی که مردم نه فقط در انتخابات، بلکه در تصمیمگیری، نظارت و اجرا نیز سهیم میشوند و شوراها قرار است صدای بیصدایان و چشم بینای مدیران و پل ارتباطی میان حاکمیت و جامعه باشند.
اصفهان با پیشینه تاریخی و تمدنی، همیشه نشان داده که مردمش پای کار هستند و شورای اسلامی شهر اصفهان نیز در طول این سالها، کوشیده است تا نقش خود را بهعنوان «پارلمان محلی» بهدرستی ایفا کند؛ گاهی با تصمیمهایی که چهره شهر را دگرگون کرده و گاهی با نظارتهایی که مانع اشتباهات بزرگ شده است و همیشه با تلاشی خاموش برای اینکه شهر به جایگاه واقعی خود برسد.
واقعیت این است که میان «شورا در قانون» و «شورا در عمل» فاصلهای عمیق وجود دارد، فاصلهای که گاهی به درهای بیبازگشت تشبیه میشود. شوراها در سند بالادستی، پارلمان محلی هستند، اما در میدان عمل، گاهی تا مرز یک نهاد تشریفاتی عقب مینشینند.
از یک طرف شوراها میگویند «ما نماینده مردم هستیم»، از طرف دیگر، بسیاری از تصمیمهای کلان شهری بدون حضور مؤثر آنها گرفته میشود و از آن سختتر، گاهی خود شورا هم نمیداند با این همه ظرفیت قانونی، مالی و انسانی، چطور باید «صدای مردم» باشد؛ نه «صدای حاکمیت» یا «صدای مدیران».
آنچه در ادامه میخوانید حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با مجید نادرالاصلی، رئیس کمیسیون ویژه آب و مناطق کمبرخوردار شورای اسلامی شهر اصفهان است.
شورا تمام ۳۶۵ روز سال میان مردم حضور دارد / از شبهای قدر تا محلههای کمبرخوردار
ایمنا: هر سال نهم اردیبهشت را بهعنوان روز شوراها گرامی میداریم؛ از شوراها تجلیل میشود، از نقش مردم در مدیریت شهری میگوییم. اما سوال اینجاست: غیر از این روز، در ۳۶۴ روز دیگر سال، مردم چقدر حضور شورا را در محلهها و زندگی خودشان حس میکنند؟ اگر یک شهروند عادی بپرسد، روز شوراها چه فرقی با روزهای دیگر سال برای من دارد؟»، چه پاسخی به او میدهید؟
نادرالاصلی: در روابطم با مردم، عنصری هستم که در حوزه اجرایی زیاد بودهام و در نگاه مردم ، مردمدار بودنم بهخوبی قابل قبول است. شورا در این دوره با توجه به شناختی که از گذشته داریم، ارتباط خوبی با مردم خوب داشته است.
این ارتباط خوب در محافل گوناگون چه تخصصی، چه فردی و اجتماعی و در محلههایی که مراسم یا مناسبتهایی در آنها برگزار میشود، مشهود بوده است. ما بهعنوان شورا تمام ۳۶۵ روز سال، هر گاه فرصتی ایجاد میشد و هرگاه شرایطی بود برای حضورمان، نمونه آن همین شبهای قدر با حضور مردم در خیابانها است.
همیشه باید ببینیم چه کسانی در خانه نشستند و چه کسانی میان مردم هستند. من میبینم دوستانم با مناعت طبع و حوصله مینشینند، گوش میکنند و حرف مردم را میشنوند. این نکته در تمام ۳۶۵ روز به اقتضای زمان، مکان و موضوع وجود داشته است و شورا در میدان پیگیری و نظارت حضور دارد.
ایمنا: سال جاری روز شوراها در شرایطی برگزار میشود که انتخابات شوراها به دلیل جنگ رمضان به تعویق افتاده است. بهعنوان یک عضو شورا، این تعویق را فرصت میدانید یا تهدید؟ شورای ششم چه استفادهای از این زمان اضافه خواهد کرد؟
نادرالاصلی: من تمدید زمان شورا را یک فرصت برای خودم نمی دانم و به آن اعتقادی نداشتم؛ هر چند از خرداد سال گذشته که باید انتخابات شوراها برگزار میشد، جنگ دوازدهروزه اتفاق افتاد و در عمل شرایطی برای برگزاری انتخابات وجود نداشت. پس از آن تا داستان اغتشاشات دی ۱۴۰۴ و تا جنگ رمضان شرایط کشور با بحرانهای متوالی روبهرو شده است. در حال حاضر نیز شرایط برای برگزاری انتخابات میسر نیست.
به عبارت دیگر، جبر زمانه موجب شده است که انتخابات برگزار نشود و این سلیقه فلان شخص یا فلان جناح نبوده است؛ این نکته مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد، اما سوال اینجاست که آیا میتوان از این شرایط بهعنوان فرصت استفاده کرد؟ باید از همه شرایط و از دقیقههای عمر به عنوان فرصت بهره برد.
کار در شرایط غیرمعمول سخت است. وقتی شما ندانید که چه کاری میخواهید انجام دهید، چگونه فرصت خواهید داشت؟ این خود یک عیب محسوب میشود، اما دیروز در شورا این موضوع را به صورت جدی مطرح کردیم که باید تلاش کنیم کارها در مسیر خود بهخوبی و صحیح انجام شود.
باید این شرایط ویژه را لحاظ کنیم و بعد برای آن برنامه داشته باشیم. بحثهای خوبی در این زمینه انجام شد و امیدواریم که اعضای شورا نیز این مسئله را تبدیل به فرصت کنند.
ایمنا: روز شوراها، فرصتی است برای یادآوری جایگاه شوراها به عنوان «پارلمان محلی»، اما واقعیت این است که بسیاری از تصمیمهای کلان شهری، گاهی بدون در نظر گرفتن نظر شوراها گرفته میشود. بهنظر شما بهعنوان یک عضو شورا، مهمترین کاستی قانونی یا ساختاری که موجب میشود شوراها نتوانند به جایگاه واقعی خود برسند، چیست؟ اگر قانون فردا اصلاح شود، نخستین تغییری که پیشنهاد میدهید کدام است؟
نادرالاصلی: ایده مدیریت واحد شهری در برخی کشورها بهگونهای است که بعضی نهادهای خدماتی همچون آب، برق و گاز زیر نظر مدیریت شهری هستند، اما در چارچوب کشور ما این کار شدنی نیست.
شورا نباید توقع مدیریت واحد شهری را داشته باشد، هرچند خیلیها دنبال این موضوع بودند، اما شاکله نظام جمهوری اسلامی با ساختار قانون اساسی به چنین چیزی توجه نکرده است. ما هم دنبال این نیستیم که استاندار یا مقامات اجرایی و حاکمیتی استان به حوزه ما ورود کنند، اما امروز مدیریتهای شهری باید در کلانشهرها نقش بسزایی در مدیریت کلان استانداشته باشند.
مدیریت استان به اقتضای اینکه شهرداری پول دارد، نیرو دارد و امکانات و فرصتهایی دارد از آن استفاده میکند، اما آنجایی که باید از آن استفاده کند، استفاده نمیکند. از طرف دیگر خود شهرداری نیز به جایگاههای خوبی نمیپردازد. شهرداری باید عضو بسیاری از شوراهای اساسی استان باشد، نه نمایندگان آن، بلکه خود شخص شهردار؛ شهردار میتواند از کلیت شهر دفاع کند.
رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان بهعنوان یک چهره شاخص باید در شوراهای مهم استان مورد توجه باشد؛ با این کار دو نقش پیدا میشود: اول اینکه رئیس شورا متوجه میشود باید قدرتمندانه در این جلسات شرکت کند و دوم اینکه حاکمیت احساس میکند این فرد بهعنوان نماینده نیازمندان حضور دارد، اما این موارد مغفول مانده است.
اگر اعضای شورای استانی دارای ظرفیتهای خوبی نباشند و نتوانند از کیان و اعتبار استان بزرگی همچون اصفهان دفاع کنند، جایگاهی نخواهند داشت.
این جایگاه باید حفظ شود و وقتی حفظ میشود که خود نماینده شورا ظرفیتهای لازم را داشته باشد. آنچه تاکنون محقق نشده این است که به شورا بهعنوان یک نهاد قانونی در چارچوب ظرفیت قانون اساسی نگاه نمیشود و شورا نیز از این ظرفیت بهدرستی استفاده حقوقی نکرده است. شوراها باید به جایگاه واقعی خود در نظام تصمیمگیری کشور برسند.
ریلگذاریهای شورا، تصمیمسازیها و تصمیمگیریها برای مدیریت شهری مطلوب است
ایمنا: شورای ششم با شعارهایی همچون «شفافیت»، «مردمیبودن» و «تخصصگرایی» روی کار آمد. پس از پنج سال، اگر یک کارنامه صادقانهای به مردم نشان دهید، در این سه شاخص به خودتان چند نمره از ۲۰ میدهید؟
نادرالاصلی: انسانها توان و ظرفیت خدادادی متفاوتی دارند، انسان که خلیفةالله است و هیچوقت هیچ راهی برای او راه تمامشدنی نیست. من به خودم امتیاز بنمیدهم به خاطر اینکه در مقابل این مردم و نظامی که امروز در دنیا الگوی نظام حاکمیتی مردمی است، نباید برای خودمان ارزش عددی قائل باشیم. ارزشگذاری عددی در برابر محورهایی همچون شفافیت، تخصصگرایی، کار بیامان و استفاده از فرصتها برای مردم درست نیست.
من انسانی هستم که سعی میکنم تبلیغاتی نباشم و نمیخواهم از این فضا سوءاستفاده کنم. اما مردمی که ۴۷ سال است به شکلهای مختلف در صحنه حضور دارند، تکلیف ما را با خودمان روشن میکنند؛ باید به مردم خدمت کرد. تلقی من از ریلگذاریهای شورا، تصمیمسازیها و تصمیمگیریها برای مدیریت شهری این است که روی نقطه خوبی قرار گرفته است.
نگاه اعضای شورا نگاه خوبی است، یعنی وقتی که بیشتر اعضا موضوع تخفیف به مردم را مطرح میکنند، شهر زنده و پویایی همچون اصفهان که کمتر به آن توجه شده است، میتواند برای اداره هزینهها، بودجههای ویژه خود را داشته باشد. اما موقعی که بحث استفاده از ظرفیتهای درآمدی میشود، سعی شده است که مردم بیشتر مورد توجه قرار بگیرند.
حسرت میخوریم که از داشتههای اصفهان درست استفاده نکردهایم
ایمنا: اگر بخواهید یکی از تصمیمهای شورا را نام ببرید که بهواقع چهره شهر را تغییر داده است و مردم آن را لمس کردهاند، آن تصمیم چیست؟در مقابل، حسرت کدام تصمیم را میخورید؟
نادرالاصلی: این سوال سخت است، اداره شهر اداره یک موجود زنده است و در نگاه اول وقتی شهر را میبینید، همه چیز در ظاهر در جای خود قرار دارد، این موضوع حکایت از آن دارد که کمتر به تصمیمها خدشه وارد شده است.
اصفهان درون خود قدرت لایزالی دارد که اگر درِ تمام استانها و شهرها به روی این شهر بسته شود، روی پای خود میایستد، این منابع شامل امنیت، منابع مالی، منابع انسانی و دادههای علمی میشود، اما نتوانستهایم بهخوبی از آنها استفاده کنیم.
با وجود اینکه تلاش لازم را کردهایم و مصوبات ما برای نگاههای نخبگان کم نبود، اما ظرفیتهای اصفهان در همه حوزهها، هم از نظر فکری، هم سیاسی، هم اجتماعی و هم فرهنگی، بسیار است که میتوانستیم بهتر از آنها استفاده کنیم. شاید گاهی نگاههای متفاوت، حتی بین اعضای شورا، ما را به انسجام برای مولدسازی شهر نرساند.
ما میتوانستیم از ظرفیتهای شهرمان برای تولید علم، ثروت، اندیشه و موارد مشابه استفاده کنیم تا اصفهان را به آنچه حق آن است، برسانیم. حسرت بزرگ شورا ناتوانی در بهرهبرداری کامل از این ظرفیتهای بینظیر و دست نیافتن به انسجام لازم برای تصمیمات کلان مولدسازی بوده است.
شهر اصفهان ظرفیت بیشتری از آنچه تاکنون دیده شده است، دارد.
ایمنا: یکی از مهمترین وظایف شورا، نظارت بر شهرداری است. طی این پنج سال، چند بار شورا مقابل یک تصمیم غلط شهرداری ایستاده و آن را تغییر داده است؟ نمونهای ملموس برای مردم بگویید.
نادرالاصلی: اگر به اجزای شهرداری نگاه کنیم، هر جزء کار خودش را انجام میدهد، اما این اجزا مجموعهای بههم پیوسته هستند. باید از خوبها دفاع کرد و برای بدها برنامه داشت. من در مجموع مدیریت شورا و شهرداری را مدیریت بدون برنامه نظارتی خوب میدانم و معتقدم در ارزیابیها خوب عمل نکردهایم. این نظر من بهطور حتم مورد چالش قرار خواهد گرفت، اما واقعیت باید گفته شود.
در ارزیابیها، نظارتهای ما جزیرهای بوده است. مدل شورایی به این شکل درآمده است که هر کس به اقتضای سلیقه و برداشت خود نظارت دارد، در صورتی که شورا به کل شهرداری بهعنوان یک واحد کلی نگاه میکند.
شورا نسبت به مجموعه شهرداری بهصورت کلی در حوزه عمرانی، شهرسازی، اقتصادی و درآمدی، برنامهریزی، فرهنگی، حملونقل و ترافیک، مسئولیت دارد، اما این ما مجموعه واحد را به صورت جزئی تقسیم کردهایم و هر کسی از دریچه نگاه خود نسبت به مجموعه مینگرد و نتیجه آن چیزی نیست که باید باشد.
نظارت جزیرهای و سلیقهای موجب شده است که شورا نتواند به وظیفه اصلی خود که نظارت کلنگر و مؤثر بر شهرداری است، عمل کند.
ایمنا: فلسفه وجودی شورای اسلامی شهر این است که صدای مردم را وارد تصمیمگیری کند. سوال اینجاست که شما چطور ثابت میکنید تصمیمهای شورای شهر در واقعیت بازتاب خواست و منفعت مردم اصفهان است نه سلیقه مدیران و فشارهای نهادی؟ چه سازوکار عملی و قابل سنجشی برای این ادعا دارید؟
نادرالاصلی: شورا در قانون اساسی ما یک مبنا دارد و آن اعتقاد به رأی مردم است. شوراها با اینکه همچون بسیاری از دولتها و شخصیتها میتوانستند خودشان تصمیم بگیرند و تصمیم صحیحی هم بگیرند، اما موضوع رأی مردم را مطرح کردند و قدرت با این رأی تقسیم شد. این یکی از محاسن نظام جمهوری اسلامی ایران است. مجلس از نمایندگان مردم تشکیل میشود و نمایندگان مردم نیز در شوراها قرار میگیرند که البته دو کاربرد متفاوت دارند؛ یکی در سطح کشوری و پارلمان کشوری عمل میکند و دیگری در سطح استانی و شهری یعنی پارلمان شهری.
قوت و قدرت شوراها شامل روستایی، بخش، شهرستان، شهر و استان قدرت بالایی است. اگر به ظرفیت کلانشهرها نگاه کنید، ظرفیت مدیریت شهری از هر لحاظی از جمله نیروی انسانی، داشتههای برنامهای، منابع انسانی، منابع و ثروتهای مادی و امکانات، از ظرفیت استان بالاتر است.
بودجه شهرداریهای مراکز استان بههیچوجه قابل قیاس با بودجه کل استان نیست. یکی از عاملهای مهم برای تصمیمسازیها و تصمیمگیریها، موضوع درآمد، بودجه، نیروی انسانی و امکانات است و این امکانات با هیچ نهادی قابل مقایسه نیست. سال ۱۴۰۳، بودجه عمرانی استان اصفهان چهار هزار میلیارد تومان بوده است، در حالی که در همان زمان، بودجه شهرستان (شهرداری اصفهان) بیش از ۱۷ هزار میلیارد تومان بوده است.
بودجه عمرانی شهرداری حدود چهار برابر بودجه عمرانی استان است و این یک ظرفیت است که نماینده مجلس باید بداند و از آن استفاده کند، مدیریت استان و نهادهای اجتماعی و فرهنگی نیز باید بدانند و از آن بهره ببرند. در رأس همه اینها، مدیریت اجرایی کشور باید این ظرفیتها را بشناسد و اگر همه این نهادها با یکدیگر منسجم شوند، خروجی مطلوبی نخواهد داشت.
معتقدیم که از منابع خودمان با توجه به درآمدها و تحقق آن، در جهت رساندن به حقوق واقعی خود خوب استفاده میکنیم. اگر بخواهید نمره بگیرید، بهطور قطع نمره بالاتر است. در تمام معضلات و مشکلات مقطعی که کشور داشته است، اگر به تحقق بودجه کشور نگاه کنید که با سازوکار عظیمی تدوین، تصویب و ابلاغ میشود و به مرحله اجرایی میرسد، تحقق بودجه در شهرداری حداقل از بودجه کشوری بالاتر است.
این یک ظرفیت مهم است که اگر این دو نهاد (پارلمان ملی و پارلمان محلی) کنار هم قرار بگیرند، خروجی محبوب و مطلوبی برای مردم خواهد داشت. شوراها بهعنوان پارلمانهای محلی با برخورداری از بودجههای خوب و نیروی انسانی متخصص، میتوانند نقشی فراتر از جایگاه کنونی خود در مدیریت استان ایفا کنند.
میدان اصلی در اختیار شهرداری است
ایمنا: اگر بخواهید یک وعده مشخص، اندازهگیریشده و زماندار به مردم اصفهان بدهید که تا پایان سال جاری محقق خواهد شد، آن وعده چیست؟
نادرالاصلی: معتقدم بهخاطر مردم باید زیر ذرهبین بسیار دقیقتری قرار بگیریم. در شرایط جنگ تحمیلی سوم با اینکه تمام نهادها و مدیریتهای کشور در اداره جنگ تکلیف و وظیفه دارند، تنها شهرداریها آرام و مؤمنانه عمل میکنند، این در حالی است که سایر نهادهای مدیریتی از استاندار گرفته تا سایرین، شهرداری را مسئول اداره جنگ میدانند و این ظلم به شهر است.
شهر ما پروژههای بسیار خوبی دارد که باید افتتاح میشد، اما شرایط جنگی و محدودیتهای مالی، این فرصت را از ما گرفته است و نتوانستهایم کارها را آنطور که باید، انجام دهیم.
بحث مدیریت این است که با اینکه شهرداری با یک باور شخصی، خودش دارد عمل میکند، اما شهرداری و شورا باید برای همه توزیع کار داشته باشند. در اصفهان، استاندار و معاونان بهویژه معاون عمرانی، امنیتی و اقتصادی باید به کمک هم و با همکاری سازمان مدیریت و برنامهریزی، راه را بچرخانند.
این راه میتواند فرصتهای خوبی را برای شهرداری فراهم کند تا بتواند به تولید درآمد بهتر برای ارائه خدمت به مردم بپردازد. سازمانهای دیگر خدماتی نیز همینطور هستند. اگر استاندار نتواند تجمیع خدمتی انجام دهد و بار را فقط به عهده شهرداری بگذارد، شهر در شرایط جنگی در تنگنای درآمدی قرار میگیرد.
این موضوع موجب میشود که شهرداری در موضوع پرداخت حقوق، نظافت و آرایش شهر، اجرای برنامههای عمرانی و توسعه شهر دچار مشکل شود. ما نیازمند همسویی خوب با مدیریت استان هستیم. مدیریت استان باید با ما همراهی کامل داشته باشد، چرا که میدان اصلی در اختیار شهرداری است و اولین و بیشترین جایی که در اغتشاشات و جنگ آسیب دیده، زیرساختهای شهری و نهادهای شهر است.
شهرداری نهادی است که با توجه به این مباحث، نیازمند یک مدیریت واحد پاسخگو و روبه جلو برای خدمت به مردم شهر و افزایش قدرت تمدنی، اداری و مدیریتی شهر است. توزیع عادلانه وظایف بین نهادهای مختلف در شرایط بحرانی، رمز موفقیت در اداره جنگ خواهد بود.
نظر شما