به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزگاری که تقابل تمدنها به ساحت انسانشناسی کشیده شده و ابزارهای نوین فرهنگی، هویت جوامع را نشانه گرفتهاند، بازگشت به میراث حکیمانی همچون سعدی، یک ضرورت راهبردی است. مرحوم آیتالله حائری شیرازی با نگاهی دقیق به بحرانهای معاصر، کلید عبور از تهاجم فرهنگی و پیروزی در جنگ نرم را در اشباع فکری جامعه از حکمت کاربردی و انسانشناسی عمیق نهفته در لایههای پنهان گلستان و بوستان میدانستند.
بزرگترین چالش جوامع در رویارویی با دگرگونیهای پرشتاب جهانی، از دست دادن توازن میان داشتههای اصیل و نیازهای جدید است. مسئله اساسی اینجاست که چرا برخی جوامع در برابر کمترین موجهای فرهنگی بیگانه، دچار فروپاشی هویتی میشوند، اما برخی دیگر همچون کوهی استوار، اصالت خود را حفظ میکنند؟ پاسخ به این پرسش در مفهوم غنای درونی نهفته است. فرهنگ، زمانی آسیبپذیر میشود که دچار خلأ معنا باشد؛ خلأیی که با شعار و برخوردهای سطحی پر نخواهد شد.
تهاجم فرهنگی بیش از آنکه حاصل قدرتِ نفوذِ دیگری باشد، معلول سستیِ حصارهای داخلی و خشکیِ منابع تغذیه فکری است. وقتی کلام نغز و حکمتنامههای بومی که ریشه در فطرت انسانی دارند از زیست روزمره مردم کنار گذاشته شوند، ذهن و جان جامعه مستعد پذیرش الگوهایی میشود که با ساختار وجودی او بیگانه است. در این میان، ادبیات کلاسیک ما و در قله آن آثار شیخ اجل سعدی شیرازی، یک منظومه کامل انسانشناسی است که برای جزءجزءِ زندگی بشری، از سیاست و اقتصاد گرفته تا اخلاق فردی، راهکار و بصیرت ارائه میدهد.
مسئله امروز ما، ناتوانی در برقراری پیوند میان این میراث کهن و نبض زندگی معاصر است. اگر نتوانیم حکمت سعدی را از طاقچههای کتابخانه به بطنِ محافل اجتماعی و تربیتی بیاوریم، در واقع سنگر مهمی را در برابر تندبادهای فرهنگی خالی گذاشتهایم. نبرد واقعی در جهان امروز، نبرد بر سر تعریف انسان است و هر مکتبی که شناخت عمیقتری از پیچیدگیهای وجود بشر داشته باشد، فاتح این میدان خواهد بود.
در همین راستا مرحوم آیتالله محیالدین حائری شیرازی در سخنانی اظهار کرده است: اندیشه سعدی باید در مجلس عروسی، در مراسم عزا و در همهجا مورد استفاده باشد. اگر اینگونه شد، این تهاجم فرهنگی عقبنشینی میکند، اگر ما مردم را با سعدی و فرهنگ او اشباع کنیم، همچون مرتع مرطوبی میشوند که اگر یک تانکر بنزین هم بر آن بریزند و آتش بزنند، این آتشسوزی در این مرتع پیشروی نخواهد کرد و تنها تانکر بزرگ بنزین خواهد سوخت.
وی افزوده است: اگر آب سخن سعدی در قالب انسانها برود و آنها را مرطوب و سرسبز نگه دارد، آتش تهاجم فرهنگی بیاثر است، اما اگر این آب را از آنها گرفتیم، برای آتش زدنش یک آتش سیگار یا اصطکاک درختان با باد تند برای ایجاد جرقه کافی است.
این عالم دینی ادامه داده است: قدرت پرتاب آتش دشمن برای ما ایجاد مشکل نمیکند، بلکه خطری که ما را تهدید میکند، ضعف تغذیه فرهنگی ما از میراث فرهنگی خودمان است. چرا که ما قدرت ارزشها و گوهرهایی را که داریم، کمتر میدانیم.
حائری شیرازی تصریح کرده است: سعدی شخصیت بزرگی در علوم انسانی است. هرجایی در علومانسانی، جلو بروید میبینید او جلوتر است، اگر بخواهیم برای فرزندان خود یک معلم مسلمان بگیریم که به آنها ادبیات، فرهنگ، مکتب و روش زندگی بیاموزد، بهتر از سعدی پیدا نمیکنیم. زیرا سعدی یک انسانشناس معمولی نیست، او یک انسانشناس ادیب است.
وی مطرح کرده است: سالهاست هدیهای که در دفتر من به عزیزان داده میشود کلیات سعدی است، زیرا امروز جنگ، جنگ انسانشناسی است. تمدنها بر محور شناختشان از انسان برنامهریزی میکنند. برنامهریزان مکتبهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و ادبی، همه ریزهخواران مسئله انسانشناسیاند. اگر غرب توانست شاهد تشییع جنازۀ کمونیسم باشد، به این دلیل بود که در امر انسانشناسی، عمیقتر از روسها وارد عمل شده بود. آقای کِنِدی در کتاب استراتژی صلح وقتی این جمله را بیان میکند که آزادی عمیقترین و بالاترین خواسته انسانی است، روی این نکته تکیه میکند که روسها در انسانشناسی اشتباه کردند. انسان را درست نشناختهاند و بهزودی چوب این ضعف در انسانشناسی را خواهند خورد.
این عالم دینی اشاره کرده است: امام وقتی میخواست نسخ غرب را بپیچد و زوال آنها را در آینده نزدیک اعلام کند، اینطور فرمود که بیچارگی دشمنان ما در این است که اسلام را نشناختهاند؛ انسان را نشناختهاند. اگر قرار است که با تهاجم فرهنگی مقابله کنیم، باید به انسانشناسی خودمان بازگردیم. سعدی یک انسانشناسیِ کاربردی دارد.
به گزارش ایمنا، مقابله با تهاجم فرهنگی نیازمند یک بازگشت هوشمندانه به خویشتنِ فرهنگی است. همانطور که در نگاه آیتالله حائری شیرازی تبیین شد، ادبیات سعدی همچون رطوبتی حیاتبخش است که جانِ جامعه را در برابر حریقِ فرهنگهای بیگانه نفوذناپذیر میکند.
برای مصونیتسازی نسلهای آینده، چارهای جز این نداریم که سعدی را نه بهعنوان یک شاعر قدیمی، بلکه بهعنوان یک معلمِ زندگی و متخصص علوم انسانی به رسمیت بشناسیم. پیروزی نهایی در گروی آن است که بدانیم قدرت ما در شناخت درست انسان نهفته است؛ شناختی که سعدی قرنها پیش به زیباترین شکل ممکن آن را ترسیم کرده است.
نظر شما