به گزارش خبرگزاری ایمنا، در شرایط بحرانی و تعطیلی مدارس، آموزش آنلاین به عنوان تنها مسیر تداوم یادگیری دانشآموزان دبستانی مطرح شده است و این تغییر ناگهانی نظام آموزشی پیامدهای متعددی را به همراه داشته است که از جنبههای مختلف قابل بررسی است از یکسو امکان دسترسی به آموزش در هر مکان فراهم شده و از سوی دیگر چالشهایی جدی در حوزه کیفیت یادگیری و سلامت روان کودکان ایجاد شده است که نیازمند توجه ویژه سیاستگذاران و خانوادهها است و این موضوع به یکی از مسائل مهم آموزشی و اجتماعی تبدیل شده است در این میان نقش خانواده بیش از گذشته پررنگ شده است.
یکی از مهمترین چالشهای آموزش آنلاین، نابرابری در دسترسی به ابزارهای آموزشی و زیرساختهای ارتباطی است بسیاری از خانوادهها به دلیل محدودیتهای اقتصادی امکان تأمین تجهیزات لازم مانند تلفن همراه یا تبلت را ندارند و این مسئله به ویژه در خانوادههایی که چند دانشآموز دارند بیشتر نمایان میشود همچنین اختلال در اینترنت و قطعیهای مکرر باعث کاهش کیفیت آموزش و ایجاد وقفه در فرایند یادگیری میشود و در برخی موارد حتی ارتباط کامل دانشآموز با کلاس درس را قطع میکند که این امر میتواند پیامدهای جبرانناپذیری در روند تحصیلی آنان داشته باشد.
از سوی دیگر، آموزش مجازی به دلیل ماهیت متفاوت خود نسبت به آموزش حضوری، با افت نسبی کیفیت همراه است بسیاری از معلمان به صورت ناگهانی وارد این فضا شدهاند و فرصت کافی برای تطبیق روشهای تدریس خود با بستر دیجیتال نداشتهاند در نتیجه خلاقیت آموزشی کاهش یافته و فرایند یادگیری به شکل محدودتری انجام میشود این موضوع به ویژه در مقطع دبستان که نیازمند تعامل، بازی و آموزش چندبعدی است اهمیت بیشتری پیدا میکند و میتواند موجب کاهش درک مفاهیم درسی و افت انگیزه تحصیلی دانشآموزان شود.
حذف تعاملات اجتماعی نیز یکی دیگر از پیامدهای مهم این شرایط است دانشآموزان دبستانی در محیط مدرسه مهارتهای اجتماعی، همکاری گروهی و ارتباط مؤثر را میآموزند اما در آموزش آنلاین این فرصتها به حداقل میرسد و کودکان از تجربههای مهم رشد اجتماعی محروم میشوند این مسئله در کنار تغییر سبک زندگی و از بین رفتن نظم روزانه، میتواند باعث افزایش اضطراب کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی شود همچنین فضای پرتنش ناشی از شرایط بحرانی و نگرانیهای خانوادهها نیز به طور غیرمستقیم بر روحیه کودکان تأثیرگذار است.
در چنین شرایطی، نقش والدین به عنوان مهمترین عامل حمایتگر بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند ایجاد حس امنیت روانی برای کودک، مدیریت هیجانات و بازگرداندن روتینهای روزمره از جمله وظایف اساسی والدین است آنان باید با فراهم کردن محیطی آرام و به دور از تنش، شرایط مناسبی برای یادگیری فرزندان ایجاد کنند همچنین نحوه انتقال اطلاعات و اخبار به کودکان باید متناسب با سن و درک آنان باشد تا از ایجاد ترس و اضطراب جلوگیری شود و زمینه برای تمرکز بر فعالیتهای آموزشی فراهم شود.
با تداوم شرایط بحرانی و تعطیلی مدارس، آموزش آنلاین به تنها مسیر ادامه تحصیل دانشآموزان تبدیل شده است؛ مسیری که در کنار فرصتها، با چالشهای جدی آموزشی، روانی و اجتماعی همراه است. در همین راستا، بررسی نقش خانوادهها در مدیریت این وضعیت و حفظ انگیزه تحصیلی کودکان اهمیت دوچندانی یافته است. در بررسی دغدغههای آموزش آنلاین برای دانش آموزان دبستانی در شرایط جنگی، وظایف والدین برای پیشرفت تحصیلی فرزندان، راههای افزایش انگیزه تحصیلی دانش آموزان، مشارکت والدین در انجام تکالیف درسی و نوع رفتار و تشویقهای کلامی والدین برای بهبود وضعیت درسی دانش آموزان دبستانی در این شرایط جنگی به گفتوگو با علیرضا فروتن، مشاورتحصیلی دانشگاه اصفهان نشستیم که در ادامه می خوانید:
ایمنا: در شرایط بحرانی و تعطیلی مدارس، مهمترین دغدغههای آموزش آنلاین برای دانشآموزان دبستانی چیست؟
فروتن: دغدغههای آموزش آنلاین را میتوان در چند محور اصلی بررسی کرد. نخست، مسئله ابزار و زیرساخت است؛ بسیاری از خانوادهها به امکاناتی مانند تلفن همراه، تبلت یا لپتاپ کافی دسترسی ندارند، بهویژه خانوادههایی که چند دانشآموز دارند. این موضوع در مناطق کمبرخوردار و برای دانشآموزان حاشیهنشین پررنگتر است و حتی در برخی موارد منجر به قطع کامل ارتباط با فرایند آموزش میشود.
از سوی دیگر، کیفیت اینترنت و قطعیهای مکرر نیز یکی از چالشهای جدی است که روند یادگیری را مختل میکند. این عوامل در مجموع باعث میشود دسترسی برابر به آموزش برای همه دانشآموزان فراهم نباشد.
ایمنا: افت کیفیت آموزش در این شرایط تا چه اندازه جدی است و چه عواملی در آن نقش دارند؟
فروتن: افت کیفیت آموزش یکی از مهمترین پیامدهای این شرایط است. بسیاری از معلمان به دلیل تغییر ناگهانی بستر آموزشی، آمادگی کامل برای تدریس در فضای مجازی را ندارند. آموزش حضوری و مجازی تفاوتهای اساسی دارند و نیازمند مهارتها و ابزارهای خاص خود هستند.
همچنین در شرایط بحران، فرصت برنامهریزی دقیق آموزشی کاهش مییابد و خلاقیت در تدریس، بهویژه در مقطع ابتدایی، محدود میشود. این موضوع میتواند یادگیری را به یک فرایند یکبعدی تبدیل کرده و اثربخشی آن را کاهش دهد.
ایمنا: حذف تعاملات اجتماعی چه تأثیری بر رشد دانشآموزان دبستانی دارد؟
فروتن: تعاملات اجتماعی بخش جداییناپذیر رشد کودکان است. حضور در مدرسه، ارتباط با همکلاسیها و تعامل با معلم، مهارتهای اجتماعی، عاطفی و حتی شناختی دانشآموزان را تقویت میکند.
در آموزش آنلاین، این تعاملات به حداقل میرسد و یادگیری گروهی که نقش مهمی در درک مفاهیم دارد، بهخوبی شکل نمیگیرد. این مسئله میتواند در بلندمدت بر رشد اجتماعی کودکان تأثیر منفی بگذارد.
ایمنا: تغییر سبک زندگی دانشآموزان در این شرایط چه پیامدهایی به همراه دارد؟
فروتن: یکی از پیامدهای مهم، برهم خوردن نظم و روتین روزانه است. پیش از این، دانشآموزان در ساعت مشخصی به مدرسه میرفتند و برنامه منظمی داشتند، اما اکنون این نظم تا حد زیادی از بین رفته است.
این بینظمی، همراه با فضای مبهم و اضطراب ناشی از شرایط، میتواند به کاهش تمرکز، افت تحصیلی و افزایش اضطراب منجر شود. همچنین نگرانیهای والدین نیز بهصورت غیرمستقیم به کودکان منتقل شده و وضعیت روانی آنها را تحت تأثیر قرار میدهد.
ایمنا: در چنین شرایطی، مهمترین وظایف والدین برای حمایت از فرزندان چیست؟
فروتن: نخستین و مهمترین وظیفه والدین، ایجاد حس امنیت روانی برای کودک است. در شرایط بحران، کودکان بیش از هر چیز به آرامش و ثبات نیاز دارند. والدین باید بهعنوان یک پایگاه امن عمل کنند و با کنترل هیجانات خود، فضایی آرام برای فرزندشان فراهم کنند. همچنین لازم است اطلاعات را متناسب با سن و درک کودک منتقل کنند و از ایجاد ترس و نگرانی بیمورد پرهیز کنند. بازگرداندن روتینهای روزمره، مانند زمان خواب، غذا و درس، نیز در ایجاد ثبات ذهنی بسیار مؤثر است.
ایمنا: والدین چگونه میتوانند انگیزه تحصیلی کودکان را در این شرایط حفظ کنند؟
فروتن: در شرایط بحران، مغز کودک ابتدا به دنبال امنیت است، نه یادگیری. بنابراین تا زمانی که حس امنیت بازسازی نشود، انگیزه تحصیلی شکل نمیگیرد.
پس از ایجاد این حس، میتوان از روشهایی مانند تبدیل درس به بازی استفاده کرد. یادگیری در سنین دبستان باید همراه با سرگرمی باشد. همچنین ایجاد موفقیتهای کوچک، مانند انجام یک تکلیف ساده یا ساخت یک کاردستی، میتواند حس پیشرفت و انگیزه را در کودک تقویت کند.
ایمنا: نقش مشارکت والدین در انجام تکالیف درسی تا چه اندازه اهمیت دارد؟
فروتن: در شرایط آموزش آنلاین، نقش والدین بسیار پررنگتر از قبل میشود. آنها به نوعی جایگزین بخشی از نقش معلم در خانه هستند و در درک مفاهیم درسی، رفع اشکال و ایجاد انگیزه نقش کلیدی دارند. مشارکت فعال والدین نشان میدهد که تحصیل برای خانواده اهمیت دارد و همین موضوع به کودک انگیزه میدهد، البته این مشارکت باید بدون فشار و با رویکرد حمایتی باشد، نه کنترلگرایانه.
ایمنا: برای بهبود فضای یادگیری در خانه چه توصیههایی دارید؟
فروتن: ایجاد یک محیط آرام و مشخص برای مطالعه بسیار مهم است. بهتر است فضایی از خانه که کمترین میزان رفتوآمد و عوامل حواسپرتی مانند تلویزیون را دارد، بهعنوان محل یادگیری تعیین شود.
همچنین برنامهریزی برای زمانهای استراحت بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه و استفاده از فعالیتهای جایگزین مانند نقاشی، پازل و بازیهای آموزشی میتواند به افزایش تمرکز کمک کند. ارتباط با معلم نیز، حتی بهصورت مجازی، باید حفظ شود تا کودک احساس حمایت آموزشی داشته باشد.
ایمنا: در نهایت، چه راهکاری برای کاهش آسیبهای روانی و آموزشی و ایجاد انگیزه در این شرایط پیشنهاد میکنید؟
فروتن: ترکیب سه عامل میتواند بسیار مؤثر باشد: ایجاد امنیت روانی، حفظ حداقلی از نظم روزانه و استفاده از روشهای خلاقانه در آموزش. اگر والدین بتوانند این سه محور را مدیریت کنند، تا حد زیادی میتوان از آسیبهای جدی جلوگیری کرد. در نهایت باید پذیرفت که این شرایط موقتی است و هدف اصلی، حفظ سلامت روانی و تداوم نسبی یادگیری کودکان است، نه رسیدن به استانداردهای کامل آموزشی.
برای حفظ انگیزه تحصیلی دانشآموزان در این شرایط، استفاده از روشهای خلاقانه مانند تبدیل درس به بازی، ایجاد موفقیتهای کوچک و توجه به علایق کودکان بسیار مؤثر است مشارکت فعال والدین در انجام تکالیف درسی و همراهی بدون فشار میتواند به تقویت حس مسئولیتپذیری و علاقه به یادگیری کمک کند همچنین ایجاد تعادل میان آموزش و استراحت و استفاده از فعالیتهای مکمل مانند نقاشی و بازیهای آموزشی نقش مهمی در بهبود کیفیت یادگیری دارد و میتواند تا حد زیادی از آسیبهای آموزشی و روانی جلوگیری کند.